Трамп Гренландияны басып алуға кірісті

Дональд Трамп Даниядан Гренландияны басып алуға білек сыбана кірісті.

Бұл үшін арктикалық арал бойынша арнайы өкіл тағайындады.

Сөйтіп, Ақ үй басшысы Даниядағы жартылай автономды аумақты иемденуге қатысты міндеттерді Луизиана штатының губернаторына тапсырды. Трамп Гренландияға алғашқы президенттік қызметінен бері көз тігіп отыр. Солтүстік Мұзды мұхитта орналасқан аралға президент неге сонша құштар?

Д. Трамп Гренландияны күштеп тартып алмақ

Дональд Трамп Луизиана штатының губернаторы Джефф Лэндриді Гренландия бойынша арнайы өкіл етіп тағайындады. Бұл қадам оны Гренландияны тартып алу мақсатына жақындата түсті. Трамп Гренландияға иелік етуге алғашқы президенттік қызметі барысында да ұмтылған. Алайда ол кезде Дания аралды сатудан бас тартты. Келіссөздер сәтсіз аяқталды. Биыл Ақ үйге орала сала Трамп бұрынғы әдетіне қайта басып, Гренландиядан әлі де үмітті екенін білдірді. Бірақ бұл жолы қажет болса, күш көрсетуден де тайынбайтынын айтады.  

Дональд Трамп, АҚШ Президенті:

- Гренландия бізге ұлттық қауіпсіздігіміз үшін қажет. Олардың халқы аз. Әскери қорғанысы жоқ. Гренландияның айналасы толған ресейлік және қытайлық кемелер. Джефф Лэндри аралға бақылау орнату ісін басқаруға өзі ниет білдірді. Сондықтан оны арнайы өкіл етіп тағайындадық. Ол келіссөдер жүргізе алатын адам және Гренландияның біз үшін қаншалықты маңызды екенін түсінеді. 

Әлемдегі ең үлкен арал саналатын Гренландия кейінгі үш ғасырда Данияға тиесілі. Қорғаныс және сыртқы саясат мәселелері Данияның құзырында болғанымен, өзінің үкіметі мен парламенті бар автономия. Мұнда қазір 57 мыңдай ғана адам тұрады. Ал Джефф Лэндри қызметіне қуана-қуана кіріспек. Ол Трамптың Гренландияны басып алу идеясын біраз уақыттан бері қолдап келеді. Оның ойынша, бұл екі тарап үшін де тиімді. Айта кету керек, арнайы өкілді ресми тағайындамайды. Сәйкесінше қабылдаушы жақтың мақұлдауы да қажет емес. 

Джефф Лэндри, Луизиана штатының губернаторы:

- Гренландияны АҚШ-тың бір бөлігі ету ісіне атсалысу мен үшін зор мәртебе. Бұл менің негізгі губернаторлық қызметіме кедергі келтірмейтінін айтқым келеді. Біз Гренландиямен келіссөздер жүргізуге дайынбыз.

Еуроодақ АҚШ-тың әрекетіне қарсы

АҚШ пен Дания НАТО аясында одақтас елдер. Сондықтан Дональд Трамптың бұл қадамы Дания үшін күтпеген жағдай. Ақ үй басшысының өзге мемлекеттің аумағына қол сұғуы Гренландия тұрғындарының шамына тиіп, қоғамда алаңдаушылық туды. Енді Джефф Лэндри мән-жайды түсіндіру үшін Копенгагенге шақырылады. Ал Гренландия Премьер-министрі “арал өз болашағын өзі шешеді” дейді. ЕуроОдақ Дания мен Гренландия халқының ұстанымын қолдап отыр.

Ануар Эль-Ануни, Еуропалық комиссияның баспасөз хатшысы:

- АҚШ қабылдаған шешімге пікір білдіруге хақым жоқ шығар. Дегенмен, бұл мәселеге қатысты Еуропалық комиссияның ұстанымы өзгерген жоқ. Біз Дания Корольдігінің аумақтық тұтастығын, оның егемендігін және шекараларының беріктігін құрметтеуге шақырамыз. 

Д. Трамп Гренландияға неге құштар? 

Қазір Арктикада стратегиялық бәсекелестік күшейді. Гренландия Арктикада Солтүстік Америка мен Еуропаның екі ортасында орналасқан.  

Осы себепті арал АҚШ пен НАТО-ның қауіпсіздікті жоспарлау ісінде маңызды рольге ие. Аралдың айналасы НАТО мен Ресейдің әскери базаларына толы. Гренландияның өзінде АҚШ-тың әуе базасы мен радиолокациялық станциясы орналасқан.

Бұл Құрама штаттарға зымыран қауіпсіздігі мен ғарыш кеңістігін қадағалауға мүмкіндік береді. Ал Гренландияға қол жеткізсе, АҚШ үкіметі осы бағыттардағы Қытай мен Ресейдің қызметін де бақылай алады. Жер аумағы Мексика мен Сауд Арабиясынан асып түсетін Гренландияның шамамен 85%-ы мұз астында жатыр. Жыл сайын одан 10-15 мың мұздық бөлініп шығады. Мұздың жоғары қарқынмен еруі Солтүстік Америка, Еуропа, Азия арасында сауда-саттық жасау үшін жаңа теңіз жолдарын ашып, минералды ресурстарға қолжетімділікті арттырады. Сосын Гренландия пайдалы қазбаларға бай. Блумберг және Би-би-си сарапшыларының айтуынша, Трампты аралдың стратегиялық орнынан бөлек ондағы пайдалы қазбалар мен сирек металдар қызықтырып отыр. 

Бірақ Дональд Трамп бұл пікірмен келіспейді. Оның айтуынша, АҚШ онсыз да пайдалы қазбадан кенде емес. Дегенмен, өзге мемлекетке тиесілі аумаққа көз тігуіне нендей себеп болса да, бұл халықаралық құқық принциптеріне қайшы. Биыл наурыз айында АҚШ-тың вице-президенті Джей Ди Вэнс Солтүстік Мұзды мұхитта орналасқан аралға барып, келісім жасаспақ болған. Бірақ Даниядан бөлінуге ниетті Гренландия тұрғындары АҚШ-тың 51-штаты атануға үзілді-кесілді қарсы.