Үлескерлердің төрт жылдық сергелдеңі

Өкініштісі сол, елорда іргесіндегі шаһар­да мұндай жағдайлар кейінгі уақытта тым жиілеп кетті. Үлескерлерден алған миллиардтарды қалтасына басқандар жазасыз қалып, баспананы аяқтауға асық­пай жатқаны халықтың шымбайына әбден батқан. Солардың қатарында осыдан 4 жыл бұрын Сарыарқа шағынауданындағы 22д мекенжайында салынуға тиіс тұрғын үйдегі пәтерлері үшін бар ақшасын салып жібер­гендер бар.

Құрылыс басталғанда бұл жерде иен дала болған. Ал қазір төбесі көк тіреген зәу­лім үйлер бой түзеген. Кейбірінде құры­лыс жұмыстары әлі жүріп жатыр. Тек орта­сында іргетасы басталғанымен аяқсыз қал­ған 12 қабатты нысан тұр. Баспана уәде етіл­гендей уақытында салынса, бұл жерде 226 отбасы қоныс тойын тойлауы керек еді. Оның ішінде 17 үлескер аттай 122 миллион тең­ге қаражатын салып жіберген.  

Бүгінде зейнетке шыққан Жұматай Тәжі­баев қазір ұлының құрқылтайдың ұя­сын­дай ғана кішкентай пәтерінде бірге сыйы­сып тұруға мәжбүр. Қария 2022 жылы жаңадан салынатын үйден жаңа пәтер ал­мақ болған. Қолда бар нәпақасының бәрін ипотекалық несиеге салып жіберген ақса­қал­дың ойы орындалмай, ақшасы желге ұшқан.

– Пәтердің бар ақшасын түгелдей тө­ледім. Ол кезде үйдің құны 12 миллион тең­ге болған. Жинағанымнан жетпегеніне не­сие алдым. Міне, қазір бес жылдан бері зей­неткермін. Соның төрт жылында осы не­сиені төлеп келемін. Мына аядай ғана тар пәтерден кеңірек жайлы пәтер аламыз деп ойлаған едік. Ал қазір ақшамыз да, бас­па­намыз да жоқ, – дейді Жұматай Тәжібаев. 

Ақсақалдың айтуынша, ол өзегін өр­теген осы мәселемен екі мәрте қала әкімі­нің қабылдауында болған. Қала әкімінен еш нәтиже шықпаған соң облыс әкіміне кіріп, мәселені ашық айтуды жөн көреді. Алайда екі жылдан бері облыс әкімінің қа­былдауына мүлде кіре алмапты. Қария өзі­нің төлеген сомасына баспана берілуін та­лап етіп отыр. Өйткені дәл қазір сол со­ма­ға тек жатақхана бөлмесін ғана ала алады.

Әбден сергелдеңге түскен тұрғындар мә­селені шешу үшін тіпті өздері аяқтап беру­ге келіскен құрылыс компаниясын да тап­қан. Бірақ ол да айтқан сөзінен танып тұр­ғын үйді салудан бас тартыпты. Өйткені бұрынғы құрылыс компаниясының бұл ғи­маратқа қойған бағасы тым жоғары бол­ған. 

Сегіз үлескердің мүддесін 2024 жылдан бе­рі қорғап келе жатқан заңгер Ілияс Бай­ғожин істің іс жүзінде алаяқтық екеніне еш күман қалмағанын жеткізді. 

– Біз өз тарапымыздан тексеріс жүргі­зіп, барлығы 17 үлескер бар екенін анықта­дық. Ал бұрынғы құрылыс салушы компа­ния тарапынан тұрғын үйдегі пәтерлер бойын­ша 37 үлескер және коммерциялық ны­сан бойынша бір үлескер бар деген ақ­парат берілген. Алайда ресми түрде рас­тал­ғаны – 17 адам. Оның тоғызы сотқа жү­гін­ді. Қазірдің өзінде олардың пайдасына сот ше­шімдері шықты. Бірақ одан еш нәтиже бол­м­ай отыр. Сот орындаушылары да еш­теңе істей алмайды, өйткені компанияның аты­­на тіркелген мүлік те, қаражат та жоқ, – дейді Ілияс Байғожин.

Заңгердің айтуынша, алдымен Ақмола об­лысының мемлекеттік сәулет-құрылыс ба­қылауы басқармасына сауал жолданған. Сол арқылы үлескерлермен келісімшарт жа­­­­сасқан компанияның бұл нысанның құры­лыс салушысы да, мердігері де емес еке­­ні анықталған. Құзырлы мекеме өз жауа­бында тағы екі компанияның атауын көр­сеткен.

Бастапқыда Көкшетау қаласының по­лициясы алаяқтық фактісі бойынша қыл­мыстық істі қозғаудан бас тартып, құрылыс ком­панияларының әрекетінен ешқандай «қылмыс белгілерін» таппаған. Алайда тұр­ғындар шағымдарын тоқтатпай, мәсе­лені түрлі деңгейде көтере берген. Нәти­же­сінде, 2025 жылғы қаңтардың соңында өткен кеңестердің бірінде қылмыстық істі бәрібір қозғау туралы тапсырма берілген. Заң­гердің айтуынша, іс 2025 жылдың соңы­на дейін тергелгенімен, кейін тағы да қыл­мыс құрамының болмауына байланыс­ты тоқтатылған.

Тұрғын үй құрылысының тапсырыс беру­шісі саналатын М-Group Asia серік­тес­тігі және үлескерлермен келісімшарт жа­сасу операторы болған Build Group Kokshe компаниясының заңгері Елдар Хи­самутдиновтің айтуынша, жоба алғаш басталған 2021 жылы компания үлес­кер­лер­дің қаражатын тартуға Қазақстандық тұр­ғын үй компаниясының кепілдігін ал­ған.

– Сол кезде бізде «Тұрғын үй құрылыс жи­нақ банкімен» осы жобаны жеңіл­детіл­ген ипотекалық несие бағдарламасы ая­сын­да ілгерілету жөнінде келісім болған. Біз үлескерлердің қаражатын тарта бас­та­дық. 2021 жылы Көкшетауда үлескерлердің ақшасын тартуға құқығы мен рұқсаты бар жал­ғыз компания болдық. Кейін «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» жеңілдетілген не­сиелеудің барлық бағдарламасын тоқ­тат­ты. Ал 2022-2023 жылдары Көк­ше­тау­дағы жылжымайтын мүлік нарығында то­қырау болды. Барлық компанияда саты­лым күрт төмендеді. Оның басты себебі – жеңіл­де­тілген несие бағдарламаларының тоқта­тылуы еді. Осыған байланысты біздің де қара­жат тартуға берген рұқсатымыз кері қай­тарылды. Сәйкесінше, құрылыс та тоқ­тап қалды, – дейді Елдар Хисамутдинов.

Оның айтуына қарағанда, бұдан кейін ком­пания құрылысқа қаржы салатын жеке ин­весторларды іздей бастаған. Бірқатар инвестор қызығушылық танытқанымен, нақты іске көшкендері болмаған.

– Былтыр қыркүйек айында Ал­ма­ты­дағы инвестициялық компаниялардың бірі­м­ен келісімге де келдік. Бірақ түсініксіз се­бептермен әлі күнге дейін ақша салынған жоқ. Алматыға үш рет ұшып барып, келіс­сөз жүргіздім. Алайда әзірге нәтиже жоқ. Инвестор нысанға кірген жоқ. Қазір Көк­шетаудағы құрылыс компанияларының бірі­мен келіссөз жүргізіп жатырмыз. Бұл ком­пания бізге қала әкімдігінің алаңында өт­кен кездесуде ұсынылды. Сол жерде қала прокуратурасының өкілі де болды, – дейді ком­пания заңгері.

Осылайша, төрт жылдан бері пәтер­лері­нің кілтін күткен 226 адамның тағдыры әзірге тағы да инвестордың келуіне бай­ла­нып тұр. Үлескерлердің айтуынша, уақыт өткен сайын олардың бастапқы салған ақшасының құны да құнсызданып барады. Төрт жыл бұрын баспана алуға жеткен қа­ра­жат бүгінде сол көлемдегі пәтерді сатып алуға қауқарсыз. Ал олардың көпшілігі әлі күнге дейін несие төлеп келеді.

Абзал АЛПЫСБАЙҰЛЫ, 

Ақмола облысы