Ұлттық ұйысудың темірқазығы

Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі ретінде осы тарихи үдерістің бел ортасында болып, оның құқық­тық және саяси мазмұнын қалыптас­тыруға атсалысу мен үшін зор жауап­кершілік әрі үлкен мәртебе болды.

Көптеген мемлекеттің конс­титуциялары қоғамның қалып­тасқан болмысын құқықтық тұрғыдан бекітеді. Олар негізінен «Біз кімбіз?» деген сұраққа жа­уап береді. Ал біздің жаңа Конс­титуциямыздың табиғаты өзгеше. Бұл – жаң­ғыртушы Конституция. Ол бүгінгі жағдайды ғана сипаттап қоймай, еліміздің болашақ даму бағытын айқындайды әрі «Біз кімбіз?» деген сауалмен қатар «Біз кім боламыз?» деген стра­тегиялық сұраққа жауап береді. Сондықтан бұл – бо­лашаққа бағытталған Конс­титуция.  

Жаңартылған Консти­ту­ция­да­ғы ең маңызды өзгеріс – оның философиясында. Өзегінде адам, оның қадір-қасиеті, құқық­тары, бостандықтары мен мүм­кін­дік­тері тұр. Ұзақ уақыт бойы елі­міз­дің байлығы табиғи ресурс­тармен өлшеніп келді. Бүгінде Конституция ұлттық байлықтың жаңа өлшемін айқын­дайды: елдің басты байлығы – адам.

Адам құқықтарын қорғауды басты орынға қоюдың нақты көрінісі – Конституциялық соттың құрылуы. Бұл – заң үстемдігін қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтарын қорғау жолындағы аса маңызды институционалдық қадам. Еліміздің әрбір азаматы өз құқық­тарын тікелей қорғауға жүгіне алатын бұл жоғары орган бүгінде әділдіктің маңызды кепіліне айналды. Сонымен қатар өлім жазасының түпкілікті жойылуы мен Адам құқықтары жөнін­дегі уәкіл мәртебесінің консти­ту­циялық деңгейде бекіті­луі еліміз­дің демократиялық құн­ды­лықтар мен халықаралық құ­қық қағидаттарына берік екенін айқын көрсетті.

Кез келген табиғи ресурстың шегі бар: оны қаншалықты көп өндірсең, соншалықты қоры азая береді. Ал білімнің табиғаты мүлде бөлек. Білімді қаншалықты көп игеріп, таратып және қолдансақ, оның құндылығы да соншалықты арта түседі. Сондықтан жаңар­тылған Конституция алғаш рет табиғи байлықтан бұрын адам капиталға – білімге, ғылымға, мәдениетке, технологияға және өмір бойы білім алуға басымдық береді.

Елдің болашағы кен орындарында қалыптаспайды. Ол мектеп сыныптарында, университет аудиторияларында және ғылыми зертханаларда қалыптасады. На­ғыз ұлттық байлық дәл сол жерде дүниеге келеді. Бұл – Мем­лекет бас­шысы Қ.Тоқаев жүргізіп отыр­ған стратегиялық саясаттың басты бағыты.

Жаңартылған Конститу­ция­дағы тағы бір маңызды қағи­дат – өткенге деген көзқарас. Өтке­німіз – біздің тірегіміз, тари­хи жадымыз және ұлттық бол­­­мы­сымыздың ажырамас бөлі­­гі. Алайда өткен­мен ғана өмір сүру мүмкін емес. Ұлт өз тари­хын құрметтеп қана қоймай, болашағын бірге қа­лыптастырғанда ғана кемел­де­неді. Ортақ болашаққа деген сенім, ортақ құндылықтар және ортақ жауапкершілік – шынайы ұлттық бірліктің берік негізі.

Кез келген тарихи сын-қатерге берілетін ең тиімді жа­уап – сапалы білім, мықты мектептер, заманауи университеттер, дамыған ғылым, инновациялар және әлемдік деңгейде бәсекеге қабілетті жастар.

Конституция – қатып қалған догма емес. Ол – уақыт талабымен бірге дамып, ұлттың болашаққа деген ұмтылысын айқындайтын өміршең құқықтық тетік. Бүгін еліміз Ата заңда бекітілген тарихи мүмкіндікті иеленіп отыр. Мұндай мүмкіндіктер халықтар тарихында жиі кездесе бермейді.

Қорыта айтқанда, жаңар­тылған Ата заң – егемендігіміздің берік тірегі, тұрақтылығымыздың кепілі және серпінді дамуы­мыздың темірқазығы. Біз біртұтас ұлт ретінде осы құқықтық негізге сүйене отырып, Мемлекет басшысы жүргізіп отырған реформаларды табысты жүзеге асырып, қуатты, әділетті әрі гүл­ден­ген Қазақстанды болашақ ұр­паққа аманаттауға тиіспіз.

Бұл тарихи мүмкіндікті тиімді пайдалану – әрқайсымыздың ортақ жауапкершілігіміз. Ең бас­тысы – жасампаз еңбек, сапалы білім және нақты іс. Сонда ғана Конституцияда айқындалған қағидаттар күнделікті өмірдің нақты құндылығына айналып, біз мақсат еткен Әділетті
Қазақ­стан­ның іргесі берік әрі мызғымас болады.

Жанарбек ӘШІМЖАН,

Конституциялық комиссия мүшесі