Wabtec, Amazon, Kuiper: Мемлекет басшысының сапары аясында АҚШ пен ірі келісімдер жасалды

Осы сәттерде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың АҚШ астанасына сапары жалғасып жатыр және де бұл сапары екі ел арасындағы қарым-қатынастарда маңызды белес екені сөзсіз, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты.

Бұл туралы Парламент Сенатының депутаты Алишер Сатвалдиев өз пікірін білдірді.

Сарапшының айтуынша, жоғары деңгейдегі кездесу Қазақстан мен АҚШ арасындағы кеңейтілген стратегиялық серіктестікті жаңа сатыға көтеруге жол ашты.

АҚШ тарапы Қазақстанды Орталық Азиядағы ең сенімді, жетілген әрі болжамды серіктестердің бірі ретінде қарастыратыны белгілі. 2018 жылдан бері екі ел арасында барлық саладағы өзара іс-қимылды қамтитын кеңейтілген стратегиялық серіктестік орнаған . 30 жылдан астам уақыт ішінде Вашингтон мен Астана жаппай қырып-жою қаруын таратпау мен қарусызданудан бастап сауда, инвестиция, терроризмге қарсы күрес және өңірлік қауіпсіздікке дейінгі саналуан бағыттарда табысты ынтымақтастық орнатып келеді.

Президент Тоқаев бұл сапардың экономикалық ықпалдастық арқылы Қазақстан мен АҚШ арасындағы стратегиялық серіктестікті одан әрі нығайтуға орайлы мүмкіндік екенін атап өтті . Мемлекет басшысы екі ел арасында сан қырлы ынтымақтастықты тереңдетуге Қазақстанның дайын екенін білдірді . Сапар аясында АҚШ-тың жоғары лауазымды тұлғаларымен екіжақты және өңірлік мәселелер талқыланып, тараптар күн тәртібіндегі негізгі аспектілер бойынша пікір алмасып та үлгерді . Жалпы, бұл кездесулер Қазақстан–АҚШ байланыстарының беріктігін және өзара түсіністіктің жоғары деңгейін көрсетті. Атап айтқанда, биылғы қыркүйекте Президент Тоқаевтың Нью-Йоркке жасаған сапары да екіжақты серіктестікке тың серпін беріп, америкалық инвесторлардың Қазақстандағы экономикалық реформалар мен қолайлы инвестициялық ахуалға деген жоғары сенімін растаған болатын . Бұл сапарлар нәтижесінде қалыптасқан саяси диалог пен өзара сенім атмосферасы Қазақстан мен АҚШ ынтымақтастығын бұрынғыдан да стратегиялық деңгейге көтеруге негіз болды. Қол жеткізілген негізгі келісімдер мен бастамаларға келсек, бүгін Президенттің қатысуымен Қазақстан Республикасы және Америка Құрама Штаттары арасында аса маңызды минералдар саласы бойынша ынтымақтастық жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Біздің тараптан ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев және АҚШ Сауда министрі Говард Латник қол қойған бұл құжат елімізде бар сирек кездесетін метелдар қорын іске жаратуға мол мүмкіндіктер береду деп күтілуде.

Оған қоса АҚШ пен екі арадағытөмендегі келісімдерге де назар аударарлық:

- Теміржол локомотивтері келісімі: АҚШ-тың Wabtec корпорациясы мен Қазақстан темір жолы (ҚТЖ) арасында құны $4,2 млрд болатын 1000 локомотивті сатып алу туралы келісімшартқа қол қойылды. Бұл – АҚШ теміржол индустриясы тарихындағы ең ірі мәміле болып, екі ел арасындағы өзара тиімді әріптестіктің жарқын мысалына айналды .

- Спутниктік интернет жобасы: «Қазақтелеком» мен Amazon компаниясының Project Kuiper жобасы шеңберінде Алматы, Ақкөл және Ақтау қалаларында спутниктік интернет инфрақұрылымын дамыту туралы дистрибьюторлық келісім жасалды. Amazon тарапынан шамамен $200 млн инвестиция салынатын бұл жоба екі ел арасындағы технологиялық ынтымақтастықтың артып келе жатқанын дәлелдеді .

- Инвестициялық жобалар портфелі: Соңғы жылдары АҚШ инвесторлары Қазақстанда жалпы құны бірнеше миллиард долларды құрайтын ондаған жобаларды іске асыруда. Атап айтқанда, америкалық капиталдың қатысуымен $538,5 млн сомасына 10 жоба аяқталып, $5,94 млрд көлеміндегі 9 жоба жүзеге асыру сатысында тұр, ал қосымша $2,55 млрд болатын 15 жоба дайындық үстінде . Бұл ауқымды инвестициялық портфель екіжақты экономикалық байланыстардың қарқындылығын көрсетеді.

- Сауда кедергілерін жою жөніндегі қадамдар: АҚШ Конгресі Қазақстанға қатысты Джексон-Вэник түзетуін (Кеңес дәуірінен қалған сауда шектеуі) алып тастау мәселесін қарастыруда. Қазақстан барлық талаптарды орындап, нарықтық экономика мәртебесін алғанын АҚШ тарапына дәлелдеді . 2025 жылы Сенат тыңдауында Мемлекеттік хатшы Марко Рубио Конгрессмендерге бұл түзетуді жою және Қазақстанға тұрақты қалыпты сауда мәртебесін (PNTR) беру қажеттігін атап өтті . Қазақстанға PNTR мәртебесін орнату – америкалық бизнес мүдделеріне де сай келетін стратегиялық қадам деп бағалануда . Бұл өзгеріс екі ел арасындағы сауда қарым-қатынастарын одан әрі кеңейтуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, АҚШ пен Қазақстан президенттері өңірлік және жаһандық бастамалар бойынша да ынтымақтаса жұмыс істеуге келісті. Вашингтонның 2025 жылғы Ұлттық қауіпсіздік стратегиясында Орталық Азиямен «C5+1» диалогы арқылы климаттың өзгеруі, энергетикалық және азық-түлік қауіпсіздігі, өңірлік байланыс пен жаһандық нарықтарға қолжетімділік мәселелерін бірлесіп ілгерілету ниеті атап көрсетілген . Бұл платформа аясындағы көпжақты ынтымақтастық алдағы уақытта Қазақстан мен АҚШ қатынастарына жаңа мазмұн қосады деп күтілуде. Жалпы алғанда, қол жеткен нақты келісімдер мен бастамалар екі елдің стратегиялық әріптестігін мазмұнды шаралармен толықтырып, оны іс жүзінде нығайтуға жол ашты.

Сауда, инвестиция және технология салаларындағы ынтымақтастыққа келсек, Қазақстан мен АҚШ арасындағы экономикалық байланыстар соңғы жылдары қарқынды дамып, өзара сауда мен инвестиция көлемі тұрақты өсіп келеді. Бүгінде Қазақстан – Орталық Азиядағы ең ірі экономика және АҚШ-тың өңірдегі негізгі сауда серіктесі болып табылады: Орталық Азияға келген барлық америкалық инвестициялардың 80%-ы Қазақстанға тиесілі . Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан экономикасына АҚШ-тан $60 млрд астам тікелей инвестиция құйылды, бұл елімізге келген жиынтық шетелдік инвестициялардың 13%-дан астамын құрайды . Тек соңғы уақытта өсім ерекше байқалады: 2023 жылы екі ел арасындағы тауар айналымы $4 млрд деңгейіне жетіп, рекордтық көрсеткіш тіркелді . 2024 жылдың өзінде Қазақстанға АҚШ тарапынан $869 млн инвестиция тартылса, 2025 жылдың бірінші тоқсанында тағы $362 млн астам америкалық капитал құйылды . Мұндай ірі көлемді қаржы ағымы мен сауда айналымының артуы Қазақстан нарығына деген америкалық бизнестің сенімі жоғары екенін көрсетеді – бұл сенімге Қазақстанның өңірдегі экономикалық жетекші ретіндегі беделі (Орталық Азия ЖІӨ-нің 60%-дан астамы Қазақстанға тиесілі) негіз болуда.

Қазақстан шетелдік инвесторлар үшін қолайлы бизнес климат қалыптастыруға ерекше мән береді. Елде заңнамалық база үздік халықаралық тәжірибелерге сай жетілдіріліп, инвесторлардың құқықтарын қорғау институтционалдық тұрғыда қамтамасыз етілген . Дүниежүзілік Банктің «Бизнес жүргізу жеңілдігі» рейтингінде Қазақстан тұрақты түрде алғашқы көшбасшылар қатарында орын алып келеді . Шетелдік компаниялар үшін ашық және тең жағдайлар жасалып, түрлі салықтық және әкімшілік жеңілдіктер ұсынылуда. Мысалы, Астана халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) ағылшын жалпы құқығы қағидаттарымен жұмыс істейтін бірегей платформа ретінде 2066 жылға дейін салық жеңілдіктері мен визалық жеңіл режим ұсынып отыр . АХҚО бүгінде Шығыс Еуропа мен Орталық Азияда жетекші қаржы хабы саналады және онда әлемнің 80-нен астам елінен 4200-ден астам компания тіркелген (соның ішінде 60-тан астамы АҚШ-тық) . Қазақстан сондай-ақ 55 елмен қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісім жасасып, 50-ден аса мемлекетпен инвестицияларды өзара қорғау жөнінде шарттар бекітті – бұл инвесторлар үшін ашық әрі қауіпсіз орта қалыптастырады . Ел басшылығының ұстанымы анық: «Қазақстан бизнес үшін жәй ғана ашық емес – ол бизнеске арнап құрылған» деген принцип шын мәнінде іске асуда .

Осындай қолайлы жағдайлардың нәтижесінде қазіргі кезде Қазақстанда 630-дан астам америкалық компания табысты қызмет атқарады . Олардың қатарында энергетика, тау-кен, қаржы, ақпараттық технологиялар, қызмет көрсету сынды әр түрлі саладағы көшбасшы корпорациялар бар.

Екі жақты ынтымақтастықтың барлық тұстарын атап өтудің өзі қиын. Мемлекетбасшысының бұл жолғы сапарының нәтижесінде тағы басқа да жобалар бойынша келісімдер жасалуы мүмкін.

Бір сөзбен айтқанда, Қасым-Жомарт Тоқаевтың АҚШ-қа сапары екіжақты қатынастар тарихында жаңа тарау ашып, кеңейтілген стратегиялық әріптестіктің нақты мазмұнмен толығуын қамтамасыз ететін болады. Сапар аясында қол жеткізілген уағдаластықтар мен бастамалар – Қазақстан мен Америка Құрама Штаттарының ортақ стратегиялық мүдделерінің (экономикалық даму, энергетикалық қауіпсіздік, инновациялық прогресс, өңірлік тұрақтылық) кең ауқымын қамтыды. Екі ел де бұл байланыстардың өзара тиімділігіне және ұзақмерзімді перспективаларына сенімді. Алдағы жылдары тараптар осы инерцияны сақтап, жаңа салаларда ынтымақтастықты дамыта береді деп күтуге толық негіз бар. Қазақстан–АҚШ серіктестігі бүгінде Орталық Азия өңіріндегі ең табысты әрі жемісті көпқырлы байланыстардың біріне айналды және оның болашағы бұдан да жарқын болатынына бек сенемін.