Жазушы қолжазбасы цифрланды

Сол қолжазбаларды алдағы заманға аман жеткеру үшін былтыр қазан айында Шерағаның жәдігерлері ұлттық архивке табысталды. Бұл – аманат жүгін арқалаған тарихи шешім және маңызды қадам болды. Енді сол аманат толық жүйеленіп, зақымданған жазбалар қалпына қайта келтірілді. Соған орай және баспасөз күнінің аясында Ұлттық архив ұжымы «Шерхан Мұртазаның қаламгерлік қазынасы» тақырыбында дөңгелек үстел өткізді. Жиын ұжымы «Қазақ газеттері» серіктестігімен селбесе ұйымдастырылды. Әуелгі құттықтау сөз Премьер-министрдің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаевадан жетті.

«Шерхан Мұртазаның кісілік келбеті мен қарымды қаламгерлігі әрбір ұлтжанды азаматқа үлгі болуға тиіс. Келелі кеңес абыройлы өтіп, ұлттық баспасөз күні құтты болсын», – деген рәуіштегі хабарламаны аталған министрліктің құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы Рустам Әли оқып берді.

Шерхан Мұртазаның Egemen Qazaqstan газетін басқарған кезеңі – басылымның алтын дәуірі саналады. Келесі сөз кезегі сол жылдары Шерағаның «шекпенінде» тәлім алған, бүгінде аға буын журналистердің өкілі, мемлекет және қоғам қайраткері Сауытбек Абдрахмановқа берілді. Ол бас редактордың қайтпас қайсарлығына тоқталды. Жас журналистерге жігер беріп, ештеңеден тайсалмайтын мінез тәрбиелеген шеберлігін сөз етті.

Ел газетінің ардагер тілшісі Жанат Елшібек сол кездегі «Социалистік Қазақстан» газетінің табалдырығын аттаған жастық шағын еске алды. Бас редактор Шерхан Мұртазаның ұжымында істегеніне өте бақытты екенін жеткізді.

«Ол тәртіптің адамы еді. Өте жаспын ғой. Редакцияның ішкі талабын білмесем керек, еркін киініп келдім. Сол кезде Шерхан Мұртаза мұнымды қатты сынға алды. Әрдайым галстукпен жүруімді талап қылды. Аға сөзінің қуаты – сол, әлі күнге дейін газет табалдырығын галстуксыз аттамаймын», – деді ақсақал журналист.

«Шерхан  аға – шын мәніндегі реформатор еді. Тағайындалғанына бір ай болмастан, газетке өзгерістерді батыл енгізді. Соның бірі – ай аттары. Ол кезде олардың бәрі орыс тілінде жазылатын. Шерхан Мұртаза келісімен біз «желтоқсан», «ақпан», «наурыз» деп жаза бастадық. Бізге арқа тіреп бірнеше газет ай аттарын қазақшалады. Артынша «Социалистік Қазақстан» атауын «Егеменді Қазақстан» деп бір-ақ ауыстырды. Бұл – үлкен ерлік. Ағамыздың қатқыл мінезінен, турашылдығынан ыққан біршама замандастарым «Шерағаның азуында шайналып кетпей қалай аман жүрсің?» дейтін. Бірақ редакторымыз сыртқа солай көрінгенімен, жүрегі сондай жылы, жұмсақ-тұғын», – деді Жанат Елшібек.

Egemen Qazaqstan газетінің бас редакторының орынбасары Талғат Батырхан Шерхан Мұртазаның реформаторлық қабілетін аса жоғары бағалап: «Газет шығаратын редакторлар болады, газетті жасайтын адамдар болады. Шерағам газетті жасаған жан еді», – деп тебіренді.

Жиын соңында Ұлттық архивтің директоры Сағила Нұрланова қатысушылардың барлығына алғыс айтып, Шерхан мұрасының архивке толық өткенін, бірқатар қолжазбаның цифрланғанын және ең бастысы өте қауіпсіз жерде сақталып тұрғанын жеткізді.

Айта кетейік, құжаттар әуелі дестеленіп, зертхананың ауа температурасына үйретіледі. Артынша азот толтырылған арнаулы вакуумде сақталады. Оның ішінде қағаз бетіндегі көзге көрінбейтін зиянкестер өледі. Одан алып шығып арнаулы мамандар құжатты қалыпқа келтірумен айналысады. Бір парақты өңдеуге бір күн кетеді. Осылайша, «сырқаттанып» келген қолжазбаларды «емдеп» шығады. Тұп-тура адам емі сияқты. Шерхан Мұртазаның Egemen Qazaqstan газетінен келіп түскен қағаздар саны 6 мың дананы құрады. Мамандар әрқайсысын өңдеп, түгелдей цифрландырды.

Сымбат БАУЫРЖАНҚЫЗЫ