Жеке деректерді таратқандарға жаза күшейеді

Жеке деректерді таратқандарға жаза күшейеді. Енді цифрлық қауіпсіздік ережелерін бұзғандар 18 млн теңгеге жуық айыппұл арқалауы мүмкін.

Тіпті қылмыстық жауапкершілікке тартылуы да ықтимал. Жазаны күшейтуді Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі ұсынды. Қазір елдегі сандық қауіпсіздік деңгейі қандай?

Қазақстандықтардың жеке деректерін сатумен айналысқан топ әшкереленді. Оқиға былтырғы жылдың маусым айында болған. Күдіктілер ақпараттарды мемлекеттік базалардан заңсыз алып, телеграм арқылы таратқан екен. Ішкі істер министрлігі мен Ұлттық қауіпсіздік комитеті бірігіп, 140-тан астам адам, оның ішінде компания иелерін ұстады. Тінту барысында 400-ден астам электрондық техника тәркіленді. Аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бірақ бұл жуырдағы бір ғана оқиға. Оның алдыңғы кезеңдер, атап айтқанда 2019 жылы 11 млн тұрғынның жеке дерегі тарап кеткені көпшіліктің әлі есінде. Кейін шетелдік телеграмм-ботқа ел азаматтарының жеке сәйкестендіру номері тараған еді.

Жақып Асанов, ҚР Парламенті Сенатының депутаты:

- Көше қылмысы соңғы 10 жылда төмендегенімен, өзге қылмыстар цифрлық кеңістікке көшкен. Мысалы, жуырда Ақмола облысында 25 адамнан тұратын ұйымдасқан қылмыстық топ ұсталды. Олар 348 азаматтың жеке деректерін ұрлап, аттарынан 4 млрд теңгеге жуық несие рәсімдеген. Сөйтіп осыншама жәбірленуші банкке бармай, құжаттарға қол қоймай, ойламаған жерде тұзаққа түсті.

Мемлекеттік органдардың атын жамылып хабарласатын алаяқтар да көбейген. Олар адамдарды психологиялық әдіспен бағындырып, мәліметтерін алып алады. Бірақ енді азаматтар цифрлық ортада өздерінің дербес деректерін жоюға, жасыруға және өзгелердің қолдануына шектеу қоюға құқылы. Мәжіліс депутаты Екатерина Смышляева осылай дейді. Ол жыл басында Президент Цифрлық кодекске қол қойғанын айтып, ондағы қауіпсіздік тетіктері кеңінен қамтылғанын мәлімдеді. 7 бөлімнен тұратын құжатта сандық жүйедегі әлеуметтік жауапкершілікті күшейту мәселесі де бар.

Екатерина Смышляева, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты:

- Цифрлық ортада жеке деректер қауіпсіздігін арттыру үшін Кодексте цифрлық аутентификация, бірыңғай байланыс арнасы арқылы хабарламалар жіберу және смарт-келісімшарттар енгізілген. Смарт-келісімшарттардың заманауи технологиялық құралдарын қолдану жеке тұлғалар мен бизнес иелері үшін заңдық қызметтердің жеделдігін арттырады.

Дегенмен қандай да бір шара тұрғындардың жеке мағлұматын сақтап отырған мекемелердің қауіпсіздігі мен хакерлерге тосқауыл қоюда әлсіз болып отыр. Сондықтан деректерді тарататындарға қылмыстық жауапкершілікті қарастыру керек. Мұны өткен аптадағы Үкімет отырысында Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Ростислав Коняшкин айтты. Ол цифрлық қауіпсіздік ережелерін бұзғандарға айыппұл көлемін 5 мың айлық есептік көрсеткіш, яғни шамамен 18 миллион теңгеге жеткізуді ұсынды.

Ростислав Коняшкин, ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі:

- Азаматтардың жеке өмірге қол сұғылмаушылық және жеке ақпаратты қорғау жөніндегі Конституциялық құқықтарын жүзеге асыра отырып, біз цифрлық деректердің кез келген тарапқа кетуіне және осы салада «нөлдік төзімділік» саясатына көшеміз. Осы мақсатта біз қауіпсіздік талаптарын орындамағандарға әкімшілік айыппұлдардың шегін бірнеше есе арттырып, 5000 айлық есептік көрсеткішке дейін жеткіземіз. Бұдан бөлек, дербес деректер жаппай тарап кетпеуі қылмыстық жауапкершілікті енгізуді ұсынамыз.

Бүгінде Киберқылмыспен күрес жөніндегі Біріккен Ұлттар ұйымының конвенциясы бар. Ол трансшекаралық цифрлық қылмыстарды тоқтатуға мүміндік беріп отыр. Оның аясында былтыр Беларусьте басқа елдердің, оның ішінде Қазақстан азаматтарына қарсы жұмыс істеген 55 адам жауапқа тартылды.

Авторы: Альмира Оразбай