5 жыл мерзімге 145 депутат Мәжіліс Құрылтай туралы конституциялық заңды мақұлдады

Egemen.KZ парақшасындағы деректерге сәйкес, Qazaq24.com ақпарат таратты..

Қазақстан Парламентінің қарауына «Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заң жобасы енгізілді. Құжат Құрылтайдың қызметі мен заң шығару және бақылау өкілеттіктерін айқындайды, деп хабарлайды Egemen.kz.

Құрылтай халықтың мүддесін білдіретін және заң шығару билігін жүзеге асыратын жоғары орган ретінде әрекет етеді. Оның қызметін заңдылық және алқалылық принциптерінде бекіту мемлекеттің стратегиялық шешімдерді ұжымдық қабылдау және құқықтық шеңберді қатаң сақтау идеясына адалдығын көрсетеді. Бұл халықтың жоғары еркі ашық және демократиялық рәсімдер арқылы нақты құқықтық нормаларға айналатын сенімді тетікті қалыптастырады.

Құрылтай халық тікелей сайлауда сайлайтын 145 депутаттан тұратын болады. Құрылтай қызметі бес жылдық мерзімге есептелген, бұл саяси жүйенің тұрақтылығын және мемлекеттің даму бағытының сабақтастығын қамтамасыз етеді.

Құрылтай қызметінің негізгі аспектісі – оның кадр саясатына қатысуы және атқарушы билікті бақылауы. Депутаттар Премьер-министр, Вице-президент, Конституциялық Соттың судьялары, Жоғарғы аудиторлық палатаның мүшелері және Орталық сайлау комиссиясының мүшелері сияқты негізгі тұлғаларды тағайындауға келісім береді. Сонымен қатар, заң жобасында Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіру тетігі қарастырылған, бұл атқарушы билікті халық қалаулыларының алдында есепті етеді.

Құрылтай жұмысы қыркүйектен маусымға дейін тұрақты негізде өткізілетін сессиялар форматында, ал қажет болған жағдайда – Президенттің, Палата Төрағасының немесе депутаттық корпустың бастамасымен кезектен тыс тәртіпте жүзеге асады.

Қазақстанның сайлау заңнамасы қалай өзгереді?

Айта кету керек, Құрылтай Төрағасы (Мемлекет басшысының ұсынысы бойынша) депутаттар арасынан сайланады және отырыстарды шақыруды, заң шығару жұмысын үйлестіруді және қабылданатын актілерге қол қоюды қоса алғанда, орган қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Құрылтай құрылымында үйлестіруші орган ретінде Бюроның, сондай-ақ мәселелерді алдын ала қарауды және шешімдерді дайындауды қамтамасыз ететін тұрақты комитеттер мен комиссиялардың жұмыс істеуі қарастырылған. Қосымша консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін, олардың шешімдері ұсыныс сипатында болады.

Парламенттік бақылаудың тиімділігін арттыру және өзекті мәселелерді талқылау мақсатында тыңдаулар мен үкіметтік сағаттар сияқты құралдар қарастырылған. Олар депутаттарға, соның ішінде оппозиция өкілдеріне маңызды тақырыптарды талқылауға бастамашылық жасауға және мемлекеттік органдардың өкілдерін тыңдауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, барлық рәсімдер, соның ішінде оларды өткізу тәртібі Құрылтай Регламентінде егжей-тегжейлі көрсетіледі, бұл оның қызметінің жүйелілігі мен ашықтығын қамтамасыз етеді.

Заңдарды әзірлеу және қабылдау тәртібі Құрылтайдағы заң шығару процесі заңдарды енгізу, қарау және қабылдау тәртібін, сондай-ақ негізгі мемлекеттік институттардың өзара іс-қимылын регламенттейді. Заң шығару бастамасы құқығы Президентке, Құрылтай депутаттарына, Үкіметке және Қазақстан Халық Кеңесіне тиесілі, бұл ретте барлық заң жобалары отырысқа шығарылмас бұрын бейінді комитеттерде міндетті түрде қаралуға тиіс. Қаржылық бастамаларға жеке талаптар қойылған: мемлекеттік кірістерді қысқартуды немесе мемлекеттік шығыстарды ұлғайтуды көздейтін заң жобалары Үкіметтің оң қорытындысы болған жағдайда ғана енгізілуі мүмкін. Заң жобаларын қараудың басымдылығын Президент айқындай алады.

Мәжіліс депутаттары «Президент туралы» конституциялық заңды бірінші оқылымда қабылдады

Құрылтай қоғамдық қатынастардың негізгі салаларын – азаматтардың құқықтары мен бостандықтары мен салық салудан бастап, қорғанысқа, халықаралық шарттар мен мемлекеттік құрылымға дейінгі мәселелерді реттейтін заңдарды қабылдау бойынша кең өкілеттіктерге ие. Заңдар депутаттардың көпшілік дауысымен, ал конституциялық заңдар – білікті көпшілік дауыспен қабылданады. Қабылданғаннан кейін олар Президентке қол қоюға жіберіледі, ол оларға қол қоя алады немесе қарсылықтарымен қайтара алады. Қайта қаралған жағдайда Құрылтай Президенттің қарсылықтарын белгіленген білікті көпшілік дауыспен еңсеруге немесе ұсынылған өзгерістермен келісуге құқылы.

Бұдан бөлек, заң жобаларын қабылдамау және кері қайтарып алу тетіктері, сондай-ақ саяси жауапкершілік элементтері қарастырылған. Атап айтқанда, Үкіметтің бастамасы қабылданбаған жағдайда, Премьер-министр сенім туралы мәселені қозғай алады, бұл заң шығарушы және атқарушы билік тармақтары арасындағы теңгерімді айқындайды. Жалпы алғанда, бекітілген рәсім заңнамалық шешімдерді қабылдау кезінде жүйелілікті, жеделдікті және институционалдық теңгерімді қамтамасыз етуге бағытталған.

Нұрболат АМАНБЕК

Соңғы жаңалықтар