Экспорт өсті, табыс көбейді: Қазақстан экономикасында не өзгерді

АСТАНА, 5 қараша – Sputnik. 2026 жылдың алғашқы алты айында Қазақстанның экспорты 27,1%-ға өсті. Бұған әлемдік нарықта мұнай, уран және металдар бағасының қымбаттауы әсер етті. Бұл туралы Finprom.kz хабарлады.

2026 жылдың қаңтар-маусым айларында шетелден түскен ақша сыртқа шығарылған қаражаттан 2,4 млрд долларға көп болды. Ал былтыр осы кезеңде керісінше, 3,6 млрд доллар тапшылық тіркелген еді. Осылайша, бір жыл ішінде көрсеткіш 6 млрд долларға жақсарды.

"Бұған ең алдымен экспорттан түсетін табыстың өсуі әсер етті. Әлемдік нарықта мұнай мен басқа да шикізат түрлерінің бағасы көтеріліп, Қазақстанның шетелге сататын тауарларынан түсетін кіріс артты", - деп жазды портал.

Мысалы, 2022 жылдың алғашқы жартысында мұнай бағасы жоғары болған кезде Қазақстанның шетелмен саудасы мен қаржы операциялары бойынша артық қаражат 5,7 млрд долларға жеткен. Ал 2023 жылы 4,6 млрд доллар тапшылық тіркелді. 2024 жылы тапшылық 1,4 млрд доллар болса, 2025 жылы 3,6 млрд долларға дейін өсті.

Осылайша, 2026 жылдың алғашқы жартысындағы нәтиже соңғы төрт жылдағы ең жоғары көрсеткіш болды. Дегенмен 2022 жылғы деңгейге әлі жеткен жоқ.

Экспорттан түсетін табыс көбейді

2026 жылдың алғашқы алты айында Қазақстан шетелге 48,5 млрд доллардың тауарын сатты. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 27,1%-ға көп. Ал шетелден сатып алынған тауарлардың көлемі 6,2%-ға өсіп, 32,3 млрд долларды құрады.

Нәтижесінде экспорт пен импорттың айырмасы екі еседен астам артып, 7,7 млрд доллардан 16,2 млрд долларға жетті. Басқаша айтқанда, Қазақстан шетелге сатқан тауарының құны шетелден сатып алған тауарынан әлдеқайда көп болды. Экспорттан түсетін табыстың артуына мұнай, уран, металдар, кен және астық бағасының қымбаттауы себеп болды.

Шетелге төленетін қаражат та көп

Экспорттан түсетін табыс артқанымен, Қазақстанның шетелдік компаниялар мен инвесторларға төлейтін қаражаты және қызметтерге жұмсайтын шығыны да көп. Осы екі бағыт бойынша төлемдер жалпы нәтижеге шамамен 13,8 млрд доллар көлемінде кері әсер еткен.

Қазақстанның шикізатқа тәуелділігі әлі де жоғары

Жалпы, 2026 жылдың алғашқы алты айында Қазақстанның сыртқы саудадағы жағдайы жақсарды. Экспорт өсті, ал импорт баяу қарқынмен артты. Соның нәтижесінде елге түсетін табыс көбейді. Алайда Қазақстанның экспорттан алатын табысы әлі де мұнай, металл және басқа да шикізат бағасына тәуелді.

Егер әлемдік нарықта шикізат бағасы төмендесе, елге түсетін табыс та азаюы мүмкін. Ал шетелден тауар сатып алу көлемі артса, сыртқы саудадағы оң көрсеткіш төмендеуі ықтимал.