Әділ сайлаудың бес тірегі: заң, бақылау, ашықтық, технология және қоғам

Фото: ЖИ көмегімен өңделген

Құрылтай депутаттарының сайлау науқаны аясында өткен Орталық сайлау комиссиясының екінші отырысында азаматтардың сайлау құқықтарын толық қамтамасыз ету мәселелері қаралды. Комиссия мүшесі Ләззат Сүйіндік мүгедектігі бар азаматтардың дауыс беру процесіне еш кедергісіз қатысуы үшін сайлау учаскелерін қажетті құрал-жабдықтармен толық қамтамасыз етудің маңыздылығына тоқталды.

«Орталық сайлау комиссиясы мүгедектігі бар азаматтардың сайлау құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі кешенді шараларды жүзеге асырып келеді. 2021 жылдан бастап Орталық сайлау комиссиясы отырыстарының тікелей көрсетілімдері, сондай-ақ барлық ақпараттық бейнематериалдар ымдау тіліне аударумен сүйемелденеді. 2022 жылдан бері дауыс беру бюллетеньдеріне арналған Брайль қарпімен трафареттер дайындалып келеді. Барлық сайлау учаскелері дауыс беру бюллетенін толтыру тәртібі бойынша аудионұсқаулықтармен қамтамасыз етіледі. 2025 жылдан бастап «Шырақ» мүгедек әйелдер ассоциациясы» қоғамдық бірлестігі және Астанадағы ЕҚЫҰ Бағдарламалар офисінің қолдауымен барлық сайлау комиссияларының мүшелеріне арналған мүгедектігі бар адамдардың құқықтары мен қажеттіліктері жөніндегі бейнеоқыту курсы әзірленіп, қолданылып келеді. Жергілікті атқарушы органдар инватакси қызметін көрсетуді қамтамасыз етеді. Сондай-ақ жергілікті атқарушы органдарға сайлау инфрақұрылымының қолжетімділігін тексеру жұмыстарына мүгедектігі бар адамдардың қоғамдық бірлестіктерінің өкілдерін белсенді түрде тартуды ұсынамыз», деп атап өтті Ләззат Сүйіндік. 

Құрылтай сайлауы – жаңа саяси мәдениеттің бастауы

Комиссияның кезекті отырысында Қазақстандағы Құрылтай депутаттарының сайлауын бақылауға қатысатын халықаралық байқаушылар туралы ақпарат жарияланды. Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары Мұхтар Ерман 2026 жылғы 1 шілдеде Қазақстан Республикасы Құрылтайы депутаттарының сайлауына халықаралық байқау институтын ашу жөнінде шешім қабылданғанын мәлімдеді. Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі мен Орталық сайлау комиссиясы бірқатар шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдарға сайлау процесін байқауға қатысу үшін ресми шақырулар жолдады.

«Бүгінгі таңда Орталық сайлау комиссиясына аккредиттеу үшін 3 халықаралық ұйым мен 4 шет мемлекеттің 60 байқаушысының кандидатурасы ұсынылды. Атап айтқанда, ТМД байқаушылар миссиясынан 4 адам, ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің Парламентаралық Ассамблеясынан 19 адам, ЕҚЫҰ ДИАҚБ байқаушылар миссиясынан 32 байқаушы, сондай-ақ Мальдив Республикасы тарапынан 3 кандидатура, оның ішінде осы елдің Сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары ұсынылды. Бұдан бөлек, Астанада аккредиттелген дипломатиялық корпустың дуайені болып табылатын Палестинаның Қазақстандағы Елшісі, Венесуэланың Қазақстандағы Елшісі және Венгрияның Қазақстандағы уақытша сенімді өкілі де аккредиттелді. Аккредиттеуге қатысты ұсыныстар келіп түсуіне қарай байқаушылар туралы мәліметтер жаңартылып отырады», деді Мұхтар Ерман.

Құрылтайдың алғашқы шақырылымы: Жаңа модель несімен ерекшеленеді?

Қазіргі таңда цифрлық технологиялар саяси үдерістердің маңызды құрамдас бөлігіне айналып отыр. Осыған байланысты Астанада өткен сараптамалық жиында саясаттанушылар мен медиа мамандары электоралдық науқандағы жаңа үрдістерді талқылады. Кездесуде цифрлық дәуірдегі саяси коммуникацияның ерекшеліктері, сайлауалды үгіт-насихаттың заманауи тәсілдері және жасанды интеллект мүмкіндіктерін тиімді пайдалану мәселелері кеңінен сөз болды. Сонымен қатар сарапшылар ақпараттық кеңістікте таралатын жалған мәліметтердің алдын алу және оларға қарсы тиімді тетіктерді қалыптастырудың маңыздылығына ерекше назар аударды.

«Бүгінде қоғамда жалған ақпараттардың таралуы өзекті мәселеге айналып отыр. Сондықтан саяси партиялар сайлауалды бағдарламаларын таныстырып, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу барысында азаматтардың сеніміне селкеу түсірмей, ашықтық пен шынайылық қағидаттарын басшылыққа алуы қажет. Халықпен адал әрі ашық коммуникация орнату – қоғам сенімін арттырудың басты кепілі», деді саясаттанушы Найла Мұхтарова.

Шолу: Саяси партиялар Құрылтай сайлауына қанша үміткер ұсынды?