Әлеуметтік қоғамдағы ана мәртебесі

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып жаңалық таратты..

Елімізде көпбалалы отбасылардың құқығы мен заңды мүдделерін қорғау – мемлекет саясатының негізгі бағыттарының бірі. Ана мен баланың қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, әлеуметтік қолдау елдіктің нышаны.

Суретті түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

Елімізде көпбалалы аналарға қазынадан төленетін жәрдемақылардың 5 түрі, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (МӘСҚ) 2 төлем түрі тағайындалады. Ана мен баланы қолдау әлеуметтік көмек пен әлеуметтік сақтандырудың көп деңгейлі жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі. Республикалық бюджеттен бала тууға біржолғы жәрдемақы, бала бір жарым жасқа толғанға дейін оның күтіміне де жәрдемақы төленеді. МӘСҚ-тан әлеуметтік сақтандыру жүйесімен жүктілікке, босануға байланысты табысынан уақытша қол үзген аналарға әлеуметтік төлем, сондай-ақ бала 1,5 жасқа толғанға дейін оның күтіміне жәрдемақы беріледі.

Жұмыс істемейтін әйелдерге бір жарым жасқа толғанға дейін бала күтіміне бюджеттен берілетін ай сайынғы жәрдемақы баланың туу кезегіне байланысты, бірінші, екінші, үшінші, одан кейінгі балаларға 21 266 теңгеден 32 859 теңгеге дейінгі мөлшердe ұлғайта отырып төленеді. Ал МӘСҚ-тан төленетін әлеуметтік төлем мөлшері – жұмыс істейтін әйелдердің кейінгі 2 жылдағы орташа айлық табысының 40%-ы.

Биыл жәрдемақының мөлшері 10%-ға артып, бірінші, екінші, үшінші балаға берілетін біржолғы қолдау 164 350 теңгеге жетсе, төрт, одан да көп балаға 272 475 теңге төленеді. Жұмыс істемейтін аналар да нәрестесі 1,5 жасқа толғанға дейін бала күтімімен жәрдемақы алады. Бірінші баласына – 24 912 теңге алса, екі балалы болғанда – 29 454 теңге, үшінші баласы өмірге келгенде бір жарым жыл ай сайын 33 952 теңге алады. Төрт, одан да көп баласы бар анаға
38 493 теңге беріледі. Ал жұмыс істей жүріп те елдің демографиялық ахуалын жақсартуға үлес қосқан әйелдерге Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төлемдер қарастырылады. Баласы 1,5 жасқа толғанша, яғни 18 ай берілетін әлеуметтік төлем мөлшері кейінгі екі жылдағы орташа айлық табысының 40%-ы көлемінде беріледі. Жүктілік пен босануына байланысты әлеуметтік төлем тағайындалып, мөлшері кейінгі бір жылдағы орташа айлық табысына қарай сараланады.

«Неке және отбасы туралы» кодексте көрсетілгендей бірге тұратын, кәмелетке толмаған төрт, одан да көп перзенті, сондай-ақ 23 жасқа дейінгі күндізгі бөлімде оқитын студент балалары бар отбасылар көпбалалы мәртебеге ие. Төрт балаға берілетін ай сайынғы жәрдемақы мөлшері 69 330 теңге, 5 балаға 86 673 теңге, 6 балаға – 104 017 теңге, 7 балаға 121 360 теңге, 8, одан да көп баласы бар отбасының әр баласына 17 300 теңгеден төленеді. Мәселен, 11 баланы өмірге әкеліп өсірген ана ай сайын 190 300 теңге жәрдемақы алады. Отбасында мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған ата-анаға немесе қамқоршысына ай сайын 81 871 теңге жәрдемақы беріледі. Көпбалалы аналардың беделін арттыруға сәйкес өмір бойы ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақы тағайындалады, ол табысына қарамастан «Күміс алқа», «Алтын алқамен» марапатталған әйелдерге төленеді.

Елімізде әйелдер қауымы оның ішінде көпбалалы аналарды әлеуметтік қолдаудың бірқатар тетігі жүзеге асырылады. Мемлекет тарапынан жәрдемақы түрлерінен өзге баспаналы болуға, кәсібін дөңгелетуге де мүмкіндік мол. Мәселен, «Отбасы банк» тұрғын үй жағдайларын жақсартуға бағытталған мемлекеттік қолдау шараларын іске асыру шеңберінде тұрғын үй заемдарын ұсынып келеді. Нақтылай айтқанда, сыйақы мөлшерлемесі 2%-дан аспайтын алдын ала немесе аралық тұрғын үй заемдарын алуға өтініш қабылдайды. Тұрғын үйге мұқтаж санатындағылар арасында бірінші кезекте баспаналы болатындардың қатарында мүгедектігі бар балалары немесе оларды тәрбиелеп отырған отбасылар, жесір әйелдер, «Алтын алқа», «Күміс алқа» иегерлері, бұрын «Батыр ана» атағын алған, сондай-ақ I, II дәрежелі «Ана даңқы» ордендерімен марапатталған көпбалалы аналар, көпбалалы отбасылар бар. Бірнеше жылдан бері тек әйелдер қауымына арналған «Ұмай» жеңілдетілген ипотекасымен де нәзікжандылар баспаналы болып жүр. Бұдан басқа асыраушысынан айырылған әйелдер де мемлекеттік тұрғын үй алу кезегіне жеке санатта қатыса алады. Бағдарламаның мерзімі – 25 жыл. Осы ипотекамен баспаналы болған әйелдерге салықтық жеңілдік те бар. Тұрғын үйді рәсімдеу барысында көпбалалы аналарға, мүмкіндігі шектеулі балалары бар, жалғызбасты аналарға басым көңіл бөлінеді.

Үкімет әйелдердің кәсіпкерлікті дамытуына да өріс ашып, қолдау көрсетеді. Биыл да 400 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде (1 7 30 000 теңге) қайтарымсыз грант беріледі. Кәсіп ашамын деген көпбалалы отбасылар, асыраушысынан айырылуына байланысты әлеуметтік жәрдемақы алушылар да «Бастау бизнес» жобасы, болмаса кәсіпкерлік негіздерімен оқу курсынан өткенін растайтын сертификатымен кәсібін бастай алады. Әйелдер қауымының кәсіпкерлікті дамытуда қосып келе жатқан үлесі қомақты. Шағын және орта бизнес құрылымында әйелдер қауымының үлесі 48%-дың үстінде.

Биыл да арулар мерекесіне орай аналар қауымына кей өңірлерде бірреттік әлеуметтік төлем беріледі. Астана қаласының әкімдігі жылдағы дәстүрдің жүлгесін жалғап, елордалық көпбалалы, аз қамтылған 36 мыңға жуық анаға әлеуметтік көмек аударылады. Төлем сомасы 9 830 теңге мөлшерінде. Қаржы жергілікті бюджеттен бөлініп, «Азаматтарға арналған үкімет» арқылы елордада тұрақты тіркеуде тұрған көпбалалы аналарға беріледі. Халықаралық мерекеге орай берілетін әлеуметтік төлемнің мөлшері әр өңірде әрқилы.

Ресми статистикада Абай облысындағы әйелдер қауымының саны 303 060 болса, соның ішінде 19 140 көпбалалы ана бар. Облыс әкімдігі кәмелетке толмаған төрт, одан көп баласы бар ардақты аналарға 21 625 теңгеден беруді құп көріп отыр. Ақмола облысындағы 13 777 көпбалалы отбасы болса, олардың арасындағы «Алтын алқа», «Күміс алқа» иегерлеріне 12 975 теңгеден 21 625 теңгеге дейін бірреттік төлем қарастырылып, 3 692 әйелге берілмек. Көпбалалы аналардың шоғыры қалың бірден-бір өңір – Түркістан облысы. Облыстағы 191 925 көпбалалы аналардың ішінде «Алтын алқа», «Күміс алқа», «Батыр ана», «Ана даңқы» орденінің иегерлеріне 8 650 теңге мөлшерінде бір реттік әлеуметтік көмек беріледі. Солтүстік Қазақстан облысында тұратын 7 413 көпбалалы отбасының арасында «Алтын алқа», «Күміс алқа», «Батыр ана» атағын алған, І, ІІ дәрежелі «Ана даңқы» ордені берілген аналарға 43 250 теңгеден берілсе, төрт, бес баласы бар отбасыларға 21 625 теңгеден аударылады. Теріскейдегі көпбалалы батыр аналар ең жоғары бірреттік көмек алмақ. Ал Павлодар облысындағы 11 264 көпбалалы отбасына бірыңғай 21 625 теңге мөлшерінде төлем беріледі. Маңғыстау облысындағы 56 467 көпбалалы ананың арасында «Алтын алқа», «Күміс алқа» алған, өзге де марапатқа ие 14 835 ана 15 000 теңге мөлшерінде төлем алады. Қарағанды облысында 25 705 көпбалалы ана бар, оның 23 415-і 20 000 теңгеден төлем алады. Шығыс Қазақстан облысындағы 13 438 көпбалалы отбасыға 15 000 теңгеден берілмек. Ұлытау облысындағы 9 375 көпбалалы ана да 20 000 теңгеден бірреттік әлеуметтік төлем алады.

Биылғы қаңтар айында көпбалалы 627,4 мың отбасы, «Алтын алқа», «Күміс алқа» алған немесе бұрын «Батыр ана» атағын алған, І, ІІ дәрежелі «Ана даңқы» ордендерімен марапатталған 247,8 мың ана мемлекеттік жәрдемақы алды. Демографиялық әлеуетімізді арттыруға орасан үлес қосып келе жатқан алтын құрсақ аналар әрдайым қолдауға лайық.

Соңғы жаңалықтар