Америкада король бар ма?

Aikyn.kz технологиялық құралдар азаматтардың әрбір қадамын қалай бақылай алатынын Gizmodo материалына сүйеніп талдайды.

Өткен демалыста (19 қазан) «No Kings» (Корольдерге жол жоқ) атты шеруге 7 миллион америкалық азамат қатысқан. Олардың цифрлық іздері сол күнгі бейбіт, Конституциямен қорғалатын еркін пікір білдіру әрекеті кезінде тіркеліп қалады.

19-қазан жексенбі күні АҚШ-та миллиондаған адам Дональд Трамптың билігіне қарсы «Корольдерге жол жоқ!» ұранымен көшеге шыққан. Нью-Йоркте бейбіт шеруге 100 мыңнан астам адам қатысқан. Наразылар демократияны қолдап, диктатураға қарсы екенін айтқан. Олардың қатарында сенаторлар Чак Шумер мен Берни Сандерс те бар. Ал Трампты қолдайтын саясаткерлер мен бұқаралық медиа наразыларды «Антифа» қозғалысымен байланысы бар деп айыптаған. АҚШ-пен қатар, Лондон, Берлин, Мадрид, Рим және Торонто қалаларында да осындай акциялар өткен.

Лос-Анджелес сияқты ірі қалалардағы шерулер кезінде ұсталғандар саны аз болған. Тәртіп бұзушылар мен арандатушылар болмаған. Нью-Йорк полициясы да «наразылыққа байланысты ешқандай тұтқындау тіркелмегенін» хабарлады.

Алайда соңғы уақытта кейбір республикашыл саясаткерлер билікке қарсы наразыларды «экстремистер» немесе тіпті «террористерді қолдаушылар» деп сипаттап жүр. Өкілдер палатасының спикері Майк Джонсон «No Kings» қозғалысын «Американы жеккөрушілік митингі» деп атады. Көлік министрі Шон Даффи бұл акцияларды «антифа қозғалысының бөлігі» деп сипаттап, олардың «халықтық қозғалыс емес, көлеңкелі қаржыландырумен ұйымдастырылатынын» меңзеді. Бұл Трамптың өткен айда шығарған «ішкі терроризм мен саяси зорлықты қаржыландыруды анықтау және жою» жөніндегі жарлығымен ұштасып, демократиялық еркіндіктерге алаңдаушылық тудырды.

Трампты қолдайтын саясаткерлер мен бұқаралық медиа наразыларды «Антифа» қозғалысымен байланысы бар деп айыптаған. Фото abcnews.go.com сайтынан алынды. Авторлығы: Getty Images / UIG

Property of the People атты жариялықты қолдайтын коммерциялық емес ұйымның атқарушы директоры Райан Шапиро: «Трамп режимі демократияны қорғап, бейбіт наразылық білдірген азаматтарды террористерге теңестіргісі келеді. Ал шын мәнінде Конституцияны таптап, халыққа соғыс ашып отырған – Ақ үйдің өзі», – дейді. Бұрын осындай сөздер посткеңестік елдерде естілуші еді. Енді демократия эталон саналатын америкалық қоғамда да ұқсас терминдер естілуде.

Сонымен, егер азамат қоғамдық шеруге қатысса, өзін кім, қалай бақылайтынын бағалап алу керек. Егер азамат наразылық орнына көлікпен барса, автоматты нөмір оқу жүйелері (ALPR) оның көлігін тіркеп алады. Бұл – жол бойындағы тұрақты камералар немесе полиция көліктеріндегі мобильді жүйелер. 

Қоғамдық көлік, әрине, қауіпсіздеу. Бірақ тек қолма-қол төлем жасаған жағдайда ғана. Егер жолаушы карта не мобильді қосымша арқылы төлесе, онда оның қозғалыс маршрутын бақылау қиынға түспейді.

Телефон арқылы да орналасқан жерді дәл анықтауға көмектеседі. Егер азамат акция кезінде телефонды «ұшу режиміне» қойса, бұл дұрыс шешім болады. Әйтпесе, қосымшалар сіздің GPS координаттарыңызды жазып, интернетке қосылған соң серверге жібереді. Қарапайым батырмалы телефон қолданған күннің өзінде, ұялы байланыс мұнаралары арқылы адамның қай жерде болғанын көруге болады.

Сонымен қатар, полиция жалған ұялы мұнара ретінде әрекет ететін IMSI catcher немесе stingray құрылғыларын пайдаланып, адамдардың нақты орнын анықтайды.

Егер азамат өз фотоларын әлеуметтік желілерге жариялағысы келсе, қасындағы басқа адамдардың беттерін бұлдырлату – маңызды қауіпсіздік қадамы. Electronic Frontier Foundation (EFF) атап өткендей, интернетке жарияланған кез келген фото АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаменті (DHS) мен Көші-қон және кеден қызметі (ICE) тарапынан пайдаланылуы мүмкін. Басқа мемлекеттерде де солай.

EFF құрылымы Image Scrubber құралымен суреттерден бет бейнелерді және метадеректерді (мысалы, орналасқан жер, аты-жөні) жоюға кеңес береді. Бірақ егер сіз маска кимесеңіз, онда сіздің жүзіңізді өзгелер түсіріп алуы әбден мүмкін. Интернет кеңістігі шексіз, бір фото жарияланса, ол әп-сәтте таралып кетеді.

Мысалы, PimEyes сияқты қызметтер адамдардың бетін басқа фотолармен сәйкестендіру арқылы іздей алады. Алайда мұндай сервистерге жеке деректерді тапсыру – қауіпті. Полицияның өзі де дрондарға орнатылған камералар арқылы шеруге қатысушыларды суретке түсіріп отырады. Желтоқсан оқиғасына қатысушыларды іздеуде күштік құрылымдар студенттерді суретке түсіріп, кейін осы суреттер арқылы тауып, жауапқа тартқаны белгілі.

EFF деректеріне сәйкес, құқық қорғау органдары Clearview AI сияқты жүйелерді пайдаланып, интернеттегі миллиондаған фотосуреттер базасынан күдікті адамдардың тұлғасын анықтауға тырысады. Бұл технология тек Вермонт, Нью-Джерси, Иллинойс, Мэн, Массачусетс және Монтана штаттарында ғана заңмен тыйым салынған.

New York Times мәліметінше, Питер Тиль негізін қалаған Palantir компаниясы Трамп әкімшілігімен бірігіп, барлық америкалықтардың деректерін қамтитын бірыңғай база құру үстінде деп айтылады. Бірақ Palantir бұл айыптауды жоққа шығарған. Егер құқық қорғау органдары осындай база фотолар мен геолокациямен біріктірілсе, бұл билікке қоғамды толық бақылауға мүмкіндік береді. Америкалық сенаторлардың бұны демократиялық қағидаттарға қайшы келетін үрейлі сценарий» деп бағалауы да АҚШ қоғамындағы ішкі ширығуды көрсетеді.

7 миллион адам қатысқан наразылық митингілері мен шерулерінде құқық қорғаушылардың бүкіл ел бойынша ондаған ғана адамды ұстауы америкалық қоғамның жоғары демократиялық мәдениетінің дәлелі бола алады.

Сараптама, зерттеу мақала, күнделікті өзекті ақпаратты «Айқынның» TELEGRAM арнасынан табасыз.