Ақшаны ақылмен сақтайтындар

Ақша жинаудың әдісін тапқандар ұтып тұр.

Отандастарымыз банк депозиттерінде биыл 26,1  трлн теңге жинаған. Бұл былтырғы жинақтан 2 трлнға жуық көп. Халық тарапынан теңгеге сенім зор. Салымшылардың басым бөлігі жиған-тергенін ұлттық валютада сақтағанды жөн көреді. Жыл басынан бері депозиттегі қаржы сомасы 3 трлн теңгеден астам өскен. Тіпті құнды қағаздарға ақша салып, акция сатып алатындар да жетерлік.

Бүгінде көпшілік әр теңгенің қадірін тереңірек түсіне бастады. Күнделікті тұтынудан үнемдеуге, қысқамерзімді мақсаттан ұзақмерзім­ді тұрақтылыққа бет бұрды. Мысалы, былтыр банктегі халық салымының көлемі 24,5 трлн теңгеге жетті. Бұл жай цифр емес, ел санасындағы өзгерістің көрінісі. Сарапшылар халықтың қаржылық сауатының артқанын айтады. Демек, ақша жинау мәдениеті қалыптасып жатыр. Тұрғындар көбіне мерзімсіз, мерзімді және жинақ депозиттерін қолданады. Соның ішінде ең тиімдісі жинақ салымы дейді экономистер. Жылдық мөлшерлемесі 20 пайыздан асады. Бірақ ақшаңызды қалаған уақытта шешіп ала алмайсыз. Яғни банк сізден белгілі бір мерзімге дейін қарыз алады. Сол аралықта депозитке тиіспей, келісім-шарт аяқталғанша күтсеңіз, жоғары табыс аласыз.

Ләззат Нұрғалиқызы, экономист:

- Бүкіл жұмыртқаны бір себепке сақтама дейді ғой. Сол сияқты бөліп-бөліп сақтаған дұрыс. Егер шетелдік валютамен сақтасаңыз пайыздық мөлшері аз болады, бірақ сіз девалвациядан сақтайсыз. Ал егер ақшаны ауыстырып алмай ары қарай пайдаланам десеңіз қысқа мерзімді 3 не 6 айлық пайыздық мөлшерлемесі жоғары теңгемен сақтаған дұрыс. Не болмаса облегация алтын не құнды қағаздарға салған дұрыс. Бірақ мұның тәукелділігі жоғары болады.

Қазақстанда депозиттерге кепілдік беру жүйесі құрылған 25 жыл ішінде халықтың жинағы қарыштап өскен. Мәселен,  1999 жылы жеке азаматтардың депозиттері небәрі 53 миллиард теңге болса, былтырғы жыл бұл көрсеткіш 24 триллион теңгеге жетіп, 460 есе артқан. Кейінгі төрт жылда қазақстандықтардың отандық банктердегі ақшасы үш есе өсті. Ұлттық банктің мәліметіне сүйенсек, қазір депозиттерде 24  трлн теңгеден астам жинақ жатыр. Бұл ақшаның 80 пайызға жуығы теңгемен сақталса, қалғаны шетелдік валютаға тиесілі.

Жеке азаматтардың жинағы

1999 жылы - ₸53 миллиард

2024 жылы - ₸24 триллион.

Марат Қайырленов, экономика ғылымдарының кандидаты:

- Қазір жиғанын шашпай, ептеп жинайтындар көбейген. Бәрі бірден депозитке ақша жинайды деп айта алмаймыз. Себебі құнды қағаздар сатып алатындар да көп. Көзін тапса, ол да тәп-тәуір табыс әкелетін салым. Тағы айта кетерлігі, бүгінде банктер цифрлақ шешімдерді батыл қабылдап, мүмкіндіктерге жол ашып отыр. Бұл да азаматтардың таңдауына мүмкіндік береді. 

Соңғы жылдары халық табысы жоғары қаржы құралдарына көбірек қызығушылық танытқан. Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының зерттеуі осыны көрсетіп отыр. Айталық, 25 жыл ішінде депозиттер бойынша кепілдік көлемі 100 есе ұлғайған. 1999 жылы ол 200 мың теңгеден басталса, бүгінде теңгедегі жинақ салымдарға – 20 млн теңге, ал шетел валютасындағы салымдарға 5 млн теңге көлемінде кепілдік беріліп отыр. Бұл өзгерістер халықтың ұзақ мерзімді жинақтарға сенімін арттырып, банктердің тұрақты ресурс базасын қалыптастыруға жағдай жасады.

Айнұр Қуатқызы Айдос Амангелдинов