Ақтоғайдан Алашқа дейін

Ақтоғай топырағында дүниеге келген дүлдүлдер мен бұлбұлдардың санында есеп жоқ. Әсет Найманбайұлынан басталған өнер керуені Күләш Байсейітова, Манарбек Ержановтармен жалғасып, «Тоқырауын толқындарына» ұласты. Шығармашылық ұжымның сахнада жүргеніне биыл – елу жыл. Соған орай халықтық ән-би ансамблі Астана көрерменіне есеп беру концертін берді.

Суретті түсірген – Игорь БУРГАНДИНОВ

Алдымен ансамбль ар­да­герлерінің қаты­суы­мен дөңгелек үстел ұйымдастырылып, ұжым­ның тарихы баяндалды, есте­ліктер айтылды. «Тоқырауын толқындары­ның» мерейтойына арналған кітап шыққаны хабарланды.

Әдеткі ансамбльдер секілді емес, «Тоқырауын толқындары» – қазақ өнеріне соны леп әкелген шығармашылық ұжым. Атап айтсақ, ХХ ғасырға дейін қазақта топ болып ән шырқау қалыптаса қоймаған. Шырқаған күннің өзінде барлығы бір дауыста (унисон) айтып, әннің бояуы­нан гөрі дыбыстық қуатын арттыру­ға күш жұмсаған. Кейін мәдени ықпалдастық нәтижесінде қазақ әншілері екі дауыста ән шырқауды меңгеріп алды. Бұл домбырадағы екі түрлі тартылған ішектің өзара үндесе шыққан дыбысы секілді. Музыка тілінде мұны «полифония» деп атайды.

Бұл туралы ансамбльдің хор­мейстері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Аман­тай Жұмашев айтып берді. «Ақ­то­ғай­лық ұстазым, «Тоқы­ра­уын толқындарының» негізін қалау­шылардың бірі Дәртай Сәдуақасов әнге режиссерлік көзқараспен қарайтын хормейс­тер еді. Құлағы унисонға үйренген халыққа Дәртай ағамның екі дауысты ансамблі ерекше әсер етті. Кейін музыкалық білімімді жетілдіріп келгеннен кейін «Тоқырауын толқындарын» екі дауыста ғана емес, көп дауыс­та шырқайтын ансамбльге айналдырдым», деді Амантай Жұмашев. Расында, бас хормейстердің бұл сөзі «адам дауысынан асатын аспап жоқ» дейтін Әл-Фараби пікірін қуаттай түскендей.

Заманында белгілі өнер май­­талмандары халықтық ансамбль­дің өсіп-өркендеуіне зор үлес қосты. Мәселен, 1977 жылы «Гүлдер» ансамблінің негі­зін қалаған эстрада жан­рының тұңғыш режиссері Серік Елеусізов пен балетмейстер, Қаз КСР еңбек сіңірген әр­тісі Зәуірбек Райбаев арнайы шақырылып, жаңа бағдарлама дайындады. 1981 жылы белгілі өнер зерттеушісі Болат Сарыбаев ансамбльдің негізгі құрамынан фольклорлық аспаптар оркестрін құрып, бағдарламасын жүйелеп берді.

«Тоқырауын толқындары­­ның» өнеріне халықтың сусап қал­ғаны, толассыз соғылған шапа­лақтан аңғарылды. Концерт­те халық және халық композиторлары­ның әндері шыр­қалып, күмбір­леп күй төгіл­ді, әсем би де болды. Кештің жаңалығы ретінде Нұрлан Күлшікеновтің өлеңіне жазыл­ған Амантай Жұмашевтің «Толқи бер, Тоқырауын» әнінің тұсауы кесілді.

Салтанатты іс-шарада Әйел­дер істері және отбасы-демография саясаты жөніндегі ұлттық комис­сия хатшысы Гауһар Нұрах­метова осы комиссияның төрағасы, Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның құттықтауын оқып берді.