Ата заңда адвокат мәртебесі айқындалады Мәди Мырзағараев

— Адвокаттар мен прокурорлар мәртебесін теңестіру жайлы ұсыныс кездейсоқ айтылған ой емес. Бұл көптен бері көтеріліп жүрген мәселе. Негізінде адвокат мәртебесі туралы норма бұрын Ата заңымызда болған. Алайда 1993 жылы Конституция мәтінінен алынып тасталды. Содан бері, 33 жыл бойы адвокаттардың мәртебесі Ата заңда айқындалмай келді. Қаралып жатқан заң жобасына біз адвокаттардың мәртебесін бекіту туралы ұсыныс енгіздік. Бұл бастама комиссия мүшелері тарапынан қолдау тауып отыр. Дегенмен соңғы шешімді халық қабылдайды. Егер бұл заң қабылданса, оның адвокаттарға не беретініне емес, халыққа қандай пайдасы бар екеніне назар аударған жөн. Азаматтардың қылмыстық және азаматтық процестерде қорғаушысы прокурормен тең дәрежеде сөз сайысына түсіп, құқықтарын бірдей деңгейде қорғай алса, бұл – азаматтарға берілетін қосымша мүмкіндік. Сондықтан бұл баптың адвокаттардан гөрі халыққа берері көп, дейді ол.

Спикердің айтуынша, жаңа Конституция аясында бір күндік емес, бірнеше жылдан бері қордаланған мәселелер шешімін тауып жатыр. Соның бірі – құқық саласындағы өзгеріс. Атап айтқанда, сот шешімінсіз ұстау мерзімін 72 сағаттан 48 сағатқа дейін қысқарту ұсынылған. Бұл бастама шетелдік тәжірибені ескере отырып әзірленгенің мәлімдеді.

— Әлемнің озық елдерінде күдіктіні сот шешімі шыққанша 72 немесе 48 сағат емес, одан да қысқа мерзімге ұстау тәжірибесі бар. Мысалы, АҚШ пен Францияда адамды алдымен 24 сағатқа дейін ұстайды, қажет болған жағдайда тағы 24 сағатқа созуы мүмкін. Ал Данияда бастапқыда 12 сағатқа, кейін сот шешіміне дейін 24 сағатқа ұстау қарастырылған. Көптеген Еуропа елдері де осы тәжірибені қолданады. Қылмыстық-процестік кодекске сәйкес, қазір адам сот шешімі шыққанша 48 сағатқа дейін ұсталады, ал ерекше жағдайларда бұл мерзім 72 сағатқа дейін ұзаруы мүмкін. Менің ұсынысым – осы норманы Ата заңда арнайы бекітіп, алдын ала ұстау мерзімін 48 сағатқа дейін қысқарту. Өйткені, мұндай жағдайға тап болған адам үшін бір сағаттың өзі оңай емес. Қазіргі таңда бұл ұсыныс Конституциялық кеңесте қаралып жатыр. Түрлі пікірлер айтылды, соған байланысты сәл өзгертілген нұсқасы да жасалды, - дейді Конституциялық кеңес мүшесі.

Сонымен бірге, Мәди Мырзағараев адам құқықтарының виртуалды кеңістікте де физикалық құқықтармен тең дәрежеде қорғалуы туралы заңның маңызына да тоқталып өтті.

— Бүгінде виртуалды өмір мен нақты өмірдің аражігін ажырату қиындап барады. Азаматтардың жұмысы да, құжаттары да, қаржысы да цифрлық кеңістікпен тығыз байланысты. Тіпті түрлі платформаларда балалардың жеке деректеріне дейін сақталады. Технологияның қарқынды дамуы адамзатқа пайдасымен қатар жаңа сипаттағы қылмыстардың да көбеюіне әкеліп отыр. Соның айқын мысалы – интернет алаяқтық. Осы қатерлерден қорғану мақсатында арнайы ұсыныс енгізілді. Яғни әрбір адамның физикалық өмірде қандай қорғану құқығы болса, виртуалды кеңістікте де дәл сондай деңгейде қорғалуы тиіс. Азаматтардың жеке деректері мен құқықтық кепілдіктері сенімді түрде сақталуы қажет. Бұл мәселені Конституция деңгейінде бекіту – заман көшінен қалмай, цифрлық дәуірдің талаптарына бейімделудің маңызды қадамы, - дейді Мәди Мырзағараев.

Айта кетейік, «Қазақстан заңгерлер одағы» Конституция жобасын бүкілхалықтық референдумға шығару ұсынысын қолдады.