Банктердің табысы төмендеп, несие беру қарқыны бәсеңдеді

2025 жылдың басында 7,1% деңгейінде болған нақты пайыздық мөлшерлеме қыркүйекке қарай 3,6%-ға дейін төмендеді, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты.

Бұл көрсеткіш – инфляцияның үдеуі мен базалық мөлшерлеменің өзгеріссіз қалуының нәтижесі. Бұл туралы Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының есебінде айтылды.

Қауымдастықтың дерегінше, қыркүйек айында жылдық инфляция кейінгі екі жылдағы ең жоғары деңгейге жеткен. Сарапшылардың болжауынша, 10 қазанда өтетін Ұлттық банк отырысында ақша-несие саясатын қатаңдату ықтималдығы жоғары. Егер мұндай шешім қабылданса, нақты ставка 4,25–4,5% аралығына көтерілуі мүмкін.

Ақша нарығы: TONIA көтерілді, өтімділік қысқарды

Қыркүйек айында TONIA мөлшерлемесі базалық мөлшерлеме дәлізінің ортасына дейін өсіп, 15,7% деңгейінде қалыптасты. Бұл инфляцияның (12,9%) жоғары болуымен және қатысушылардың доллар бағамы 2026 жылға дейін 565 теңгеге дейін (+2,9%) өседі деген болжамымен сәйкес келеді.

Сонымен қатар, Ұлттық банктің ашық позициясы 7 трлн теңгеден 5,5 трлн теңгеге дейін азайған. Ал міндетті резервтік талаптардың күшеюі банк жүйесіндегі өтімділікті қысқартты.

Банктердің табысы төмендеп жатыр

Пайыздық спрэдердің (несие мен депозит арасындағы айырмашылық) қысқаруы банктердің кірісіне тікелей әсер етуде.

- Корпоративтік несиелер мен депозиттер арасындағы айырма 4,1%-дан 3,6%-ға дейін төмендеді;

- Жеке тұлғалар өнімдері бойынша спрэд 7,8%-дан 6,7%-ға дейін қысқарды.

Мамандардың айтуынша, бұл жағдай банктердің несиелік саясатын барынша сақтықпен жүргізуіне әкеледі және жаңа қарыздарды мақұлдау процесін баяулатуы мүмкін.

Қарыз нарығы мен облигациялар тәуекелі

2025 жылы корпоративтік облигациялар табыстылығының индексі (KASE_BMY) айтарлықтай өсіп, базалық мөлшерлеме деңгейіне жақындады. Бұл корпоративтік қағаздар бойынша тәуекел сыйақысының артқанын және нарықтағы жаңа орналастыруларға кедергілердің көбейгенін білдіреді.

Сонымен қатар мемлекеттік бағалы қағаздар – ұзақмерзімді ноталар мен облигациялар бойынша табыстылық та артып отыр. Салық режиміндегі өзгерістер де нарыққа қосымша қысым түсіріп жатыр.

Экономика «қымбат ақша» кезеңінде

Қаржыгерлер қауымдастығының бағалауынша, қазіргі тенденциялар Қазақстан экономикасының қымбат ақша дәуіріне кіргенін айғақтайды:

- Ақша-несие саясаты қатаң күйінде қалып отыр;

- Банктердің маржасы қысқарып жатыр;

- Қарыз нарығы тәуекел сыйақысын өсіріп отыр.

Сарапшылар болжамы

Мамандар нақты пайыздық мөлшерлеме 3,6% дейін төмендегенімен, бұл соңғы он жылдағы орташа деңгеймен шамалас екенін атап өтті. Дегенмен, номиналды мөлшерлемелер жоғары күйінде қалуда. Егер Ұлттық банк саясатын қатаңдатса, олар одан әрі өсуі мүмкін.

Қатаң резервтік талаптар банктердің өтімділігін қыркүйек айында шамамен 1,5 трлн теңгеге азайтқан. Бұл депозиттердің қымбаттауына, ал несиелердің баяулауына әсер етіп отыр.

Нәтижесінде банктердің табысы қысқарып, рентабельділік төмендеді. Экономистердің пікірінше, егер бұл үрдіс жалғаса берсе, банктер несиелеуді азайтып, тәуекелдің бір бөлігін клиенттерге жүктеуі мүмкін. Бұл өз кезегінде инвестициялық белсенділіктің баяулауына және экономиканың тежелуіне әкелуі ықтимал.

Шешім: инфляция мен девальвацияны тежеу

Нарықтағы тұрақтылықтың басты шарты – инфляциялық күтімді және девальвация тәуекелін азайту. Егер осы бағытта оң өзгеріс байқалса, пайыздық ставкалар біртіндеп төмендеп, экономиканың инвестициялық тартымдылығы қайта артады.