Ирандағы жағдайды бейбіт жолмен реттеуден басқа балама жоқ Антониу Гутерриш

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш халықаралық құқық пен халықаралық гуманитарлық құқық барлық жағдайда сақталуы тиіс екенін атап өтті.

Ол БҰҰ Жарғысының 2-бабын еске салып, оған сәйкес ұйымға мүше барлық мемлекеттер халықаралық қатынастарда күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқытудан бас тартуға міндетті екенін айтты.

Антониу Гутерриш әскери қақтығысты қатаң айыптады.

— Мен АҚШ пен Израильдің Иранға жасаған жаппай әскери соққыларын айыптаймын. Сондай-ақ Иранның кейінгі әрекеттерін де айыптаймын. Бұл шабуылдар Бахрейн, Ирак, Иордания, Кувейт, Катар, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктерінің егемендігі мен аумақтық тұтастығын бұзды. Қазіргі жағдай халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке елеулі қатер төндіріп отыр. Әскери іс-қимылдар әлемдегі ең тұрақсыз өңірде ешкім бақылап үлгермейтін оқиғалар тізбегіне әкелуі мүмкін, — деді Антониу Гутерриш.

— Иранның шамамен 20 қаласына, соның ішінде Тегеран, Исфахан, Құм, Шахрияр және Тебризге шабуыл жасалды. Кемінде 85 адам қаза тауып, көптеген адам жарақат алды, — деді ол.

Израиль дереккөздерінің мәліметінше, Иранның Израильге жасаған кейінгі соққылары салдарынан 89 адам зардап шеккен. Сондай-ақ Иордан өзенінің батыс жағалауындағы оккупацияланған аумақтарға да соққы жасалғаны хабарланды.

— Кейбір мәліметтерге сәйкес, бірнеше жоғары лауазымды шенеунік қаза тапқан. Израиль дереккөздері Иранның Жоғарғы көшбасшысы Әли Хаменеи де қаза тапты деп мәлімдеп отыр. Алайда мен бұл ақпаратты растай алмаймын, — деді Антониу Гутерриш.

Бас хатшы әскери әрекеттердің бүкіл өңірге таралуы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдіріп, бұл жағдай барған сайын тұрақсыз әрі болжауға келмейтін ахуал қалыптастыратынын айтты.

— Сондай-ақ Иранның Ормуз бұғазын халықаралық кеме қатынасы үшін жабуы мүмкін екені туралы ақпараттар түсіп жатыр, — деп атап өтті ол.

Антониу Гутерриш «дипломатиялық мүмкіндік қолдан шығып кеткеніне» өкініш білдірді.

— Келесі аптада Венада техникалық келіссөздер өтуі тиіс еді, одан кейін саяси келіссөздердің жаңа кезеңі басталуы жоспарланған болатын, — деді ол.

Бас хатшы халықаралық даулар тек бейбіт жолмен шешілуі тиіс екенін еске салды.

— Халықаралық дауларды бейбіт жолмен реттеуден басқа өміршең балама жоқ. Тұрақты бейбітшілікке тек шынайы диалог пен келіссөздер арқылы ғана қол жеткізуге болады. Мен шиеленісті бәсеңдетуге және әскери іс-қимылдарды дереу тоқтатуға шақырамын. Барлық тараптарды, әсіресе Иранның ядролық бағдарламасына қатысты мәселелер бойынша, келіссөздер үстеліне шұғыл түрде қайта оралуға үндеймін, — деді Антониу Гутерриш.

Иран

Иранның БҰҰ жанындағы елшісі Амир Саид Иравани Ислам Республикасына қарсы соғысты БҰҰ Жарғысына, халықаралық құқық пен халықаралық құқықтық тәртіпке қарсы соғыс деп бағалады. Оның айтуынша, дәл осы қағидаттар негізінде БҰҰ сегіз онжылдық бұрын құрылған.

Ол АҚШ пен Израильдің әрекеттері заңды өзін-өзі қорғау талаптарының ешқайсысына сәйкес келмейтінін және БҰҰ Жарғысының 2-бабын бұзатынын мәлімдеді.

— Бүгін таңертең АҚШ режимі Израиль режимімен бірлесіп және үйлесімді түрде соңғы айларда екінші рет Ислам Республикасына қарсы себепсіз әрі әдейі жасалған агрессияны бастады. Бұл жай ғана басқыншылық әрекет емес, бұл – әскери қылмыс және адамзатқа қарсы қылмыс, — деді Иран елшісі.

Оның сөзінше, Иран агрессияға жауап ретінде БҰҰ Жарғысының 51-бабына сәйкес өзін-өзі қорғауға деген «ажырамас әрі заңды» құқығын жүзеге асырып жатыр. Ел агрессия тоқтағанға дейін бұл құқығын «еш күмәнсіз» пайдалана бермек.

— АҚШ өкілдері ашық агрессияны ақтау үшін фактілерді бұрмалап, жалған ақпаратқа сүйенуге тырысты, — деді Амир Саид Иравани.

Иран елшісі мұндай уәждерді «заңсыз және құқықтық негізі жоқ» деп атап, олардың халықаралық құқық тұрғысынан ешқандай заңды күші жоқ екенін айтты.

Сондай-ақ ол Тегеран көрші елдердің егемендігі мен аумақтық тұтастығын құрметтеуге берік екенін жеткізді.

АҚШ

АҚШ-тың БҰҰ жанындағы елшісі Майк Уолтц Иранға жасалған соққылар баллистикалық зымыран әлеуетін жоюға, халықаралық сулардағы тұрақсыздыққа ықпал ететін әскери-теңіз күштерін әлсіретуге және Иран қолдайтын қарулы топтарды қарумен қамтамасыз ету тетіктерін бұзуға бағытталғанын мәлімдеді.

АҚШ

— Иран режимі ешқашан және ешқандай жағдайда ядролық қарумен әлемге қауіп төндіре алмайды, — деді АҚШ-тың БҰҰ жанындағы елшісі Майк Уолтц.

Оның айтуынша, Иранның заманауи зымыран технологияларын дамытуға ұмтылысы және дипломатиялық мүмкіндіктер бола тұра ядролық амбицияларынан бас тартпауы «елеулі әрі үдей түскен қауіп» төндіріп отыр.

Израиль

Израильдің БҰҰ жанындағы тұрақты өкілі Дэнни Данон Иранға жасалған әскери соққыларды мәжбүрлі шара деп атап, олардың «қайтымсыз сипатқа ие болмай тұрып экзистенциялық қатердің алдын алу» мақсатында жасалғанын мәлімдеді.

Оның сөзінше, бұл шабуыл — басқа ақылға қонымды балама қалмағандықтан қабылданған шешім. Ортақ іс-қимылдар қауіп толық жойылғанға дейін жалғасады.

Данон Иран режимі халықаралық құқықты елемей, ядролық қару жасауға ұмтылғанын, зымыран қорын ұлғайтқанын және аймақтағы өзіне бағынысты қарулы топтарды қаруландырғанын айтты. Сонымен қатар, Тегеран Израильді «жер бетінен жою» ниетін ашық білдіргенін атап өтті.

Елші Иран уранды байытуды тоқтатып, жан-жақты халықаралық инспекцияларға рұқсат беруі тиіс болғанын, алайда мұндай қадам жасамағанын жеткізді.

— Олар бізді тығырыққа тірейтін құралдар әзірледі. Израиль мұндай болашақпен келіспейді, — деді Дэнни Данон.

Қытай

Қытайдың БҰҰ жанындағы елшісі Фу Цун АҚШ пен Израильдің соққыларын «арсыз әрекет» деп атап, халықаралық дауларды күш қолдану арқылы шешуді айыптады. Ол Иранның және өңірдегі өзге елдердің егемендігіне, қауіпсіздігіне және аумақтық тұтастығына құрметпен қарауға шақырды.

Сенбі күнгі шабуылдар салдарынан бейбіт тұрғындар арасында көптеген құрбан болғанына өкініш білдірген Фу Цун барлық тарапты халықаралық құқық талаптарын орындауға және әскери әрекеттерді дереу тоқтатуға үндеді.

Сондай-ақ ол АҚШ пен Израиль шабуылдарының АҚШ пен Иран арасындағы дипломатиялық келіссөздер жүріп жатқан кезеңде жасалғанын «таңғаларлық жайт» деп бағалады.

Ресей

Ресейдің БҰҰ жанындағы елшісі Василий Небензя АҚШ пен Израильдің әрекеттерін «БҰҰ-ға мүше егемен әрі тәуелсіз мемлекетке қарсы жасалған кезекті себепсіз қарулы агрессия» деп атады. Оның пікірінше, бұл қадам БҰҰ Жарғысы мен халықаралық құқық нормаларын бұзады.

Небензяның айтуынша, бұл «ойланбай жасалған әрекет» бүкіл өңірде шиеленісті күрт күшейтіп, «дипломатияға жасалған сатқындыққа» айналды.

Франция

Францияның Сыртқы істер министрі Жером Боннафон Иранды халықаралық міндеттемелерін орындауға шақырды. Ол халықаралық құқық нормаларын сақтау «өңір мен әлемдегі ұзақ мерзімді қауіпсіздіктің басты шарты» екенін атап өтті.

Франция өкілі Иран ядролық келісім жасау мүмкіндігін пайдаланбағанын және оның орнына Халықаралық атом энергиясы агенттігімен ынтымақтастықты қысқартқанын мәлімдеді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияның БҰҰ жанындағы елшісі Джеймс Кариуки Лондонның Иранға жасалған соққыларға ешқандай қатысы болмағанын мәлімдеді.

— Таяу Шығыстағы жағдай тұрақсыз. Өңірлік тұрақтылық – басты басымдық. Иранның ядролық қару жасауына жол беруге болмайды, — деп атап өтті Джеймс Кариуки.

Оның айтуынша, Ұлыбритания өңірде қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ететін тез арадағы реттеуді қолдайды.

Сондай-ақ елші Иранды одан әрі соққылар жасаудан бас тартуға және дипломатиялық жолға қайта оралуға шақырды.

Пәкістан

Пәкістанның БҰҰ жанындағы елшісі Асим Ахмад АҚШ пен Израильдің шабуылдары бүкіл өңірдің қауіпсіздігіне нұқсан келтіретінін айтты.

Сонымен қатар ол Иранның Сауд Арабиясы, Бахрейн, Иордания, Кувейт, Катар және Біріккен Араб Әмірліктеріне жасаған шабуылдарын айыптап, Пәкістан бұл елдермен ынтымақта екенін жеткізді.

Елші кейбір аталған мемлекеттердің АҚШ пен Иран арасындағы дипломатиялық шешім табуға бағытталған күш-жігерді қолдағанын атап өтіп, осы жағдайға байланысты ерекше өкініш білдірді.

Асим Ахмадтың сөзінше, дипломатиялық үдеріс келісімге қол жеткізуге бағытталған әрекеттердің дәл ортасында тағы да «тұйыққа тірелді», бұл онсыз да әлсіз болған сенімге қосымша соққы болды.

Бұған дейін БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш пен БҰҰ агенттіктерінің басшылары Израиль мен АҚШ-тың Иранға жасаған шабуылдарын айыптаған еді.