Бір палаталы Парламент: әлемдік тәжірибе

Бір палаталы Парламент әлемдік тәжірибеде бар. Дүниежүзі елдерінің шамамен 60%-ы Бір палаталы Парламент жүйесінде жұмыс істейді. 

Барлық заң жобасы тек осы палатада талқыланып, қабылданады. Мемлекеттер бұл жүйені елді басқарудың жеделдігі мен заңдардың жылдам қабылдануы үшін таңдайды. Бірі тұрақтылыққа, енді бірі демократиялық бәсекеге сүйенеді. Әрқайсысы өз жолымен тиімді. Қай елдер мемлекет басқаруда бір палаталы жүйені таңдаған? 

Әлемдегі ең үлкен заң шығарушы орган Қытайда. Елдің бір палаталы парламентінде 3000-ға тарта депутат жұмыс істейді. Бір палаталы Парламенттің рөлін Бүкілқытай халық өкілдері жиналысы атқарады. Кейде оны Ұлттық халық конгресі деп те атайды. 70 жылдан астам уақыт бұрын қалыптасқан. Заңға сәйкес оның құрамындағы депутаттар провинциялар мен аймақтардан, Қытай халық азаттық армиясы қатарынан және түрлі қоғамдық ұйымдардан сайланады. Сайлану мерзімі – 5 жыл. Бұл аумағы үлкен ел және халқы көп болғандықтан басқарудың тиімділігін арттырып отыр.

Сингапур бір палаталы парламент жүйесіне 1965 жылы көшкен. Парламентінде шамамен 100 орын бар. Депутаттар әр бес жыл сайын сайланады. Мұнда оппозиция өкілдері жеткілікті дауыс жинай алмаса да, заң шығарушы органға өтуге мүмкіндігі бар. Яғни елдегі саяси тепе-теңдік арнайы жасалған жүйе арқылы сақталады. Сарапшылар: «Бұл заң қабылдау шараларын жеңілдетіп, үкіметке шұғыл шешім қабылдауға ықпал етті», - дейді. 

Бір палаталы үлгі Еуропада да кең тараған. Еуроодаққа мүше 27 елдің 17-сінде осындай жүйе жұмыс істейді. Мысалы, Эстония парламентінде 101 депутат бар. Олар пропорционалды жүйе бойынша 4 жыл мерзімге сайланады. Бұл үлгі заң шығару процесін жеңілдетіп, оның тиімділігін арттырады. Швецияда 1971 жылға дейін қос палаталы парламент болған. Алайда заң шығарушы органның тиімсіздігі жиі сынға ұшырағандықтан, реформа жүргізіліп, құрылымы өзгертілді. Қазір барлық депутаттар тікелей сайлауға түседі.

Израильде бір палаталы парламент Кнессет деп аталады. Бұл сөз иврит тілінен аударғанда «жиналыс» деген мағына береді. 120 мандаттан тұратын заң шығару органына депутаттар 4 жыл сайын сайланады. Елде бір ғана жалпыұлттық сайлау округі бар. Парламентке өту үшін үш пайыз дауыс жинау жеткілікті. Яғни мұнда ешбір партия жеке билікке қол жеткізе алмайды. Үкімет әдетте коалиция немесе ел Президентінің шешімімен жасақталады.