Бір палаталы парламенттер: әлемдік шолу

Әлем елдерінің шамамен 60%-ы бір палаталы парламент жүйесінде жұмыс істейді.

Барлық заң жобасы тек осы палатада талқыланып, қабылданады. Бірі тұрақтылыққа, енді бірі  демократиялық бәсекеге сүйенеді. Әрқайсысы өз жолымен тиімді. Жаһанның қай елдері бір палаталы жүйені таңдаған?

Қытай

Әлемдегі ең ірі бір палаталы парламент Қытайда. Оны Бүкілқытайлық халық өкілдері жиналысы деп атайды. Халқының саны бір жарым миллиардқа жуықтайтын бұл елде заңдарды үш мыңға жуық депутат әзірлеп, қабылдайды. Парламенттегі орындардың 70 пайызы Коммунистік партия мүшелеріне тиесілі. Қалған бөлігі өзге фракциялар мен тәуелсіз халық қалаулыларының үлесінде. Парламент төрағасы мен оның орынбасарлары бұл қызметтерді қатарынан екі мерзімнен артық атқара алмайды. Бір мерзімнің ұзақтығы – 5 жыл.

Сингапур

Сингапурдың бір палаталы парламентінде шамамен 100 орын бар. Депутаттар әр бес жыл сайын сайланады. Мұнда оппозиция өкілдері жеткілікті дауыс жинай алмаса да, заң шығарушы органға өтуге мүмкіндігі бар. Яғни елдегі саяси тепе-теңдік арнайы жасалған жүйе арқылы сақталады. Жалпы Сингапур бір палаталы парламент жүйесіне 1965 жылы көшкен. Сарапшылар: бұл заң қабылдау шараларын жеңілдетіп, үкіметке шұғыл шешім қабылдауға ықпал етті, дейді.

Бір палаталы үлгі Еуропада да кең тараған. Еуроодаққа мүше 27 елдің 17-сінде осындай жүйе жұмыс істейді. Мысалы, Эстония парламентінде 101 депутат бар. Олар пропорционалды жүйе бойынша 4 жыл мерзімге сайланады. Бұл үлгі заң шығару процесін жеңілдетіп, оның тиімділігін арттырады. Швецияда 1971 жылға дейін қос палаталы парламент болған. Алайда заң шығарушы органның тиімсіздігі жиі сынға ұшырағандықтан, реформа жүргізіліп, құрылымы өзгертілді. Қазір барлық депутаттар тікелей сайлауға түседі.

Израиль 

Израильде бір палаталы парламент Кнессет деп аталады. Бұл сөз иврит тілінен аударғанда «жиналыс» деген мағына береді. 120 мандаттан тұратын заң шығару органына депутаттар 4 жыл сайын сайланады. Елде бір ғана жалпыұлттық сайлау округі бар. Парламентке өту үшін 3 пайыз дауыс жинау жеткілікті. Яғни мұнда ешбір партия жеке билікке қол жеткізе алмайды. Үкімет әдетте коалиция немесе ел Президентінің шешімімен жасақталады. 

Нұрбике Жігер, Айжан Оспан