Экологиялық мәдениет өркениетті қоғамның өлшемі

 Бұл бастама тек көшелер мен қоғамдық орындарды тазалауға бағытталған кезекті науқан емес. Оның басты мақсаты – қоғамда жаңа экологиялық мәдениет қалыптастыру, заңға құрметті күшейту және әр азаматтың туған жеріне деген жауапкершілігін арттыру.

Бүгінде аталған жоба еліміздің барлық өңі­рінде нақты нәтижесін көрсетіп келеді. Соның ішінде Шымкент қаласында қолға алынған жұмыстар ауқымымен, жүйе­лі­лігімен және ведомствоаралық өзара іс-қи­мылдың тиімді үлгісімен ерекшеленеді. Жуырда Шымкентте «Таза Қазақстан» жал­пыұлттық жобасы мен «Заң және тәр­тіп» қағидатын іске асыру мәселелеріне ар­налған ведомствоаралық кеңейтілген жиын өтті. Басқосуға Шымкент қалалық про­куратурасы, Полиция департаменті, Эко­логия департаменті, Төтенше жағдай­лар департаменті, Жайлы ортаны дамыту басқармасы, өзге де мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдардың өкілдері қа­тыс­ты. Жиында жыл басынан бері атқа­рыл­ған жұмыстар сараланып, алдағы ке­зең­нің негізгі міндеттері айқындалды.

Мемлекет басшысы бірнеше мәрте та­за­лық мәдениеті мен заң үстемдігі бір-бі­рі­нен ажырамайтын ұғым екенін атап өт­кен болатын. Осы тапсырмаларды орын­дау мақсатында Шымкентте про­кура­тураның үйлестіруімен құрылған мо­бильді топ тұрақты жұмыс жүргізуде. Оның құрамына құқық қорғау орган­да­ры­ның қызметкерлері, жергілікті атқару­шы органдардың мамандары, экологтар, төтенше жағдайлар қызметі және қоғам белсенділері енген. Мобильді топтың жұ­мы­сы тек құқықбұзушылықтарды анық­тау­мен ғана шектелмейді. Негізгі назар тұр­ғындардың экологиялық сауат­ты­лы­ғын арттыруға, қоғамдық жауапкершілікті күшейтуге, заңсыз қоқыс төгу деректерінің алдын алуға және санитарлық талап­тар­дың сақталуын қамтамасыз етуге бағыт­тал­ған. Яғни «Таза Қазақстан» жобасының не­гізгі философиясы  жазалау емес, ең ал­дымен, қоғамның санасын өзгерту.

Жүргізілген жұмыстардың нәтижесі нақ­ты көрсеткіштерден де көрінеді. Биыл­ғы жылдың алғашқы алты айында Шым­кент қаласында 576 рейдтік іс-шара ұйымдастырылып, 23 мыңнан астам әкім­шілік құқықбұзушылық анықталған. Заң­сыз қоқыс төгуге қарсы күрес барысында 188 автокөлік ұсталып, құқық бұзушыларға жалпы көлемі 59,6 миллион теңге әкім­ші­лік айыппұл салынған. Бұл көрсеткіш­тер экологиялық талаптарды бұзуға қа­тыс­ты бақылаудың күшейгенін ғана емес, заң талаптарының мүлтіксіз орындалуына ба­сымдық беріліп отырғанын көрсетеді. Себебі қоршаған ортаны қорғау – әр аза­мат­тың конституциялық міндеті әрі ке­ле­шек ұрпақ алдындағы жауапкершілігі.

Экологиялық бақылауда цифрлық тех­нологиялардың да тиімділігі артып келеді. «Қазақстан Ғарыш Сапары» ұлт­тық компаниясының геоақпараттық жүйесі арқылы анықталған 31 заңсыз қо­қыс орны толық жойылды. Ғарыштық мо­ниторингті пайдалану арқылы эко­логиялық ахуалды бақылаудың жаңа тетік­тері енгізіліп, мәселені жедел шешуге мүм­кіндік жасалып отыр. Бұл өз кезегінде мем­лекеттік басқаруда цифрландырудың тиім­ділігін көрсететін маңызды тәжірибе. «Таза Қазақстан» жобасының маңызды ерек­шелігінің бірі оған тұрғындардың кеңі­нен тартылуы. Өйткені қаланың таза­лығы тек коммуналдық қызметтердің не­месе мемлекеттік органдардың міндеті емес. Ол – қоғамның ортақ мәдениетінің кө­рінісі.

230 мыңға жуық тұрғын қатысты

Жыл басынан бері ұйымдастырылған сен­біліктер мен тазалық акцияларына Шым­кент қаласында 230 мыңға жуық тұр­ғын қатысқан. 1438 арнайы техника жұ­мылдырылып, қала аумағынан 2 мың тон­надан астам тұрмыстық қалдық шы­ғарыл­ған. Бұл туралы Шымкент қаласы Жай­лы ортаны дамыту басқармасының бас­шысы Оңғар Әбілқайыр атап өтті. Бас­қарма басшысы  атқарылып жатқан жұ­мыс­тардың тек тазалықпен шектел­мей­тінін атап өтті.  Бұл көрсеткіштер халық­тың қоршаған ортаға деген жауапкер­ші­лігінің артып келе жатқанын аңғартады.

– «Таза Қазақстан» жобасы аясында Шым­кентте тұрғындардың өмір сүру са­па­сын арттыруға бағытталған кешенді жұ­мыстар жүйелі түрде жүзеге асырылуда. Қа­лада жаңа саябақтар мен қоғамдық де­малыс орындары бой көтеріп, өзен ар­налары абаттандырылып, жасыл аймақтар кеңейтілуде. Бұл бастамалардың барлығы қала тұрғындары үшін қолайлы әрі қауіп­сіз өмір сүру ортасын қалыптастыруға ба­ғыт­талған. Аталған жұмыстар Шымкент қа­ласы әкімінің тапсырмасына сәйкес ке­зең-кезеңімен іске асырылып келеді. Ең бастысы, қаланың тазалығы мен көр­кеюі тек мемлекеттік органдардың міндеті емес, бұл – туған қаласына жанашыр­лық­пен қарайтын әрбір тұрғынның ортақ жауап­кершілігі, – деді Шымкент қаласы Жайлы ортаны дамыту басқармасының бас­шысы Оңғар Әбілқайыр.

Шымкентте қалыптасқан тәжірибе бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижелі жү­зеге асуы мемлекеттік органдардың үй­лесімді әрекеті мен тұрғындардың бел­сенді қатысуына тікелей байланысты еке­нін көрсетті. Ведомствоаралық өзара іс-қимылдың күшеюі, қоғамдық бақы­лау­дың артуы, цифрлық технологиялардың ен­гізілуі және халықтың белсенділігі эко­ло­гиялық тәртіпті нығайтуға тың серпін беріп отыр.

Жастар бастамаларды қолдайды

«Таза Қазақстан» жалпыұлттық баста­ма­сының маңызды бағыттарының бірі – қо­ғамда экологиялық мәдениетті қалып­тас­тыру және жастардың табиғатқа жана­шыр­лық көзқарасын дамыту. Осы мақ­сат­та Шымкент қаласында тұрғындардың эко­логиялық танымын кеңейтуге бағыт­тал­ған түрлі ағартушылық және тәжіри­бе­лік іс-шара тұрақты ұйымдастырылып ке­леді. Осындай игі бастамалардың бірі Абай саябағында өтті. Қалалық Жастар ре­сурстық орталығы ұйымдастырған «Та­за Шымкент – қалдықсыз қала» тақыры­бын­дағы кездесуге ерікті жастар, сту­дент­тер мен белсенді азаматтар қатысып, қор­шаған ортаны қорғау мәселелері кеңі­нен талқыланды.

Іс-шара барысында Шымкент қаласы бойынша Экология департаменті бас­шы­сы­ның міндетін атқарушы Дүйсен Құл­ті­леуов өңірдегі экологиялық ахуалды жақ­сарту бағытында атқарылып жатқан жұ­мыстар жөнінде жан-жақты ақпарат бер­ді. Ол атмосфералық ауаның сапасын ба­қылау, өндіріс орындарының эколо­гия­лық талаптарды сақтауын қадағалау, қал­дықтарды қайта өңдеу жүйесін дамыту жә­не заңсыз қоқыс орындарын анықтау бойын­ша қолға алынған шараларға тоқ­талды. Бүгінде қаладағы бірқатар ірі кә­сіп­орында автоматтандырылған эколо­гия­лық мониторинг жүйесі жұмыс істей­тінін атап өтті. Бұл жүйе қоршаған ортаға таралатын шығарындыларды онлайн ре­жим­де бақылауға мүмкіндік береді. Со­ны­мен қатар экологиялық заңнама талап­тарын сақтамаған кәсіпорындарға қатыс­ты тиісті шаралар қабылданып, олардың қыз­метіне заң аясында шектеулер қойыл­ған. Өз сөзінде Дүйсен Құлтілеуов жастар­ды туған қаланың тазалығына бейжай қара­май, табиғатты қорғау ісіне белсенді атсалысуға шақырды.

Кездесуде ASAA жастар қоғамдық бір­лестігінің президенті Данара Саранова да сөз сөйлеп, қоршаған ортаны қорғауда азаматтық белсенділіктің маңызын атап өтті. Оның айтуынша, ұйым құрамындағы 200-ге жуық ерікті жас түрлі экологиялық акция мен қоғамдық бастамаларға тұрақ­ты қатысып, табиғатты қорғау мәдениетін қалыптастыруға өз үлесін қосып келеді. Бұл – жастардың экологиялық жауапкер­шілігі артып келе жатқанының нақты кө­рінісі.

Жиынның танымдық бөлігінде эко-тренер әрі экологиялық білім беру сала­сының сарапшысы Владислав Голярко қалдықтарды сұрыптау, қайта өңдеу және қалдықсыз өмір салтын қалыптастыру та­қырыптарында дәріс өткізіп, қаты­су­шылармен тәжірибелік ұсыныстарымен бөлісті. Маман тұрмыстық қалдықтарды дұрыс басқарудың экологиялық қауіп­сіз­дік­ке ғана емес, қоғамның тұрақты да­муы­на да тікелей әсер ететінін атап өтті. Кез­десу теориялық дәріспен шектелмей, нақты іске ұласты. Іс-шара соңында ерікті жас­тар Абай саябағында тазалық жұмыс­тарын жүргізіп, аумақты қоқыстан тазар­туға белсене қатысты. Мұндай игі баста­ма­лар жастардың табиғатқа деген жана­шыр­лығын арттырып қана қоймай, қо­ғам­да ортақ жауапкершілік қағидатын ны­ғайтуға да ықпал етеді.

Айта кету керек, Шымкентте эколо­гия­лық сананы қалыптастыру бағытын­дағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасуда. Білім беру ұйымдарында экологиялық семинарлар, тренингтер, ашық сабақтар мен экоэкскурсиялар тұрақты өткізіліп, жалпықалалық сенбіліктерге мыңдаған тұрғын қатысуда.

Назгүл НАЗАРБЕК, Шымкент қаласы