Экономист әлеуметтік түйткілдер туралы: Атау ауыстыру мәселені шешпейді

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып түсініктеме береді..

Әлеуметтік шығындарға қыруар қаржы бөлінгенімен, нәтиже көңіл көншітпей тұрған тұста қоғамда жүйенің тиімділігіне қатысты сұрақ көбейді. Экономист Ерлан Кәрімов еліміздің әлеуметтік қаржыландыру моделін қайта қарауды ұсынып, Сингапур тәжірибесін мысалға келтіреді. Оның пайымынша, мәселе қаражат көлемінде емес, оны басқару логикасында, деп жазады Egemen.kz.

Сингапурдың экономикалық серпілісінде Ли Куан Ю ұстанған қағида ерекше орын алады. Ол әлеуметтік көмекті шексіз ұлғайту азаматты пассивті тұтынушыға айналдыратынын айтып, жеке жауапкершілікке сүйенген жүйені таңдады.

«Сингапурдың экономикалық табысының негізінде жатқан Ли Куан Ю философиясы Батыстағы әлеуметтік қамсыздандыру моделін ашық түрде жоққа шығарды», дейді Ерлан Кәрімов.

Осы ұстаным негізінде Сингапурда Орталық жинақ қоры құрылып, әрбір жұмыс істейтін адам өз капиталының иесіне айналды. Жүйе тұрғын үй мен білімге арналған, зейнетақы жинақтары және медициналық сақтандыруға бағытталған үш жеке шоттан тұрады. Нәтижесінде табиғи ресурсы шектеулі елде халықтың 80 пайыздан астамы баспаналы болып, мемлекеттік шығындар ең төмен деңгейде сақталды.

Президент: Әлеуметтік салада қалыптасқан қаржылық жағдайды ретке келтіру керек

Қазақстанда әлеуметтік салаға бөлінетін қаржы көлемі аз емес. Мемлекеттік бюджеттің шамамен 60 пайызы осы бағытқа жұмсалады. Әлеуметтік қорғау шығындары жалпы ішкі өнімнің 5 пайызына жетіп, жылына шамамен 15 млрд долларды құрайды. Алайда қаржының нақты қайда және қалай жұмсалып жатқаны көп жағдайда түсініксіз.

Әсіресе денсаулық сақтау саласындағы қаржыландыру қоғамда сауал тудырып отыр. Республикалық бюджет дерегіне сәйкес, 2026 жылы бұл салаға 5,25 млрд доллар, 2027 жылы 5,26 млрд доллар қарастырылған. Осы екі жылда 9,1 млрд доллардан астам қаражат Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына мақсатты жарна ретінде аударылады.

Үкіметте Солтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік саласын дамыту мәселелері қаралды

Қазіргі модельде азаматтардың жарналары жеке есепшоттарда жиналмай, ортақ ағынға сіңіп кетеді. Сарапшылар мұндай жүйе бақылаудың әлсіреуіне, жалған есеп пен қағаз жүзіндегі қызметтердің көбеюіне қолайлы орта қалыптастыратынын айтады.

«Егер орасан қаржы нақты бір адамның немесе жеке есепшоттың ақшасы ретінде сезілмей, «ортақ», «иеcіз» ресурс күйінде қалса, оны қай министрлік не қор басқарса да, сол ақшаға көз тігу, оны мақсатсыз жұмсау қаупі сақталады. Яғни мәселе басқарушыда емес, ақшаның нақты иесі мен айқын жауапкершіліктің жоқтығында», дейді Ерлан Кәрімов.

Осы тұрғыда экономист бірыңғай әлеуметтік капитал құруды ұсынады. Оның мәні – зейнетақы қоры, медициналық сақтандыру қоры және тұрғын үй жүйесін Сингапур үлгісіндегі жеке есепшоттар негізінде біріктіру. Мұндай тәсіл азаматқа өз қаржысын бақылауға, пайдаланылмаған қаражаттың жоғалмауына және мұрагерлікке қалуына мүмкіндік береді. Сонымен қатар ресми еңбекке ынта артып, көлеңкелі экономиканың үлесі қысқарады.

«Әлеуметтік әмиян» – әділеттілік, ашықтық айнасы

Сарапшының пайымынша, жеке жауапкершілікке негізделген модельге көшу әлеуметтік саланы бюджетке салмақ салатын бағыттан ұлттық әл-ауқаттың нақты тірегіне айналдыра алады. Бұл – қаржыны көбейту емес, оны әділ әрі ашық басқаруға бет бұру.

Соңғы жаңалықтар