Энергетика егемендіктің күретамыры

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев V Ұлттық құрылтайда Үкіметке 20 наурызға дейін көмір өндірісін дамытудың ұлттық жобасын бекітуді тапсырды.

Сурет: ales.kz/

Мемлекет басшысының ай­туынша, елімізде өндірілетін 123,1 млрд киловатт/сағат көлемін­де электр энергиясы біздің бар­лық жоспарымызды табысты орын­дауға жетпейді. «Мен бұл тура­лы Қауіпсіздік Кеңесінің жа­қында өткен отырысында нақ­ты айттым. Басқаша айтқанда, біз­дің еліміздің бәсекелестік ар­тық­шылықтары тиісті түрде іске асырылмаған. Қазақстанда көмірдің орасан зор қоры бар – шамамен 33 млрд тонна. Қазіргі тұтыну деңгейімен бұл көмір қоры 300 жылға жетеді. Жыл сайын­­ғы өндіру 110 миллион тон­­на­дан асады», деді Мемлекет басшысы.

Энергетикалық тәуелсіздік – егемендіктің күретамыры. Бү­гінде елімізде 37 ЖЭО бар, оның 18-і – мемлекеттік және ква­­зи­мемлекеттік, қалғаны – жеке­меншік. Өткен жылы олар 31,7 млн тонна көмір тұтынып, 41,6 млрд кВт/сағ электр энергиясын немесе жалпы өндірістің 35%-дан астамын өндірді. Біз электр энер­гиясының тапшылығын бас­тан кешіріп отырмыз: тұтыну да генерация сияқты өсіп, ең жоға­ры жүктемені импорт есебінен
жауып жүрміз.

Энергетика министрлігінің мәліметінше, бүгінде елдегі энер­гетикалық көмірдің растал­ған қоры 33,6 млрд тоннаны құ­рай­ды. Бұл жағдайларда көмір ге­нерациясынан толық бас тар­ту жақын болашақта экономи­калық тұрғыдан тиімсіз. Күн тәр­тібіндегі басты мәселе – көмір ба­засын сақтау арқылы им­порт­­­қа қажеттілік азаяды және дәс­­түрлі ресурстар мен жаңа көз­­­дер арасындағы теңгерім сақ­та­лады. Сондықтан жаңа көмір стан­саларын салу, жұмыс істеп тұрғандарын жаңғырту, эколо­гиялық талаптар мен нормаларға сәйкес келетін, экологияға ең аз әсер ететін таза көмір технология­ларына негізделетіні айтылып жатыр.

Бізде экономикаға қызмет етіп жатқан энергетикалық жүйе­нің мүмкіндігі толыққанды зерде­ленбеген. Мұнай мен та­би­ғи газды, уранды пайдалану арқылы энергия өндіру – бұ­рын­нан қалыптасқан әдіс. Ағын судан, жел мен күннен, тіпті қал­дықтардан, ескі резеңке дөңге­лекті жағу арқылы да электр энер­гиясын өндіріп алуға болады. Бірақ мұның бәрі қаржыға келіп тіреледі. Еліміз­дің климаты салқын, өңір­леріміз газдандырылмаған, сон­дықтан көмірден мүлдем бас тарту біз­ге әзірге тиімсіз. Демек, бізге жұмыс істеп тұрған ЖЭО-ларды жаңғырту мен оны технологиямен интеграциялау әлдеқайда тиімді. Мұны көмір ке­ніш­­теріне көз тіккен инвесторлар есебінен де шешуге болады.

Қазір көмір энергетикасына басымдық беретін елдердің басым көпшілігі Қытайдағы ЖЭО-ның мүмкіндігіне назар аударып жатыр. Қытай өткен жылдары қуаты 94,5 ГВт көмір электр станса­ларының құрылысын бастады. Бірақ 2027 жылға қарай көмір энергиясын шығаруды екі есеге қысқарту бойынша кешенді жос­парды ұсынды. Жоспар көмірді биомассамен, жаңартылатын сутек­тен алынған «жасыл» аммиак­пен бірге жағуды, сондай-ақ көміртекті ұстау, пайдалану мен сақтау технологияларын (CCUS) енгізуді қамтиды. Мақсаты – көмір электр стансаларының шыға­рындыла­рын газ электр станса­ларының дең­гейіне дейін қысқарту. Қытай­дағы ЖЭО-ның негізгі қағидаты – көмір электр стансасынан қор­шаған ортаға түсетін жүктеме сол қуаттағы газ электр стансасынан жоғары бол­мауы тиіс. Қытайда бұл жаңа бу параметрлері мен жаңа сүзу жүйелерінің арқасында сақта­лады. Басқаша айтқанда, көмір­ден ауаға тарайтын зиянды қалдықтарды су мен будың сүзіп алуға мүмкіндігі бар. Қытайда қолданылатын технологиялар қатты бөлшектердің 99,99 пайызын ұстауға мүмкіндік береді.

Технология дамып жатыр. Семей және Өскемен қалала­рын­да салынатын жаңа көмір ЖЭО, сондай-ақ Курчатов пен Екібастұз қалаларында ірі электр стансалары осындай технологияларды қолдана отырып салынады.

Бір ғана Екібастұз ЖЭО-ның қуаты екі бірдей АЭС-тің қуаты­мен бірдей. Ал жаңа ЖЭО құры­лыстарына жұмсалатын қаржы АЭС-пен салыстырғанда арзан. Екібастұздағы көмір қорының мүмкіндігі Қазақстанның бар­лық жылу электр орталығын көмір­мен қамтамасыз етуге де, экспортқа шығаруға да жетеді.

Қысқасы, Мемлекет басшысы энергетикалық дипломатияның құпиясы тек АЭС немесе жаңғыр­тыл­ған энергетика көздерін­де емес, көмірге байланыс­ты еке­­нін ескертті. Тапсырма бер­ді, энер­ге­тикалық дипломатия сырт­­қы сая­сат тұрғысынан мемле­кеттердің энергетикалық мүдде­лерін қорғау үдерісіндегі негізгі ойын ережесі екенін ес­керт­ті. Бұл ретте көмір геосаяси мүд­делер призмасы арқылы қарала­тын энергетикалық қауіп­сіздік пен ықпалды қамта­масыз етуге арналған негізгі ре­сурс­тардың бірі екені айтылды. Көмір отынның басқа да қазба түрлері сияқты энергетикалық қауіпсіздік пен елдер арасындағы бәсекелестік стратегияларының негізгі факторына айнала бастады.

Советхан НҰРПЕЙІСОВ,

Қазақстан электр техникалық қауымдастығының мүшесі 

Соңғы жаңалықтар

Оқушыларға барлық жағдай жасалған

Білім • Бүгін, 07:40

Тағы бір қазақ мектебі ашылды

Білім • Бүгін, 07:30

Он үшінші білім ошағы

Білім • Бүгін, 07:20

Тағы бір колледж халықаралық ынтымақтастықтың жаңа деңгейіне шықты

Қазақстан • Кеше

Әлем және Азия рекорды: Қазақстан мергендері жалпыкомандалық есепте көш бастады

Спорт • Кеше

Бейбітшілік кеңесі туралы тағы бір мәлімет: Ақорда түсініктеме берді

Қазақстан • Кеше

Богданович мұздығында қар көшкіні қаупі жоғары

Оқиға • Кеше

Олимпиада-2026: Фристайл-акробатикадан ел намысын кімдер қорғайды?

Спорт • Кеше

Екі облыс аумағындағы автожол жабылды

Қоғам • Кеше

23 қаңтарда Астанада бірінші ауысым оқушылары қашықтан оқиды

Елорда • Кеше

«Тәуелсіздік ұрпақтары» – 2025 грантының жеңімпаздары марапатталды

Марапат • Кеше

Қазалыда теміржол үстінен өтетін аспалы көпір ашылды

Аймақтар • Кеше

Отаншыл маман даярлауды басты мақсат санаймыз

Пікір • Кеше

Мемлекет басшысы Давоста бірқатар кездесу өткізді

Президент • Кеше

Мемлекет үніңізге құлақ ассын: eOtinish-ке қанша хат келіп түседі?

Қоғам • Кеше

Барлық жаңалықтар