ЕО елдері 2022 жылғы қабылдаған шараға қайта оралмақ

Еуропада энергия бағасының қайтадан шарықтауы – тек экономикалық жаңалық емес, бұл геосаясаттың энергетикаға тікелей әсер ететінін тағы бір дәлелдеген сигнал. Соңғы күндері Еуроодақтың 2022 жылғы антикризистік шараларды қайта қарастыруы туралы ақпараттың шығуы – мәселенің уақытша емес, жүйелік сипат алғанын көрсетеді.

Еурокомиссияның энергетика жөніндегі өкілі Дан Йоргенсеннің мәлімдемесіне сүйенсек, қазіргі жағдай 2022 жылғы энергетикалық күйзелісті еске түсіреді. Бірақ айырмашылық бар: ол кезде дағдарыс Ресей мен Украина арасындағы соғыстың салдары болса, бүгінгі қысым – Таяу Шығыстағы шиеленістің жаңа кезеңімен байланысты. АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әскери әрекеттері әлемдік энергия нарығын қайтадан турбулентті күйге түсірді. Нәтижесінде, Еуропа тікелей соғыстың қатысушысы болмаса да, оның экономикалық салдарын толық сезініп отыр.

Сандар да жағдайдың қаншалықты күрделі екенін айқын көрсетеді. Соңғы бір айдың өзінде Еуроодақтың энергия импортына жұмсайтын шығыны 14 млрд еуроға артқан. Газ бағасы орта есеппен 70 пайызға, ал мұнай 60 пайызға қымбаттаған. Бұл тек статистика емес – бұл өндіріс шығындарының өсуі, бизнеске қысым және ең бастысы, қарапайым халықтың коммуналдық төлемдерінің артуы деген сөз.

Осындай жағдайда Брюссельдің 2022 жылғы сценарийге қайта оралуы қисынды көрінеді. Ол кезде ЕО бірнеше батыл қадамға барған еді: энергия компанияларына «сверхприбыль» салығы енгізілді, газ бағасына шектеу қойылды, ал халыққа жеңілдік ретінде тарифтер төмендетілді. Қазір дәл сондай құралдар қайтадан талқыланып жатыр. Атап айтқанда, электр энергиясына салынатын салықты азайту, желілік төлемдерді шектеу және нарықты әкімшілік реттеу мәселелері күн тәртібіне шыққан.

Алайда бұл жерде маңызды бір мәселе бар: 2022 жылғы шаралар уақытша эффект бергенімен, олар жүйелік реформаның орнын баса алған жоқ. Еуропа әлі де сыртқы энергия көздеріне тәуелді. Ал геосаяси тұрақсыздық жағдайында бұл тәуелділік кез келген сәтте баға шокына айналуы мүмкін.

Йоргенсеннің өзі де бұл дағдарыстың тез аяқталмайтынын ашық айтты. Тіпті қақтығыстар ертең тоқтаса да, бұзылған инфрақұрылым мен логистикалық тізбектердің қалпына келуі ұзақ уақыт алады. Яғни, мәселе тек соғыста емес – оның ұзақмерзімді экономикалық салдарында.

Бұл жағдай Қазақстан үшін де маңызды сигнал. Біз көбіне энергия экспорттаушы ел ретінде жоғары бағадан пайда көреміз деп ойлаймыз. Бірақ әлемдік нарықтағы тұрақсыздық ұзаққа созылса, ол инвестициялық климатқа, логистикаға және жалпы экономикалық болжамдарға әсер етеді. Әсіресе, Еуропа балама энергия көздерін жедел дамытуға көшсе, дәстүрлі экспорттаушылар үшін жаңа бәсекелестік кезең басталады.