Иран Ормуз бұғазын жауып, үлкен тәуекелге барғалы отыр ма?

Таяу Шығыстағы геосаяси жағдайдың ушығуы аясында Иран тарапынан Ормуз бұғазын жабу әрекеттері туралы ақпараттар жиілей түсті. Сарапшылардың пікірінше, бұл қадам Иран үшін жай ғана стратегиялық шешім емес, өз-өзіне жасалған экономикалық қастандық немесе «аяғына емес, басына оқ атумен» бірдей әрекет болуы мүмкін., деп хабарлайды Arasha.kz Taulik.kz-ке сілтеме жасап. 

Жаһандық нарыққа әсері және саяси оқшаулану

Ормуз бұғазы – әлемдік энергетикалық қауіпсіздіктің күретамыры. Әлемде тұтынылатын мұнайдың шамамен 20%-ы және сұйытылған газдың (СГ) 20%-ы дәл осы су жолы арқылы тасымалданады. Күн сайын бұғаз арқылы 17-ден 19 миллион баррельге дейін мұнай өтеді.

Бұғаздың жабылуы халықаралық деңгейде үлкен дағдарыс тудырады. Мұндай жағдайда Иран бір мезгілде барлық ірі мұнай өндірушілерді (Сауд Арабиясы, БАӘ, Кувейт, Ирак, Катар) және негізгі тұтынушыларды (Еуропа, Қытай, Үндістан, Жапония, Оңтүстік Корея) өзіне қарсы қояды. Нәтижесінде, ел тек саяси оқшаулануда ғана емес, сонымен қатар мүлдем табыссыз қалу қаупінде тұр.

Иранның әскери доктринасы және қарсы шаралар

Иранның Ормуз бұғазының иіні бойында созылып жатқан стратегиялық жағалау сызығы бар. Сондай-ақ Абу-Муса мен Үлкен Томб аралдарында орналасқан зымыран батареялары, шағын катерлер флотилиясы мен сүңгуір қайықтары осы аймақты бақылауда ұстауға мүмкіндік береді. Иран әскерилері ондаған жылдар бойы «үйір» (swarm) доктринасы мен асимметриялық соғыс тәсілдерін дәл осы мақсат үшін дайындаған.

Бұғаздағы қозғалысты тоқтату үшін бірнеше танкерді дрондармен зақымдау немесе су жолын миналау әрекеттері жеткілікті болуы мүмкін. Дегенмен, АҚШ пен Израильдің әскери стратегтері бұл қауіпті ескермеуі екіталай. Керісінше, Иранның өзі ықтимал соққылар алдында өте осал болып отыр.

Иран экономикасының «үш тірегі»: Негізгі нысандар

Ықтимал қақтығыс жағдайында Иранның экономикасын біржолата күйретуі мүмкін бірнеше стратегиялық нысандар бар:

Харк аралындағы мұнай терминалы. Бұл нысан Иран мұнайы мен мұнай өнімдері экспортының 90%-ын қамтамасыз етеді. Терминал бір мезгілде 9 алып танкерді қабылдауға қабілетті және күн сайын 10 млн баррельден астам мұнай жөнелте алады. Бұл нысанның істен шығуы Иранның экспорттық әлеуетін толықтай жояды.

Кенган газ өңдеу зауыты. Иран әлемдегі ең ірі газ тұтынушыларының бірі болып табылады және елдегі электр энергиясының үштен екісі осы ресурс арқылы өндіріледі. Елдегі маңызы зор жалғыз газ өңдеу зауыты Кенган қаласында орналасқан. Егер бұл зауыт қираса, Иран бірнеше күннің ішінде ең төменгі деңгейдегі электр энергиясынан да айырылады.

Шахид Раджаи порты (Бендер-Аббас). Бұл – Иранның әлемдік мұхитқа тікелей шығатын жалғыз терең сулы порты. Елдегі импорттың 40%-ы (және шамамен сондай көлемдегі экспорт) осы порт арқылы өтеді. Оның тоқтауы Иранды азық-түлік, өнеркәсіптік тауарлар мен жабдықтардан толықтай мақұрым қалдырады.