“Көршілер жанжалынан, қарулы шабуылға дейін“. Алматылық учаскелік инспектордың жұмысы қандай?

Қала тұрғындарының көбі учаскелік инспектордың жұмысын байқай бермейді. Соған қарамастан, отбасылық жанжалдарға бірінші болып жететін, көршілер арасындағы дауды шешетін, өз ауданындағы проблемалы үйлерді жатқа білетін және тұрғындар мен полиция арасындағы дәнекерге айналатын да – дәл осы маман. Tengrinews.kz тілшісі Алматы учаскелік инспекторының қарапайым жұмыс күні қалай өтетінін білу үшін Медеу ауданындағы № 74 полиция пунктіне барып қайтты.

"Чатқа жазыңыз"

Мұнда біз 38 жастағы аға учаскелік инспектор Ернұр Әбдірахмановты кездестірдік. Ол учаскелік инспектор лауазымында майор шеніне дейін көтеріліп, 10 жылдан аса уақыт қызмет етіп келеді. Бұл полиция пунктінде одан бөлек тағы үш учаскелік инспектор жұмыс істейді.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

- Біздің шағын учаскеде шамамен 27 мыңға жуық адам тұрады. Мұнда 200-ге жуық жайлы көпқабатты үй және 50-ден аса жеке үй бар. Біздің аумақ тағы төрт шағын учаскеге бөлінген, олардың әрқайсы тірек пунктіндегі белгілі бір инспекторға бекітілген, - дейді майор Әбдірахманов.

Әңгімені тыңдай отырып, іштей 27 мың адамды төрт инспекторға бөлдік, сонда бір қызметкерге шамамен жеті мың тұрғыннан келеді екен. Осы уақытта бізге картадан шағын учаскенің шекараларын көрсетіп, мұнда қандай нысандар орналасқанын айтып берді.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Қаланың маңызды көрікті жерлерінің ішінен бұл аумаққа Республика сарайы, "Қазақстан" қонақүйі және Ұлттық ғылым академиясы кіреді. Бұл жер көптеген коммерциялық нысан тұрғын үйлермен көршілес орналасқан өте қарбалас аудан екенін түсіндірді.

- Бізде негізінен жайлы үйлер, тұрғындары да ауқатты әрі тыныш. Маған жазбаша да, электрон түрде де жүгінеді. Бірақ көбіне чаттар арқылы хабарласады. Әр учаскелік инспектордың тұрғындармен ортақ чаттары бар. Мысалы, "Абай 17", "Абай 21". Жалпы, әр үймен ПИК немесе МИБ өкілдері қосылған чат бар. Біз бәрімен таныспыз. Егер оларда қандай да бір мәселелер немесе түйткілді сұрақтар туындаса, "учаскелік инспектор, осыны шешуге көмектесіңізші" деп хабарлама жібереді. Біз бірден әрекет етеміз, - деп түсіндірді Ернұр Әбдірахманов.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Учаскелік пункт өте қарапайым жабдықталған - мұнда тек ең қажетті дүниелер бар: бірнеше үстел, компьютерлер, рациялар, сейф және әлгі шағын учаскенің картасы. Ернұр Әбдірахмановтың үстелінде Әкімшілік кодекс жатыр.

- Біздің жұмысымыздың негізгі бөлігі құқық бұзушылықтың алдын алудан тұрады. Негізінен, біздің міндетіміз – заңбұзушылық болғанға дейін оның жолын кесу, - дейді инспектор.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Тапанша және 10 мың қадам

Учаскелік инспектордың күні қалай өтетінін және неден басталатынын сұрап білдік.

- Таңертең келіп, травматикалық тапаншамен қаруланамын, содан кейін полиция басқармасында жеке құрамды тарату болады. Одан соң бір тәулік ішінде түскен шағымдар мен арыздарды аламыз. Осы материалдарды алғаннан кейін тірек пунктіне келіп, әр учаскелік инспекторға өздеріне тиесілі аумақ бойынша түскен өтініштерді бөліп беремін, - деп Ернұр Әбдірахманов өз жұмысын сипаттады.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Содан кейін өтініштермен жұмыс істеу уақыты келеді. Учаскелік инспектордың жұмысы негізінен аяқпен жүруді қажет етеді – бұл шағын учаскедегі мекенжайларды үнемі аралау деген сөз. Ернұр Әбдірахманов бір ауысымда 10 мың қадамнан кем жүріп көрмегенін айтады. Әдетте бұл көрсеткіш әлдеқайда көп болады.

- Бізде патрульдік қызметтік көлік бар, бірақ көбіне аумақты жаяу аралаймыз. Алдын алу әңгімелерін жүргізу және жағдаймен танысу үшін жаяу жүрген оңай әрі тиімді. Жаяу жүргенде тұрғындармен де, жалпы жұртшылықпен де жақын танысасың, - дейді полицей.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Кешкісін инспекторлар қайтадан полиция пунктіне оралып, азаматтарды қабылдауды бастайды. Қабылдау күн сайын сағат 18:00-ден 21:00-ге дейін жүргізіледі.

Бұл аудандағы арыз-шағымдардың басым бөлігі тыныштықты бұзу мәселесіне қатысты – бұл көршілерге де, көңіл көтеру орындарына да қатысты.

- Тыныштықты бұзу мәселесі бойынша біз былай жұмыс істейміз: егер тұрғын көршісінің үстінен шағым жазса, профилактикалық әңгіме жүргізіліп, кінәлі тұлғаларға қатысты ӘҚБтК-нің 437-бабы бойынша айыппұл түріндегі әкімшілік хаттама толтырылады. Егер құқық бұзушы келіссе, біз қысқартылған тәртіппен 5 АЕК көлемінде хаттама толтырамыз. Ол бір апта ішінде төлеп үлгерсе, соманың 50 пайызын төлей алады. Екінші рет қайталанса, 2-бөлім бойынша хаттама толтырылып, айыппұл толық төленеді. Сондай-ақ көршілерге қатысты, мысалы, су басу жағдайлары бойынша да шағымдар түседі, - дейді қызметкер.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Ал егер тыныштықты бұзу туралы шағым клубтар мен барларға қатысты түссе, заңды тұлғалар үшін айыппұлдар айтарлықтай жоғары болады. Шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін айыппұл – 20 АЕК, орта кәсіпкерлік үшін – 30 АЕК, ал ірі кәсіпкерлік үшін – 100 АЕК.

Анықтама: АЕК (айлық есептік көрсеткіш) - бұл мемлекет айыппұлдарды, жәрдемақыларды, салықтарды, әлеуметтік төлемдер мен жеңілдіктерді есептеу үшін қолданатын тіркелген сома. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда АЕК - 4 325 теңге. Бұл сома жыл сайын өзгеріп отырады.

- Егер тұрғындардан заңсыз сауда немесе басқа да заңсыз әрекеттер туралы арыз түссе, мен заңды түрде құжаттардың сәйкестігін тексеруге құқылымын. Тіпті шағым түспесе де, учаскелік инспектор профилактика аясында кез келген құқық бұзушылықтың алдын алу үшін белгілі бір мекемеге кіруге құқығы бар, - дейді инспектор.

"Ит серуендетуден бастап пышақпен шабуылдауға дейін": учаскелік инспектордың күнделікті істері

Бірақ учаскелік инспекторлардың жұмысы тек тыныштықты бұзғаны үшін айыппұл салумен шектелмейді, дейді майор:

- Өзіміздің төртеуімізді алсақ, 2025 жылы шамамен 1 400 әкімшілік хаттама толтырдық. Оның ішінде ұсақ бұзақылықтан бастап, итті белгіленбеген жерде серуендетуге дейін, заңсыз саудадан бастап, қоқыс тастауға дейінгі әртүрлі заңбұзушылықтар бар. Әртүрлі жағдайлар болады. 2024 жылмен салыстырғанда әкімшілік хаттамалар саны жағынан көрсеткіштер шамалас.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

№ 74 микроучаске жайлы саналса да, мұнда да түрлі жағдайлар болып тұрады. Мысалы, полицейлерге тыныштықты бұзған тұрғындарды басуға тура келеді. Бұл негізінен адам ішімдікті асыра сілтеген кезде болады.

- Иә, кейде спирттік ішімдіктерге салынып кеткен тұлғаларға қатысты шақыртулар түседі. Біз оларды алдымен Мақатаев, 10 мекенжайындағы психикалық денсаулық орталығына апарамыз, онда олардың айығуына көмектеседі. Егер адам бірінші реттен түсінбесе, профилактикалық жұмыс ретінде оны 10-15 тәулікке емделуге рәсімдейміз. Бұл ішімдікке немесе есірткі заттарына әуес жандарға қатысты, - деп түсіндіреді учаскелік инспектор.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Егер адам қарсылық көрсетсе, қызметкерлер алдымен талаптарға бағынбау ӘҚБтК-нің 667-бабы бойынша жауапкершілікке әкеп соқтыратынын ескертеді.

- Әрине, бұны түсінбеген жағдайда физикалық күш қолданылады. Кейде қолдануға тура келеді. Бірақ біздің ауданның тұрғындары бұл жағынан жақсы. Бірінші айтқаннан-ақ бәрін түсінеді, - деп Ернұр Әбдірахманов өз учаскесін мақтады.

Учаскелік инспекторларда нағыз қауіпті шақыртулар да болады: бұл төбелес те, қолында суық қаруы бар бұзақы туралы хабарлама да болуы мүмкін. Майордан мұндай сәттерде уайымдайтынын немесе уайымдамайтынын сұрадық.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

- Мұндай сәттерде қобалжымау мүмкін емес. Рация арқылы біреудің пышақпен тап беріп жатқаны туралы шақырту түсуі мүмкін, - деп жауап берді ол. - Мұндай шақыртуларға, әрине, жалғыз бармаймын. Егер серіктесім болмаса, басқа учаскеден әріптесімді шақырамын да, бірге барамыз. Жағдайды дұрыс бағалау әрдайым маңызды. Негізінен біз мәселені өзіміз реттеуге тырысамыз. Бірақ мас күйінде сені де, ескертулеріңді де түсінбейтін тым қатты ашуланған адамдар болады. Ондайда патрульдік қызмет шақырылады. Суық қару ұстаған, бірақ депрессиялық күйдегі адамдар да кездеседі, мұнда да оларға тиісінше көмектесуге тырысамыз, - дейді ол.

"Қыз жігітінің үйленгенін білмеген": учаскелік инспектордың ерекше істері

Учаскелік инспекторлардың адамдармен сөйлесу мәнері тергеушілер немесе патрульдік қызметкерлерден айтарлықтай ерекшеленетіндей көрінеді. Бұл полиция қызметкерлері көбінесе ашық әрі достық пейілде сияқты. Учаскелік инспекторларды азаматтармен қарым-қатынас жасауға арнайы оқыта ма деп сұрадық. Бізге мұның бәрі тәжірибемен келетінін түсіндірді.

- Бізге мінез-құлқы мүлдем әртүрлі адамдармен жұмыс істеуге тура келеді және әр адамға тіл тауып, қарым-қатынасты қалай құру керек екенін түсіну қажет. Адамгершілік қарым-қатынас аясында бәрін түсінетін жандар бар. Тек заң тілінде ғана түсінетіндер бар. Өздеріне қатал қарағанын қалайтын адамдар да болады. Әртүрлі жағдай болады. Бірақ біз шынымен тергеуші емеспіз, біз учаскелік инспектормыз - бәрімен жақынымыздай сөйлесеміз, - деп сендірді инспектор.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Қызықты шақыртулар бола ма деп сұрадық. Полиция майоры мұндай жағдайлардың жиі болатынын мойындады, бірақ кәсіби этика олардың көбін айтуға жол бермейтінін де қоса кетті. Солай болса да, тұрмыстық жанжалдың үш тарапымен бірдей тіл табысуға тура келген бір мысалды келтіруді жөн көрді.

- Қыз бен жігіт ренжісіп қалып, автобус аялдамасында таксиден түсіп, ұрыса бастайды. Өтіп бара жатқан адамдар маған жүгініп, көмектесуімді өтінді. Мен олардың арасында шын мәнінде не болып жатқанын білмеймін ғой. Олар бір-біріне айқайлап жатыр, қыз жылап тұр. Мен оларға жақындадым. Сөйтсе, қыз жігітінің үйленгенін білмепті. Жанжалға осы себеп болған екен.

Учаскелік инспектор не істеді? Оның айтуынша, екеуі де аудандық ішкі істер басқармасына (АІІБ) жеткізілген.

- Соңында жігіттің артынан заңды әйелі келді. Әлгі жігіт маған әйеліне көңілдесі бар екенін, ал көңілдесіне әйелі бар екенін айтпауымды өтініп, жалбарына бастады. Жанжал өршіп кетпеуі үшін және ешбір тарап зардап шекпеуі үшін маған "алтын ортаны" таңдауға тура келді, - деп еске алады Ернұр Әбдірахманов.

Көп жағдайда учаскелік инспекторларға нақ осындай әртүрлі адамдардың "тұрмыстық қарым-қатынастарымен" айналысуға тура келеді.

Мұны учаскелік инспектор шешеді

Учаскелік инспекторларда түнгі кезекшілік жоқ - олар күндізгі уақытта жұмыс істейді. Соған қарамастан, олар түнде патрульдік полицияға түскен шақыртуларды бәрібір пысықтайды. Патрульдік қызмет барлық жағдайға жан-жақты әрекет ете алмайтындықтан, істердің бір бөлігі учаскелік инспекторларға беріледі.

- Мысалы, патруль келгенімен, оларға есік ашпай қоюы мүмкін. Келесі күні біз МИБ (мүлік иелерінің бірлестігі) арқылы пәтер иелерін анықтап, түнде не болғанын, жағдайдың қалай өрбігенін тексереміз. Мұндай кездерде МИБ өкілдері бізге келіп көмектеседі, бірлескен жұмыс жүргізіледі, - дейді Ернұр Әбдірахманов.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Кейде учаскелік инспекторлар азаматтық сотта жауапкер ретінде қатысуы тиіс адамның жеке басын анықтауға көмектеседі.

- Олар азаматтық сотқа талап арыз түсіру үшін адамның кім екенін анықтай алмай жатады. Мысалы, пәтер иесін немесе дәл қазір сол пәтерде кім тұрып жатқанын білу мүмкін болмайды. Мұндай жағдай көбіне пәтерді су басқанда болады. Сол кезде жауапкерлердің жеке басын анықтау үшін біз де іске кірісеміз, - дейді инспектор.

Учаскелік инспекторлардың алдында кейде өте күрделі міндеттер тұрады, оларды шешу үшін тапқырлық танытуға тура келеді. Олардың атқарған жұмысының басты нәтижесі - учаскедегі тыныштық болуы тиіс.

- Үш айда бір рет тұрғындармен жиналыс өткіземіз, бұл "халық алдындағы есеп" деп аталады. Онда тұрғындар бізге әртүрлі сұрақтар қояды, біз жауап беріп, түсіндіреміз. Тағы да айта кетейін, көбіне тыныштықты бұзу мен пәтерді су басуға қатысты мәселелер көтеріледі, - деп түсіндірді полицей.

Учаскелік инспектордың өз учаскелік инспекторы бар ма?

Ернұр Әбдірахмановтан бұл қызметке қалай келгенін айтып беруін өтіндік. Белгілі болғандай, бұл жұмысқа тағайындамайды - полицейлер бос лауазымдарды өз қалауы бойынша таңдай алады екен.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Анықтама: Tengrinews.kz сауалына Алматы Полиция департаменті берген жауапқа сүйенсек, қазіргі уақытта қалада 692 учаскелік инспектор жұмыс істейді. 2022 жылдың өзінде бұл көрсеткіш төмен болған - 593 инспектор. Ведомство мәліметінше, учаскелік инспектордың орташа жалақысы 350 мың теңге болады, сондай-ақ оларда әлеуметтік пакет бар. Бұл ретте ашық дереккөздерден 10 жылдан аса еңбек өтілі бар учаскелік инспектордың шамамен 400 мың теңге алатыны туралы ақпаратты табуға болады.

- Мен Павлодар заң университетін бітірдім, - дейді майор Әбдірахманов өзі туралы. - Оқуды аяқтаған соң учаскелік инспектор болып жұмысқа орналастым. Бәрі былай басталды: жұмысқа орналасу үшін рапорт тапсыруға келгенімде, учаскелік инспектор бос орны бар екенін айтты. Мен бірден өтініш бердім. Міне, содан бері осы салада еңбек етіп келемін. Қалауыңыз болса, рапорт жазып, басқа қызметке ауысуға да болады.

Біз инспектордан неге басқа жаққа ауыспайтынын сұрадық. Учаскелік инспектордың жұмысы сырт көзге қалай көрінсе де, жақыннан қарағанда бұл өте күйзелісті жұмыс және жалақысы да аса жоғары емес.

- Әрине, мен өз жұмысымды жақсы көремін, - деп ағынан жарылды ол. - Учаскелік инспектор болып жүргеніме 10 жылдан асты. Егер жақсы көрмесем, әлдеқашан басқа қызметке ауысып кетер едім. Біздің жұмыс қызықты деп есептеймін. Иә, қиын сәттер болады. Бірақ жылдар бойы жинақталған тәжірибенің арқасында көп нәрсеге үйреніп кеттік.

Фото: ©️ Tengrinews.kz / Никита Данилин

Әңгіме барысында Ернұр Әбдірахмановтың өзі басқа шағын учаскеде тұратынын білдік. Учаскелік инспектордың өз учаскелік инспекторы бар ма деп сұрадық.

- Әрине, біздің жақта да өз учаскелік инспекторымыз бар! - деп күледі полицей. - Мен онымен де байланысып тұрамын. Әрине, өзім ешкімнің үстінен арыз жазбаймын. Бірақ иә, басқа көршілер шақырғанда немесе ол аумақты аралап жүргенде сөйлесіп тұрамыз.

Осыдан кейін майор қайтадан өз учаскесіне оралып, сөз соңында аралау жұмыстары туралы және тұрғындарға 102-ге емес, тікелей өзіне хабарласуы үшін әрқашан нөмірін қалдыратынын айтты. Осы жерде біз қоштастық.

Авторы: Никита Данилин

Аударған: Дина Шәріпхан