Оңалту орталықтарындағы оң өзгеріс

Суреттерді түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

Мемлекет басшысының тапсыр­масына сәйкес, елімізде мүгедектігі бар адамдарға көр­сетілетін оңалту қызметтерінің қолжетімділігі мен сапасын арттыру мақсатында барлық өңірде заманауи оңалту орталықтарын салу қол­ға алынды. Жаңа орта­лық­тар халықаралық талаптар­ға сай жоғары техноло­гия­лық және заманауи оңалту құрал-жаб­дықтарымен жарақтандырылмақ.

Сондай-ақ қолданыс­тағы оңалту орталықтары да кезең-кезеңімен жаңартылып, ем алушылардың функционал­дық мүмкіндіктерін қалпына келтіруге бағытталған емдік денешынықтыру, физиотера­пия, механотерапия, эрготера­пия секілді қызметтерді көрсетуге қажетті зама­науи жабдықтар­мен қамтылып жатыр. Бұл азамат­тар­ға сапалы әрі тиімді оңал­ту қызметтерін алуға мүмкіндік береді.

Оңалту қызметін алу үшін азамат тұрғылықты жеріндегі емханаға немесе медициналық ұйымға жүгінеді. Медициналық көрсетілімдер болған жағдайда дәрігер оңалту қызметіне жолдама береді. Ал мүгедектігі бар адамдар техникалық оңалту құралдары мен арнаулы әлеуметтік қызметтерді алу үшін тұрғылықты жеріндегі жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдеріне немесе Әлеуметтік қызметтер порталы арқылы жүгіне алады.

Мемлекеттік оңалту орталық­та­­рында медициналық көрсетілім бо­йынша жолдама алған азамат­тарға оңалту қызметтері, жатын орын мен тамақтану тегін ұсынылады. Сонымен бірге жеке оңалту бағ­дар­ламасына сәй­кес кешенді меди­циналық, әлеу­мет­тік және психо­логия­лық қол­дау көрсетіледі. Заң­на­мада көз­делген жағдайларда азамат­тар техникалық оңалту құ­рал­­да­ры­мен де қамтамасыз етіледі.

«Оңалту қызметтерінің бас­ты мақ­саты – азаматтардың функ­­цио­налдық мүмкіндіктерін қал­пына келтірумен қатар, олар­­дың қоғам өміріне толық­қан­ды араласуына жағдай жасау. Сондықтан бұл бағыттағы жұ­мыс­тар қызметтің қол­жетім­ділігі мен сапасын артты­руға негіз­деледі», дейді Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрлігі Арнаулы әлеуметтік қыз­меттер департаментінің директоры Талғат Сағитов.

Тағы бір ақжолтай жайт – елі­мізде мүгедектігі бар балаларға үйден шықпай-ақ кешенді оңалту қыз­меттерін алуға мүмкіндік бе­ретін «QH Үй жағдайында мүге­дектігі бар балаларды оңал­ту» жобасы жүзеге асырылып жатыр. Жоба «Қа­зақстан халқына» қоғам­­дық қорының қолдауымен және Әлеу­мет­тік қорғау саласын дамытудың ұлттық ғылыми орталығымен бірлесіп қолға алынған.

Қазіргі таңда бастама Шымкент қаласында, сондай-ақ Қызылорда, Павлодар, Абай облыс­тарында сәтті жүзеге асырылып келеді. Жобаның аралық қорытындылары Еңбек және ха­лықты әлеуметтік қорғау ми­нистр­лігінің мүгедектігі бар адам­­дарды әлеуметтік қорғау мәселелері жөніндегі Үйлестіру кеңе­сінің отырыстарында тұрақ­ты түрде талқыланып, оған тиісті баға беріліп отыр.

Игі бастама іске қосылғалы бері 628 бала үй жағдайында кешен­ді оңалтудан өтті. Оларға 405 ин­новациялық оңалту құралы берілді. Бағдарламаның тиімділігі нақты нәтижелерден де көрінеді. Жобаға қатысқан 470 баланың, яғни шамамен 75 пайызының дамуында оң өзгеріс байқалған.

Тұрақты жүргізілген оңалту сабақтарының нәтижесінде 130 бала басын өздігінен нық ұстай алатын деңгейге жетсе, 76 бала өздігінен отыруды үйренген. 78 бала тірек құралдарының көмегімен аяғына нық тұра бастаған. Ал 34 бала қаз басып, алғашқы қадамдарын жасаған.

Бұл көрсеткіштердің әр­қай­сы­сының артында өмірі оң бағытта өзгерген нақты отба­сылардың тағ­дыры тұр. Бағ­дар­лама қатысу­шы­ларының бірі – Абай облысының тұрғыны Назым Рашитқызы. Оның айтуынша, ұлының сыр­қатына ем іздеп жүрген отбасына бұл жоба бір жарым жылдан бері үлкен көмек көрсетіп келеді.

«Ұлымның аяққа нық тұруы едәуір жақсарды. Қазір ойыншық­тарын өзі алып, өздігінен тамақ­та­нуға талпынып жүр. Бұл – біз­дің отбасымыз үшін үлкен жетіс­тік. Осындай жобаға шын жүрек­тен алғысымызды білдіреміз. Ке­лешек­те де жалғасын тауып, өзге балаларға да қолжетімді болуына үміттенеміз», дейді Н.Рашитқызы.

Үй жағдайында жүргізілетін оңал­тудың басты артықшылық­та­ры­ның бірі – отбасыларды цифр­лық бақылау күнделігі ар­қы­лы тұрақты сүйемелдеу. Реаби­литологтер ба­ланың жағ­да­йын қашықтан бақылап, үйде жүргізілетін жатты­ғу­лардың нәтижесін талдайды. Қа­жет бол­ған жағдайда оңалту бағ­дар­ламасына түзетулер енгізеді. Мұндай тәсіл шалғай елді мекендерде тұратын бала­лар­ға да сапалы оңалту қызметін көрсетуге мүмкіндік беріп отыр.

Алдағы уақытта цифрлық плат­­фор­маның ауқымын кеңей­тіп, оған ата-аналарға арнал­ған оқыту мате­риалдарын, лого­пе­дия­лық жатты­ғуларды орын­дау­ға мүмкін­дік беретін жаңа сер­вис­терді енгізу жоспар­ланған. Сонымен қатар тәжірибе алмасу және өзара қолдау көрсету мақ­сатында ата-аналардың тұ­рақ­ты офлайн кездесулерін өткізу көзделіп отыр.

Жобаға сұраныстың жоғары екенін ескерген Еңбек және ха­лықты әлеуметтік қорғау ми­нистр­лігі оны биылғы жылдың соңы­на дейін жалғастырмақ. Нәтижесінде, үй жағдайындағы оңалту қызметі тағы төрт өңірде – Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау облыстарында қолжетімді болады.

Жобаны кезең-кезеңімен кеңей­ту үй жағдайында оңалту­дың бірың­ғай ұлттық моделін қалыптас­ты­руға негіз болмақ. Осылайша, заманауи оңалту тәсілдерін тұрғылықты жеріне қарамастан, мүгедектігі бар бар­лық балаға қолжетімді етуге мүм­кіндік туады.

Елімізде мүгедектігі бар адам­дарды әлеуметтік қорғау саласын­дағы Үйлестіру кеңесінің жұ­мы­сында кедергісіз орта қалып­тас­тырудың жаңа тетіктері мен оңал­ту қызметтерін цифр­­­ландыру мәсе­лелері де тұрақты назарда.

Жақында өткен талқылау барысында нысандардың қолжетім­ді­лі­гін бағалауға арналған Алго­ритм жобасы таныстырылды. Халықты әлеуметтік қорғау сала­сын­дағы реттеу және бақылау комитетінің төрағасы Илья Скуб­тың айтуынша, жаңа регламент ғимараттардың құрылыс нормаларына сәйкестігін тек­серу үдерісін жүйелеуге мүм­кіндік береді.

Алгоритмге сәйкес, Комитет­тің аумақтық департа­менттері нысан­дар­дың нақты қолжетім­ді­лігін растау мақсатында тек­серу жүргізеді. Бұл ретте ғимарат­тар­дың кіре­берісі, жүріп өту жолдары, сани­тар­лық тораптары секілді нысан­дардың негізгі элементтері баға­ланады. Жалпы, бағалау автотұрақ орындарынан бастап, визуалды және дыбыстық навигация жүйе­ле­ріне дейінгі 12 негізгі аймақты қам­тиды.

Мониторинг жүргізуге және мүгедектігі бар адамдардың мәсе­ле­­лерін оңтайлы шешуге бағыт­­талған жұмыстарға әкім­дер­дің штаттан тыс кеңес­шілері де бел­­сенді тар­тыл­мақ. Бұл баға­лау үдерісінің ашықтығы мен шынайы­лығын қам­тамасыз етуге мүм­кіндік береді.

Сонымен қатар шипажайлық-курорт­тық емдеу сапасын артты­ру­ға бағыт­талған заңнамалық бас­тамалар да жүзеге асырылмақ. Ал­дағы уақытта «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодекске шипажайлық-курорт­тық ұйымдарды міндетті ак­кредиттеуді енгізуді көздейтін түзету­­лер енгізу жоспарланып отыр.

Еңбек және халықты әлеу­мет­тік қорғау министрлігі есту қабілеті төмен балаларды қолдау және әлеуметтік демеу бағытындағы жұ­мыстарды да жандандырып келеді. Есту-сөйлеуді бейімдеу курс­тарының арқасында жүздеген бала есту қабілетін қалпына кел­тіріп, ауызша сөйлеуді меңгеруге мүмкіндік алды.

Мұндай оңалтудың басты мақсаты – күрделі операцияның, яғни кохлеарлық имплант орна­ту­дың нәтижесінде балаға дыбыс­тарды танып, сөйлеуді үйренуге көмектесу. Әрбір оң нәтиженің артында пәнаралық мамандар командасының ауқымды еңбегі жатыр. Балалармен сурдолог-дәрігерлер, невропатологтер, дефектолог-сурдопедагогтер, лого­­­­педтер, психологтер, сондай-ақ массаж мамандары мен емдік денешынықтыру нұсқаушылары жұмыс істейді.

Әр бала үшін оның жас ерек­шелігі мен медициналық жағ­дайын ескере отырып, жеке оңал­ту жоспары әзірленеді. Былтыр есту және сөйлеу қабі­летін оңал­тудан 1-17 жас аралы­ғын­дағы 298 бала өтіп, олар үшін 936 курс ұйымдастырылды.

Атқарылған жұмыстың нәти­жесі де көңіл қуантады. Ауыз­ша еркін сөйлеуге дағдылан­ған балалардың саны 4,03 пайызға артты. Екі сөзді байланыстырып, қысқа сөйлемдер айта алатын жет­кіншектердің үлесі 4,36 пайызға өсті. Ал есту қа­был­дауы қалыптаспаған бал­дырғандардың саны 5,37 пайызға азайды.

Игі бастаманың игілігін көріп отырған балалардың қатары да артып келеді. Былтыр Алматыдан – 81, Шымкенттен – 56, Астанадан – 46, Қызылордадан – 45, Ақтөбеден – 40, Тараздан 30 бала оңалту курс-тарынан өтті.

Биыл жыл басынан бері орталық филиалдарында алты оңал­ту курсы өткізіліп, 234 бала қамтылды. Оңалту жұмыстары жыл бойы жүргізіледі. Орталық­тың филиалдары бар өңірлерде балалар курстарға күндізгі форматта қатысады. Ал облыста филиал болмаған жағдайда мемлекет қызметке тең қолжетімділікті қам­тамасыз ету мақсатында бала­ларды жылына бір рет 15 күндік оңалту бағдарламасына шақырады. Бағдар­ламаға қатысу үшін ата-аналар тиісті бейінді департаментке жүгінуі қажет.

Қорыта айтқанда, елімізде оңал­ту қызметтерін дамытуға бағыт­талған ілкімді жобалардың игілігі нақты нәтижелерден көрініп келеді. Заманауи орта­лықтардың ашылуы, үй жағ­­дайындағы оңал­тудың жолға қойылуы, цифрлық технология­лар­дың енгізілуі және маман­дар­дың кешенді жұмысы аза­мат­тарға жаңа мүмкіндіктер ұсы­нып отыр.

Оңалту – тек медициналық қызмет емес, ол адамның қоғам­ға қайта бейімделуіне, өз мүм­кін­дігін барынша пайдалануы­на және толыққанды өмір сүруіне жол ашатын маңызды әлеуметтік қолдау. Сондықтан мұндай бастамалардың ауқымын кеңейтіп, олардың әрбір азаматқа, әсіресе ерекше қол­дау­ды қажет ететін балаларға тұрғы­лықты же­ріне қарамастан қол­же­тімді болуы – маңызды міндет. Ұлт саулығын нығайтуға және әр адамның өмір сапасын арттыруға бағытталған игі бастамалар баянды болғай.