Өзбекстанның сыртқы саудасы: өсу мен құлдырау

Бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 13,9 миллиард долларға немесе 20,7%-ға көп.

Экспорт көлемі 33,8 миллиард долларды (+24%), ал импорт көлемі 47,3 миллиард долларды (+18,5%) құрады. Сыртқы сауданың теріс сальдосы 13,5 миллиард доллардан асты.

Есептік кезеңде сыртқы сауда айналымының ең үлкен үлесі Қытай (21,2%), Ресей (16%), Қазақстан (6,1%), Түркия (3,7%) және Оңтүстік Кореямен (2,1%) тіркелді.

2025 жылы 2024 жылмен салыстырғанда 20 негізгі серіктес елдің ішінде Оңтүстік Корея (-14%), Түркия (-0,4%), АҚШ (-2%) және Польшамен (-2,3%) сауда айналымының көлемі төмендеді.

Қалған 16 елмен жалпы сауда көлемі айтарлықтай өсті. Атап айтқанда, Швейцария (+84%), БАӘ (+52,7%), Ауғанстан (+47,5%), Қырғызстан (+37,1%) және Үндістан (+33,3%) сияқты елдермен жалпы сауда айналымының айтарлықтай өсуі тіркелді.

Жалпы алғанда, соңғы жылдары негізгі серіктес елдер — Оңтүстік Корея және Түркиямен сауда көлемі үздіксіз төмендеп келеді. Мысалы, соңғы 2 жылда бұл көрсеткіш 26%-ға төмендеді.

Экспорт

Өткен жылы 9,9 миллиард АҚШ долларына (+32,3%) алтын сатылды. Бұл жалпы экспорттың 29,3%-ын құрайды. Соңғы 3 айда бағалы металдар экспорты болған жоқ.

Соңғы жылдары алтынның келесі көлемі сатылды:

2019 — 4,9 миллиард АҚШ доллары (жалпы экспорттың 28,2%-ы);

2020 — 5,8 миллиард АҚШ доллары (38,3%);

2021 — 4,1 миллиард АҚШ доллары (24,7%);

2022 — 4,1 миллиард АҚШ доллары (21,3%);

2023 — 8,1 миллиард АҚШ доллары (32,8%);

2024 — 7,4 миллиард АҚШ доллары (27,8%).

Өнеркәсіптік тауарлар (11,8%), азық-түлік өнімдері мен тірі жануарлар (8,7%), химиялық заттар (6,3%), әртүрлі дайын өнімдер (5%) және минералды отындар (4,4%) экспорт құрылымында айтарлықтай үлеске ие болды.

Есептік кезеңде 628,8 миллион АҚШ долларына газ сатылды, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,4%-ға көп. Сонымен қатар, 674 миллион АҚШ долларына (+18,6%) мұнай және мұнай өнімдері, 169 миллион АҚШ долларына (+45,6%) электр энергиясы экспортталды. Сондай-ақ 357 миллион АҚШ долларына автомобильдер мен қосалқы бөлшектер сатылды. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 13,8%-ға аз.

Өзбекстанның негізгі экспорттық нарықтары Ресей (12,8%), Қытай (7,3%), Қазақстан (4,6%), Ауғанстан (4,5%), Түркия (3,4%), Франция (2,6%), Қырғызстан (2,3%), БАӘ (2,1%), Тәжікстан (2%) және Пәкістан (1%) болды. Бұл елдер жалпы экспорттың 40%-ын құрады.

Импорт

Импорт құрылымындағы ең үлкен үлесті көлік пен көлік жабдықтары (33,8%), өнеркәсіптік тауарлар (15,3%), химиялық заттар мен онымен байланысты өнімдер (11,8%) құрады.

2025 жылы 4,5 миллиард долларға азық-түлік өнімдері мен тірі жануарлар импортталды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 23,5%-ға көп. Ең үлкен өсім ет және ет өнімдері импортында (869 миллион доллар) байқалды — 70,6%. Өткен жылы 1 миллиард 659 миллион долларға газ сатып алынды, бұл 2024 жылғы көрсеткіштің 98,8%-ын құрайды. Сондай-ақ, 1 миллиард 555 миллион долларға (+5,8%) бензин импортталды.

Соңғы жылдары газ импорты келесідей өзгерді:

2020 жыл — 50,4 миллион доллар;

2021 жыл — 154,5 миллион доллар;

2022 жыл — 281,9 миллион доллар;

2023 жыл — 694,9 миллион доллар;

2024 жыл — 1 миллиард 679,7 миллион доллар.

Жеті ел, Қытай (31,2%), Ресей (18,3%), Қазақстан (7,2%), Түркия (4%), Корея (3,5%), Германия (2,7%) және Үндістан (2,4%) жалпы импорттың 60 пайызынан астамын құрады.

Еске сала кетейік, Өзбекстан Тайваньмен келіссөзден соң ДСҰ-ның тең құқылы мүшесі атанбақ.