Парламенттік реформа депутаттардың халық алдындағы жауапкершілігін күшейтеді Виталий Хан

Сарапшы бір палаталы парламентке көшу идеясы дер кезінде жарияланғанын атап өтті.

— Қазіргі қос палаталы парламенттік жүйе федералды мемлекеттерге тән. Дегенмен, тіпті осы жағдайларда да жоғары палата әдетте белгілі бір әлеуметтік топтардың еркін білдіреді. Осы орайда халықтың барлық тобындағы өкілдерді қамтитын төменгі палатаның еркін шектейді. Осы тұрғыда Парламентті қос палаталыдан бір палаталы жүйеге айналдыру сайлаушылар мен олардың өкілдері арасында тікелей байланыс орнатады және депутаттардың халық алдындағы жауапкершілігін күшейтеді. Парламентаризм институттары арқылы ілгерілеп отырған мүдделердің саралануы өңірлік сипатта болады. Сондықтан қарама-қайшылықтар бірыңғай консенсусқа қол жеткізу арқылы диалектикалық түрде шешіледі, - деді Виталий Хан.

Атап айтқанда, саяси фракциялар сайлаушылар алдында тікелей есеп береді, ал сайлаушылардың еркі белгілі бір әлеуметтік топтардың өкілдері арқылы сүзгіден өтпейді.

- Сондықтан алдағы парламенттік реформа шынайы өкілдікті, билік тармақтары арасындағы теңгерімді және депутаттардың есеп беруін нығайтудағы маңызды қадам болады, - дейді сарапшы.

Оның пікірінше, Қазақстан парламентаризмінің дамуындағы төрт негізгі әрі шешуші кезеңді бөліп көрсетуге болады. Біріншісі - 1993–1995 жылдар, алғашқы парламенттік институттардың, қос палаталы құрылымның қалыптасуымен байланысты. Екінші кезең - 2007 жыл, пропорционалды сайлау жүйесі арқылы Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған. Үшінші кезең 2017 жылға қатысты, яғни Президент және Парламент институттары арасындағы өкілеттіктерді қайта бөлу жүзеге асырылды. Ал төртінші кезең - 2022 жыл. Бұл тұрғыда мажоритарлық жүйеге оралу, аралас сайлауды енгізу, сондай-ақ партияларды тіркеуді жеңілдету белгіледі.

— Бұл кезеңдер Қазақстандағы парламентаризмнің эволюциялық дамуын көрсетіп отыр, яғни формальды тәсілден ашық модельге дейінгі жолды өттік. Бір палаталы парламентке көшу - Мемлекет басшысының бастамасымен іске асқан конституциялық реформалардың логикалық жалғасы. Осыған дейінгі реформалар толығымен адамдардың конституциялық құқығы мен бостандығын жүзеге асыруды институционалды тұрғыдан қолдауға бағытталды. Бұл ретте Адам құқықтары жөніндегі уәкіл конституциялық мәртебесін алды. Прокуратура алғаш рет кешенді конституциялық негізге ие болды. Осы орайда бизнесті қорғау мен дамытудың және қоғамдық қызметтің барлық саласында заңдылықты сақтаудың тиімді тетігі іске қосылды, - деп түсіндірді Виталий Хан.

Конституциялық Кеңес Конституциялық Сот болып қайта құрылды.

Сарапшының айтуынша, бұл өз кезегінде конституциялық әділеттілік органдарын қарапайым халыққа жақындатып, бір палаталы парламенттің алғышарттарын да жасады.

— Жалпы, Конституциялық Сот конституциялық қадағалаудың тиімді әрі сенімді механизміне айналды, - дейді профессор Виталий Хан.

Бұған дейін Астанада Парламенттік реформа мәселелері жөніндегі Жұмыс тобының кезекті, бесінші отырысы өтетінін жазған едік.