Қазақстан цифрлық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды ойыншы Хорватияның экс президенті

- Қазақстан бүгінде экономика мен мемлекеттік қызметтерді цифрландыруға үлкен мән беріп отыр. Сіздің ойыңызша, өңірлік ынтымақтастық, оның ішінде Қазақстан мен Хорватия арасындағы ынтымақтастық киберқауіптерге төзімділікті нығайтуға және цифрлық саладағы инновацияларды ынталандыруға қалай ықпал ете алады?

- Әрине, аймақтық және жаһандық ынтымақтастық кибершабуылдардың алдын алу және цифрлық жүйелердің тұрақтылығын арттыру үшін өте маңызды. Көршілеріңіз кибершабуылға ұшыраса және олардың қауіпсіздік жүйесі осал болса, бұл сіздің қауіпсіздігіңізге де әсер етуі мүмкін. Технология керемет жылдамдықпен дамып келеді, сондықтан біз тығыз жұмыс істеуіміз керек. Бірлескен оқу-жаттығулар өткізу, ақпарат пен озық тәжірибе алмасу, ортақ келісімдерді әзірлеу, ынтымақтастықты институттандыру қажет. Болжамдылық пен есептілікті қамтамасыз ететін сенім шараларын жүзеге асыру маңызды қадам болады. Біз балаларды онлайн сексуалдық зорлық-зомбылықтан қорғау, мектептерді, ауруханаларды және стратегиялық маңызды инфрақұрылымды қорғау және т.б. сияқты ең айқын салалардан бастауға болады. Хорватия Қазақстанның тәжірибесінен үйренетін және керісінше Қазақстанның бізден үйренетін көптеген салалар бар, мысалы, электронды үкіметті дамыту, цифрлық сәйкестендіру, азаматтардың электронды құжаттары және цифрлық тұлғаларды қорғау. Бұл ашық және тиімді мемлекеттік басқаруды қамтамасыз ету үшін маңызды.

- Еуропа мен Азия арасындағы геосаяси орналасуын ескере отырып, Қазақстанның еуразиялық қауіпсіздік архитектурасын нығайтудағы әлеуетін қалай бағалайсыз?

- Қазақстанның геосаяси орналасуы оның басты стратегиялық артықшылықтарының бірі екені сөзсіз. Ол Еуропа мен Азияны тікелей байланыстырады, сауда, саясат, экономика және басқа да салаларды байланыстыратын көпір қызметін атқарады. Мен Қазақстанның бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі әмбебап рөлін жоғары бағалаймын. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін өз еркімен ядролық қарудан бас тартты және бүгінде көптеген халықаралық форумдарға, соның ішінде Еуропа мен Азия елдерін де біріктіретін ЕҚЫҰ-ға белсенді қатысып келеді. Қазақстан халықаралық және аймақтық қауіпсіздікке елеулі үлес қосатын елдер қатарында. Осы тұрғыда Қазақстан мен Хорватия екі аймақ арасындағы көпір бола алады және мен біздің болашақ ынтымақтастығымыздың көптеген жолдарын көріп тұрмын.

- Цифрлық экономика мен киберқауіпсіздік маңыздылығының артуы аясында еуразиялық елдер интеграцияны тереңдету және трансшекаралық сын-қатерлерге бірлесіп жауап беру үшін қандай қадамдар жасай алады?

- Сандық технологияларға қол жеткізу бұрынғы кездегі электр энергиясына қол жеткізумен бірдей. Цифрлық инфрақұрылымды дамыту өте маңызды. Біз барлық азаматтарды қамтуды қамтамасыз етіп, оларға онлайн оқу, қашықтан жұмыс істеу және цифрлық өзара әрекеттесу мүмкіндігін беруіміз керек. Мұндай байланыс екіжақты және аймақтық қарым-қатынастар аясындағы басқа да мәселелерді шешуге ықпал ете алады. Цифрлық ортаны қорғау арқылы біз негізінен офлайн қоғамды — экономикамызды, қауымдастықтарымызды, еркіндік пен бейбітшілік құқығымызды қорғаймыз. Сондықтан аймақ мемлекеттері арасында практикалық қана емес, институционалдық ынтымақтастық қажет. Позитивті өзара іс-қимылды нығайтуға бағытталған өзара келісімдер жасау сенімді нығайтуға және өңірлік өзекті мәселелерді шешуге ортақ көзқарас дамытуға көмектеседі. Қазақстан бұл үдерісте маңызды біріктіруші рөл атқара алады.

- Жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың қарқынды дамыған дәуірінде дипломатияның өзі өзгеруде. Цифрлық дипломатия мен инновациядағы қандай бірлескен бастамалар елдер арасындағы ынтымақтастықтың жаңа өсу нүктелеріне айналуы мүмкін?

- Шынында да, дипломатия өзгеріске ұшырап жатыр, бірақ, өкінішке орай, технология дипломатиялық құралдарға қарағанда әлдеқайда жылдам дамып келеді. Дипломатия осы өзгерістерге бейімделуі керек. Біз жаңа технологиялардың, соның ішінде ЖИ, кванттық компьютерлер мен деректердің дамуын мұқият қадағалауымыз керек. Мен БҰҰ-ның жасанды интеллект бойынша сарапшылар тобын құру туралы бастамасын құптаймын. Бұл топтың саясатты жүзеге асыруға өкілеттігі болмаса да, ол жүріп жатқан процестерді тиімді бақылай алады, бұл өте маңызды. Саясат пен шешімдерді әзірлемес бұрын тиімді қорғау механизмдерін құру үшін тенденцияларды анықтау және түсіну қажет.

Біздің жүйелерге келетін болсақ, олар да адамға бағытталған болуы керек. Біз технологиялардың өзіне ғана емес, принциптер мен процестерге назар аударуымыз керек. Мысалы, Женева конвенцияларын қарастырайық — оларда ұшқышсыз ұшақтар туралы айтылмайды, бірақ олардың ережелері бүгінде адамдарды ұшқышсыз соққылардан қорғау үшін қолданылады. Бұл технологияны қорғау туралы емес, адамдарды қорғау туралы. Бұл киберкелісімдерге де қатысты – олар тек инфрақұрылымды ғана емес, ең алдымен ең құнды нәрсені – адами өлшемді, біздің азаматтарды қорғауға бағытталған болуы керек. Ақпаратпен бөлісу, осалдықтарды бірлесіп анықтау, алдын алу және әлеуетті арттыруға көмек көрсету – алға шығатын жол. Қазақстан мен Хорватия бір кездері Жібек жолы сияқты екі құрлықты байланыстыратын ынтымақтастықты жалғастырады деп сенемін. Біз цифрландыру арқылы бізді біріктіретін жаңа виртуалды Жібек жолын жасаймыз деп үміттенемін.

Бұған дейін Kazinform тілшісіне берген эксклюзивті сұхбатында ИНТЕРПОЛ-дың бұрынғы бас хатшысы Юрген Шток Қазақстанның киберқауіпсіздік пен жасанды интеллект саласындағы бастамаларына жоғары баға берген болатын.