Қазақстан мен Перу арасындағы келісім заңмен бекітілді

Egemen.KZ парақшасындағы деректерге сәйкес, Qazaq24.com ақпарат таратты..

Сенат спикері Мәулен Әшімбаевтың төрағалығымен өткен палата отырысында депутаттар Перу Республикасымен бірқатар келісімді мақұлдады. Атап айтқанда, Қазақстан мен Перу арасындағы қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек пен халықаралық шарттарға орай, енді сотталған адамдар экстрадицияланып, жазаларын азаматтығы бар елде өтей алады.

Перуде сотталған отандастарымыз елге қайтарылмақ

Сенаторлар «Қазақстан Республикасы мен Перу Республикасы арасындағы қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шартты ратификациялау туралы», сондай-ақ оған ілеспе «Қазақстан Республикасы мен Перу Республикасы арасындағы сотталған адамдарды беру туралы шартты ратификациялау туралы» және «Қазақстан Республикасы мен Перу Республикасы арасындағы ұстап беру туралы шартты ратификациялау туралы» заңдарды қарап, мақұлдады. Депутаттардың айтуынша, бұл шарттар қылмыстық істерді тергеу кезінде кешенді тиімді құқықтық көмек көрсетіп, екі елдің қылмысқа қарсы күрестегі ынтымақтастығын нығайтады.

«Қаралған шарттар Қазақстан мен Перу арасындағы екіжақты ынтымақтастықты дамытуды көздейді. Олар екі елдің арасында өзара құқықтық көмек көрсетіп, сотталған адамдарды экстрадициялаудың тәртібін реттейді. Сондай-ақ екі ел аумағында жүрген күдікті адамдарды ұстап берудің рәсімдерін айқындайды. Алдағы уақытта бұл заңдар екі елдің қылмысқа қарсы күрес жолындағы іс-шаралардың тиімділігін арттырады деп сенеміз», деді М.Әшімбаев.

Сонымен қатар құжаттар тұтқындалған немесе бас бостандығынан айыру түрінде жазасын өтеп жатқан адамдарды олардың құқықтарының сақталуына кепілдік бере отырып, уақытша беру тәртібін белгілейді. Бұған қоса заңдар шақыру қағаздарын беру, тінту мен тәркілеу, мүлікті алу секілді ұлттық заңнамада рұқсат етілген құқықтық көмек көрсетуге мүмкіндік береді.

Сенатор Нұрлан Бекназаровтың айтуынша, егер аталған рәсімдер ұлттық қауіпсіздік пен егемендікке қауіп төндіретін болса, сотталғандарды беруден бас тартылуы мүмкін. Себептердің қатарында екі елдің заңдарындағы жазалау шараларының сәйкес келмеуі және беруші тараптың аумағында сотталған адамға қатысты қылмыстық қудалау жүзеге асырылуы да бар.

«Сотталғандарды беру секілді келісімді әр елдің құзыретті органдары өздерінің ұлттық заңнамасына сәйкес жүргізеді. Елімізде бұл Қылмыстық-процестік кодекс шеңберінде жүзеге асырылады. Ал егер сұрау салуды орындау егемендікке, қауіпсіздікке немесе қоғамдық тәртіпке нұқсан келтірсе, ұлттық заңнамаға немесе халықаралық міндеттемелерге қайшы келсе, адамға қатысты оның ұлтына немесе саяси сеніміне байланысты қылмыстық қудалау мақсатында жолданса, сұрау салынатын тарапта тергеліп жатқан қылмысқа қатысты болса, екі тарап та құқықтық көмек көрсетуден толық немесе ішінара бас тартуға құқылы», деді депутат.

Айта кетсек, бүгінге дейін еліміз осындай келісімді Қытай, Ұлыбритания, Франция, АҚШ секілді 33 мемлекетпен жасаған.

Браконьерлерге тосқауыл болмай тұр

Бұдан соң сенаторлар Үкіметке депутаттық сауалдарын жолдады. Алдымен Андрей Лукин су шаруашылығы саласындағы күрделі мәселені сынға алды. Оның мәлімдеуінше, балық шаруашылығына бөлінген бюджет қаржысы тиімсіз жұмсалып жатыр. Өйткені су айдындарының едәуір бөлігі әлі де иесін таппаған, бірқатар өңірде су нысандарының тізімі жоқ, оның үстіне уәкілетті органдар мұндай нысандарды бақылаудан тыс қалған. Салдарынан браконьерлік белең алып, ресми статистика мен тексеру мәліметтері сәйкес келмейді, сондай-ақ кәсіптік балық түрлерінің қоры азайып барады.

Бұдан бөлек, депутат өнім белгіленген квотадан тыс экспортталып, заңсыз ауланған балықты акваөсіру өнімі ретінде заңдастырылып жатқанын, құжаттар қолдан жасалып, оны қайталап пайдалану жағдайы көбейіп бара жатқанын айтты.

«Комитеттің 2022–2025 жылдардағы ресми деректеріне сәйкес 84 мың тонна балық заңсыз айналымнан тәркіленді. Ғылыми зерттеулердің нәтижелері өндірістік балық түрлері қорларының тұрақты түрде төмендеп бара жатқанын көрсетеді. Мысалы, Жайсан көлінде көксерке көлемі 9,3-тен 4 мың тоннаға дейін қысқарды, тұқы тіпті жоғалып кетті. 2022–2024 жылдары 16 мың тоннаға белгіленген квота кезінде 54,8 млрд теңгеден аса сомаға шамамен 32 мың тонна көксерке экспортталды, бұл рұқсат етілген аулау көлемінен екі есе көп. Бірқатар аймақта браконьерлік әрекеттен келген залал айтарлықтай өскен. Сондай-ақ артемия кистасын өндіру рұқсат етілген көлемінен асып кеткен», деді сенатор.

Мәселені тізбектеген сенатор су айдындарын толықтай жауапты тұлғаларға бекітіп беруді, бақылауды күшейтіп, цифрлық мониторинг енгізуді ұсынды. Атап айтқанда, «E-Fish» жүйесін толыққанды іске қосып, браконьерлік пен құжаттарды қолдан жасағандарға жауапкершілікті қатаңдатуды сұрады.

Ғылыми зерттеулер іс жүзінде қолданылмайды

Айнұр Арғынбекова елімізде ғылыми жаңалықтар іс жүзінде жүзеге аспай жатқанын айтты. Сенатордың айтуынша, ғылымды дамытып, оның нәтижелерін өндіріске енгізу қажет. Ол халықаралық тәжірибеде өнеркәсіп пен әлеуметтік салаға ғылыми нәтижелерді енгізу жүйесін жасаудың арқасында экономикасы дамыған елдерде ғылым, технология және инновацияның ІЖӨ өсуіне қосқан үлесі 60–80 пайызға жететінін атап өтті.

Сенатор ядролық медицина саласын мысалға келтіріп, онда жасалған іргелі зерттеулерді клиникалық тәжірибеге қолдануға болатынын атап өтті. Сондай-ақ ол ғылым мен технологияны интеграциялау орталығы ретінде құрылған «Alatau City» базалық алаң ретінде қарастырылғанын еске салды.

Бұған қоса депутат маман мәселесін де атап өтті. Мәселен, елімізде әйелдер ғылыми қызметкерлердің жартысынан көбін құраса да, олар жоғары технологиялық салаларға қатыспай, тыс қалып жатыр.

«Ғылыми зерттеулер, өндіріс пен практиканы қолдана отырып трансляциялық ғылымды дамытуға жүйелі тәсіл қажет. Жоғары технологиялық шешімдерді енгізуге бағдарланған «Alatau City» базасында ғылыми-өндірістік экожүйелерді құрып, дамыту керек. Әйел ғалымдардың жоғары технологиялық бағыттарға қатысуын кеңейту жөнінде шаралар қарастырылсын», деді сенатор.

Ал Амангелді Нұғманов Үкіметке зейнетақыны еңбек өтілі бойынша есептеу әдісін енгізуді ұсынды. «Өңір» депутаттық тобының мүшелері бейресми жұмыспен қамту мәселесін зерделей келе, осындай байлам жасап отыр. Сенатор бұл реформаны объективті түрде пысықтау үшін мемлекеттік органдардың, кәсіподақтар мен сарапшылардың қатысуымен ведомствоаралық топ құру керектігін айтты.

«Бұл реформа іске асқан жағдайда жұмыссыздық деңгейі төмендеп, азаматтардың масылдық, енжарлық секілді қасиеттерден арылып, азаматтардың еңбекке жауапкершілікпен қарауын қалыптастырмақ. Сондай-ақ мемлекеттік бюджет пен Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына ауыртпалықты азайту есебінен зейнетақы жүйесінде ауқымды қаржы теңгерімділігі қамтамасыз етіледі», деді А.Нұғманов.

Сенатор зейнетақы заңнамасындағы мүгедектік белгіленбей, денсаулық жағдайы бойынша мерзімінен бұрын зейнетке шығу тетігінің болмауын да атап өтті. Оның айтуынша, қазіргі жүйе үстірт түрде мүгедектікті тануға бағытталған және созылмалы, кәсіптік, өршіп бара жатқан ауруы бар азаматтарды қамтымайды, ал бұл олардың еңбекке қабілеттілігін іс жүзінде шектейді.

Осыған байланысты депутат Әлеуметтік кодексте денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті орган бекітетін аурулар тізбесі негізінде медициналық айғақтар бойынша зейнетақы тағайындау құқығын бекітуді ұсынды.

Марат Қожаев айыппұлдар жол қозғалысы ережелерін жүйелі түрде бұзатындарға тосқауыл болмай тұрғанын айтып, алаңдаушылық білдірді. Сенатор бұл мәселе аталған жүргізушілерге көлікті ережесіз жүргізгені үшін төлейтін ақыға айналып бара жатқанын да атап өтті. Депутаттың айтуынша, жүргізушілер жылдамдықты камералар алдында ғана төмендетеді. Сондықтан елді мекендерде орташа жылдамдықты бақылауды енгізіп, ЖҚЕ жүйелі бұзушылықтарға жауапкершілік өсе беретін, сондай-ақ санкцияны қатаңдату арқылы әрекет ету жүйесін жасауды ұсынды.

«Жол қозғалысы ережелерін жүйелі түрде бұзатын адамдарға көлік құралдарын басқаруға рұқсатты бағалауға түбегейлі жаңа, қатерге бағдарланған тәсіл енгізу қажет», деді ол.

Сенатордың пікірінше, жол қауіпсіздігі саласындағы мемлекеттік саясат жекелеген эпизодтарды тіркеумен шектелмей, тәртіп бұзушылықтың жүйелілігін ескеруге тиіс. Әйтпесе, оның құны адам өмірімен өлшене бермек.

Соңғы жаңалықтар