Құқықтық тәртіптің жай күйі қаралды

«Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» жаңа заң жобасы мен оған ілеспе түзетулер Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау мақсатымен әзірленді. Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің айтуынша, заң жобасының негізгі мақсаты – қылмысқа ықпал ететін себептер мен жағдайларды жоюға баса назар аудара отырып, профилактика жүйесін жетілдіру.

– Профилактика барлық деңгейде қамтамасыз етілуге тиіс. Бұл тәсілдер заң жобасында көзделген. Ортақ жауапкершілік енгізіледі, яғни әкімдер – өңірдегі құқықтық тәртіптің жай-күйіне, мемлекеттік органдар – құзыреті бойынша профилактикаға, мәслихаттар  мемлекеттік органдардың есептерін тыңдауға жауапты болады. Профилактика жөніндегі ведомствоаралық комиссияның мәртебесі жоғарылайды. Енді комиссияның құрамы мен құзыретін Президент бекітеді. Баға Ұлттық баяндамада беріледі, – деді Ержан Сәденов.

Сонымен қатар құқықбұзушылықтың алдын алумен айналысатын органдардың саны 13-тен 26-ға көбейтіледі. Құқықбұзушылықтың алдын алуға білім, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау, қамқоршылық органдары, бизнес өкілдері, адам құқықтары жөніндегі уәкіл және басқалары тартылатын болады. Бұл ретте олардың әрқайсысына жеке жауапкершілік жүктеледі.

Жаңа заңда үш деңгейді қамтитын құқық­бұзушылықтың алдын алу жүйесі қайта қарас­тырылады. Олар: жалпы, жеке және арнайы шаралар. Жалпы профилактика аясында барлық құқық қорғау органына қоғамдық көмекшілерді тарту құқығы беріліп, олардың функциялары кеңейтіледі.

Құқықбұзушылықты ерте анықтау және алдын алу үшін қосымша жеке шаралар енгізіледі. Олар: ресми ескертулер, цифрлық отбасы картасы ар­қы­лы жеке тұлғаларды тіркеу, кәмелетке тол­мағандарға тәрбиелік қолдау көрсету және ықтимал құрбандармен байланысқа тыйым салу. Сонымен қатар бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған барлық тұлғаға әкімшілік қадағалау енгізілетін болады.

Заң жобасында құқықбұзушылықтың жекелеген түрлерінің алдын алуға бағытталған арнайы профилактикалық іс-шаралар қарастырылған. Олар балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуына қарсы күрес, тұрмыстағы зорлық-зом­бы­лықтың алдын алу, қоғамдық орындарда мас күйінде жасалған, қайталанатын және эко­номикалық құқықбұзушылықтарды қамтиды. 

Арнайы шаралар балалардың қараусыздығымен және панасыз қалуымен күресу, тұрмыстық зор­лық-зомбылықтың, мас күйінде және қоғам­дық құқықбұзушылықтың, қайталанатын қылмыс­тардың, экономикалық қылмыстардың алдын алу сияқты салаларды қамтитын болады. Бұл ретте қоғамға жат мінез-құлық немесе құқықбұзушылық жиі тіркелетін орындарды бақылау енгізіліп, азаматтарға тұлғааралық жанжалдарды шешу және өзін-өзі қорғау тәсілдері үйретіледі.

– «Құқық бұзушылық профилактикасы туралы» жаңа заң қолданыстағы салалық заң­дар­дың ережелерін біріктіреді. Сондай-ақ халық­аралық тәжірибені есепке ала отырып, құқық­бұзушылықтың алдын алудың заманауи ұлттық жүйесінің негізін қалайды. Оны қабылдау құқықтық реттеудің біркелкілігін қамтамасыз етеді, мемлекет пен қоғам арасындағы ынтымақтастықты нығайтады және қауіпсіз, заңға негізделген және тұрақты мемлекет құру жолындағы маңызды қадам болады, – деді Мәжіліс депутаты Магеррам Магеррамов.

Талқылау барысында депутат Дмитрий Колода қамаудан босатылған тұлғаларды әкімшілік қадағалау мәселесін көтерді. Ол қолданыстағы заңнамада шартты түрде мерзімінен бұрын босатылғандар үшін әкімшілік қадағалаудың ең ұзақ мерзімі екі жылға дейін белгіленгенін атап өтті. Алайда заңның жаңа редакциясы бойынша, қадағалау мерзімін әр алты ай сайын ұзартуға болады. Мәжіліс депутаты бұл шешімдер негізінен субъективті болғандықтан, мұндай тұлғалардың түзеу дәрежесін бағалау кезінде нақты мерзімдердің жоғына және ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне алаңдаушылық білдірді.

Бұл ретте Ержан Сәденов заң жобасында әкім­шілік қадағалау мерзімдері нақты белгіленгенін айтты. Олар: онша ауыр емес және ауырлығы орташа құқықбұзушылықтар үшін – үш жыл, ауыр қылмыстар үшін – алты жыл, аса ауыр құ­қықбұзушылықтар үшін – сегіз жыл. Ми­нис­­тр барлық шешім соттың және қадағалау ор­гандарының қарауына жататындықтан, ешқандай тәуекелдер жоқ екенін атап өтті.

Өз кезегінде депутат Юлия Кучинская жастар арасындағы девиантты мінез-құлықты тәрбиелеу және алдын алудағы маңыздылығына қарамастан, заң жобасында мұғалімдер мен тәрбиешілер рөлінің жеткілікті түрде қамтылмағанына назар аударды. Осыған байланысты тиісті мемлекеттік орган оны қайта қарауға дайын екенін білдірді.

Талқылау қорытындысы бойынша депутаттар заң жобаларын бірінші оқылымда мақұлдау туралы шешім қабылдады. Құжаттарды талқылау жұмыс тобының отырыстарында екінші оқылымға дайындық барысында жалғасады.

Сонымен қатар Мәжіліс 1992 жылғы Шекара­аралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану жөніндегі конвенцияға Су және денсаулық проблемалары туралы хаттаманы ратификациялады. Оны депутаттарға Денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушы Тимур Сұлтанғазиев таныстырды.

Құжатқа 1999 жылғы 17 маусымда Лондонда қол қойылған. Бұл – сумен қамтамасыз ету, санитария, гигиена және денсаулық сақтау мәселелеріне бағытталған әлемдегі алғашқы әрі жалғыз шарт. Оның мақсаты – су ресурстарын тұрақты басқару, сумен байланысты аурулардың таралуын болдырмау және халықтың денсаулығы мен әл-ауқатын қорғау.

Жұмыс тобының жетекшісі Данияр Қасқарауов хаттамаға қосылу су ресурстарын қорғау мен ұтымды пайдалануға, халықты қауіпсіз ауыз­су­мен қамтамасыз етуге, ағынды суларды қай­та қолдануға, суды пайдаланудың барлық кезеңін­де санитарлық-гигиеналық нормаларды сақтау бойынша шешімдерді жедел қабылдауға көмектесетінін айтты.

Сондай-ақ 2024 жылғы 27 қарашада Ас­тана­да қол қойылған Қазақстан мен Ресей арасындағы Челябі мемлекеттік университетінің Қостанай филиалының қызметі туралы келісім ратификацияланды. Ол жөнінде Ғылым және жоғары білім министрінің міндетін атқарушы Талғат Ешенқұлов баяндады.

Жұмыс тобының жетекшісі Екатерина Смолякова құжатты ратификациялау Қостанай филиалының жұмысына құқықтық негіз беретінін және жоғары білім саласында елдер арасындағы ұзақмерзімді ынтымақтастықты дамытуға бағыт­талғанын атап өтті.

Филиалда оқыту Қазақстан Республикасының жалпыға міндетті жоғары білімнің мемлекеттік стандарттарына және Ресейдің федералдық мемлекеттік талаптарына сәйкес қазақ, орыс және басқа тілдерде жүргізілетін болады. Қаржыландыру университеттің өз қаржысы есебінен жүзеге асырылады.

Сонымен қатар Мәжіліс комитеттері жаңа заң жобаларын жұмысқа қабылдады. Олар: «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» кодекске түзетулер, «Радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу туралы» заң жобасы мен оған ілеспе түзетулер, көлік құралдары иелері мен тасымалдаушылардың жолаушылар алдындағы азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру мәселелері бойынша және денсаулық сақтау мәселелері бойынша заң жобалары, Қазақстан мен Білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы Қазақстанда ЮНЕСКО аясындағы 2-санатты орталық ретінде Орталық Азия өңірлік гляциология орталығының мәртебесін қайта жалғастыру туралы келісімді ратификациялау туралы жобалар.

Жалпы отырыс соңында Мәжіліс депутаттары өзекті әлеуметтік-экономикалық мәселелер бойынша мемлекеттік органдарға 14 депутаттық сауал жолдады.