СҚО да кезінде жазықсыз қуғындалған 13 мыңнан астам азамат әлі толық ақталмаған

Президенттің тапсырмасына орай, арнайы құрылған өңірлік комиссия 2020 жылдан бері архив деректерін саралап, әділдікті қалпына келтіру бағытында ауқымды жұмыс жүргізіп келеді. Алайда атқарылған іске қарамастан, жазықсыз қудаланған мыңдаған азаматтың тағдыры әлі де зерттеуді қажет етеді.

Фото: Ақерке Дәуренбекқызы

Солтүстік Қазақстан мемлекеттік архивінің директоры Сәуле Мәлікованың айтуынша, бүгінгі күні комиссияға 13 мыңнан астам ақталмаған адамның тізімі тапсырылған. Олардың басым бөлігі бірінші санатқа жатқызылған, яғни кеңестік билік кезінде «ірі бай» ретінде қудаланған азаматтар. 

Фото: Ақерке Дәуренбекқызы

– Сонымен қатар әскери тұтқындар мәселесі әлі толық шешілген жоқ. Бүгінде шамамен 5 мыңға жуық жерлесіміздің есімі анықталды. Құпия құжаттардың барлығын ашып айту мүмкін болмаса да, олардың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, тұтқынға түскені, тұтқында ауыр азап көргені, сол жақта қаза тапқаны немесе елге оралған соң қайтадан қудаланғаны жөнінде нақты деректер жинақталды, - дейді Сәуле Мәлікова. 

Фото: Ақерке Дәуренбекқызы

Зерттеу барысында Алаш қозғалысының белгісіз болып келген көптеген өкілінің есімі анықталған. 

– Алаш қайраткерлерінен Мағжанды, Жұмағали Тілеулинді, Қошке Кемеңгеровты білеміз ғой. Соған қосымша тағы жетпістен астам азаматтың, Алаш қайраткерлерінің тізімін анықтадық, біздің өңір бойынша. Оларды да комиссияға тапсырдық. Сол тұлғалардың ішінде Салмақбай Күсемісовке ерекше тоқталғым келеді. Оның қайда туғанын жақында анықтадық, Мағжанның жерлесі, Полудин болысынан екен. Осы жерде большевиктер үкіметі уақытша құлаған уақытта екі жыл бойы осы өлкені басқарғандардың бірі болған. 1920 жылы Кеңестер алашордалықтарға амнистия жасаса, бұл адамға кешірім бермей, атып тастаған. Оның есімі араға ғасырдан астам уақыт салып, белгілі болып жатыр, - дейді архив директоры.

Фото: Ақерке Дәуренбекқызы

Жалпы, бүгінге дейін ақталғандардың ішінде 2 352 адам ату жазасына кесілгендер санатына жатады. Солардың бірі – есімі ел есінен өшіп, еңбегі әлі күнге дейін лайықты бағасын алмай келе жатқан Әбдірахман Айсарин. 

– Жазушы, публицист, қоғам қайраткері, Смағұл Сәдуақасовтың ісін жалғастырушы Әбдірахман Айсарин 1937 жылы ату жазасына кесілді. Ол облыстық, республикалық басылымдарда жұмыс істеді. Петропавл уезі бойынша бірер жыл халық судьясы болды, салық саласында да еңбек етіп, кәсіподақ төрағасының орынбасары болып еңбек етті. Ұсталғаннан кейін бір жылдан кейін зайыбы Мәдина да қамауға алынып, бес жылын «АЛЖИР» лагерінде өткізді, - дейді Сәуле Мәлікова. 

Фото: Ақерке Дәуренбекқызы

Қазір, архив директорының айтуынша, толық ақталған азаматтардың саны 8 мыңнан асқан. Олардың есімі Петропавлдағы саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіш тақтаға ойып жазылған.

Бұған дейін саяси қуғын-сүргін құрбандары қандай төлемдер алатынын жазған едік.