Су саясатын тиімді жоспарлау тетігі

Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауда су ресурстарын басқарудың бірыңғай цифрлық платформасын құруды тапсырған еді. Су ресурстары және ирригация министрлігі іске қосуға тиіс Су ресурстарының ұлт­тық ақпараттық жүйесі елдегі гидрогео­логиялық бақылауды жүйелі жүргізуге әрі су ресурстарын тиімді басқаруға жол ашады.

Коллажды жасаған – Зәуреш Смағұл, «ЕQ»

Мемлекет басшысының айтуынша, қазір құзырлы органдарда еліміздегі су ресурстарының қолжетімді көлемі туралы нақты мәлімет жоқ. Кейбір каналдағы судың 50–60 пайызы далаға кетіп жатыр. Суды есепке алу технологиясы да әбден ескірген. Суды бөліп тарататын орындар заманға сай құрылғыларға мұқтаж. Прези­денттің пікірінше, Су ресурстарының бірың­ғай цифрлық платформасының аталған күрмеу­лерді шешуде көмегі көп болмақ.

Цифрлық платформада жерүсті және жерасты сулары, гидро­техникалық нысандар мен басқа да су шаруашылығы объектілері туралы мәліметтер түгел жинақталады. Министрліктің дерегінше, платформа – елдегі су қорларын есепке алу, мониторинг жүргізу, талдау, басқаруға арналған бірыңғай цифрлық алаң. Бүгінде жүйе­нің 10 модулінің 8-і – дайын. Су айна­лы­мының негізгі бағыттарын қамтып отыр.

«Жүйе тек жекелеген өңірлермен шектелмейді: Шу – Талас, Тобыл  – Торғай, Ертіс, Балқаш – Алакөл, Есіл, Жайық – Каспий бассейндерін қамтиды. Жыл соңына дейін қалған екі бассейннің деректері енгізіліп, жоба толық іске қосылады. Осылайша, аймақтар ортақ стандартқа көшіп, су есебін жүргізу мен есеп беру ашық әрі бірыңғай форматқа өтеді. Жүйе мемлекеттік органдарға, су пайдаланушыларға және ғылыми ұйымдарға арналған бірыңғай сенімді дереккөзіне айналады. Нәтижесінде, су ресурстарын басқару кешенді және деректерге негізделген форматқа өтеді», деп түсіндірді министрлік.

Жаңа платформада жасанды интел­лектіге негізделген «Алдын ала болжам» жүйесі енгізіледі. Ол су тұтыну көлемін климаттық, гидрологиялық және агротехникалық факторларды ескере отырып, болжам жасайды. Сондай-ақ салалық чат-бот немесе цифрлық көмекші жұмыс істейді. Ол пайдаланушыларға талдамалық ақпарат пен ұсынымдарды интерак­тивті түрде ұсынады.

«Платформаны әзірлеу Еуразия­лық даму банкінің гранттық қаражаты есебінен жүзеге асып жатыр. Жобаны толық аяқтап, іске қосу 2026 жылдың соңына жоспарланған. Қазір Су ре­сурс­­­­тары министрлігіне қарасты Ақпа­раттық-талдамалық орталық бассейн инспекциялары мен «Қазвод­хоз» кәсіп­орнының қызметкерлері үшін жүйемен жұмыс істеу бойынша оқыту семинарларын өткізіп жатыр. Аз уақытта үлкен жұмыс атқардық. Әрбір азамат елі­міздің су ресурстары туралы ақпаратты ашық түрде көре алуға тиіс. Ол үшін күнделікті жүйелі жұмыс жүргізілуі керек», деді Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов.

Биология ғылымдарының кандидаты, доцент Гүлмира Сатыбалдиеваның айтуын­ша, цифрлық жүйе су саясатын жоспарлаудың тиімді құралына ай­нал­­мақ.

«Шаруашылықтар мен кәсіпорын­дар платформа арқылы су қорының жағ­дайын үздіксіз бақылап, нақты ше­шім қабылдай алады. Су үнемдеу мә­дениеті де қалыптасады. Ол үшін «Ақыл­ды қала» технологияларын ауыл ша­руа­шылығында кеңінен қолда­ну керек. Ал су үнемдейтін зама­науи жаб­дықтар орнатқан шаруашы­лықтарға мем­­лекеттен нақты қол­дау – субсидия қарастырылғаны жөн. Кас­пийдің тар­­тылуы, мұнай қалдық­тарынан лас­та­нуы және балық түрінің азаюы – бәрі бір-бірімен байланысты күрделі мә­селе. Мұндай жағдайда Кас­пий маңы мем­лекеттері ортақ іс-қимыл жа­сап, су қо­­рын сақтау бағдарламасын бір­­­­лесе дайындағаны жөн», дейді Г.Сатыбалдиева.