The Kazakh Yurt : ұлттық мұраны ұлықтаған туынды

Осыған дейін аталған кітаптың қазақ тіліндегі нұсқасы ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымы ұйымдас­тырған байқауда бас жүлдені ие­ленген. Оқырманға жол тартқан бұл кітапта қазақтың төл болмы­сымен біте қайнасқан киіз үйдің түрлері мен құры­лым­дық ерекше­ліктері кеңінен баян­далады. Сон­дай-ақ кереге, уық, шаңырақ жасау өнері, киіз басу дәстүрі, үй жаб­дықтарын әзірлеу тәсілдері, олардың ұлттық қол­өнер­дегі орны мен мәдени-рухани мәні жан-жақты қамтылған. Кі­тап қазақтың дәстүрлі дүниета­ны­мы мен ұлттың материалдық әрі рухани құнды­лықтарын дәріптей отырып, киіз үйдің халқымыздың өмір салтын­дағы маңызын аша түседі.

Тұсаукесер рәсімінде арнайы сөз алған «Атамұра» корпора­ция­сының президенті Рақымғали Құл-Мұхаммед кітаптың оқырман алдындағы негізгі миссиясы мен көпке берер құндылығына тоқ­талды. Ол аталмыш туындының «Атамұра» баспасының ұлттық мәдени мұраны насихаттау жо­лын­­дағы кезекті жұмысы екенін және бұл дәстүр әрмен қа­рай да үзілмейтінін атап өтті.

– Бүгін таныстырылып отырған «Киіз үй / The Kazakh Yurt» кітабының дү­ниеге келуіне менің киіз үйде өсіп, сол ортада тәрбие алуым себеп болды. Бұл – киіз үйге деген ерекше сүйіспен­шіліктен туған еңбек. Кітапты жазып, оны бас­паға дайындау ісінде «Атамұра» баспасының үлесі мол. Баспа қазіргі уақытта ұлттық құндылық­тарымызды дәріптеп, ұмыт бола бастаған салт-дәстүрімізді жаң­ғыртуға және оны әлемге танытуға бағытталған ма­ңызды жобаларды жүзеге асырып келеді. Бұл кітап­тың құндылығы жоғары болға­нымен, «Атамұра» баспасы оны көпшілікке қол­же­тімді бағамен ұсынуды жөн деп тапты. Өйткені басты мақсат – қа­зақтың төл мұрасын жас ұрпақтың санасына сіңіріп, ұлттық құнды­лықтарды насихаттау және шетел­дік оқыр­манға таныстыру, – деді автор Бұлбұл Кәпқызы.

Туындыны қазақ тілінен ағыл­шын тіліне Дүйсенәлі Әлімақын тәржімалаған. Жиын барысында ол еңбекті ағылшын тіліне аудару қиындық туғызбағанын, керісін­ше, зор мақтаныш сезімін сыйла­ғанын алға тартты. Жазушы бұл әсер­ді балалық шағының киіз үй­мен етене байланыста өткені­мен байланыстырды. Өз сөзінде ол ұлттық құндылықты әлем оқыр­манына таныстырудың өзі үлкен жауапкершілік әрі мәртебе екенін жеткізді.

– Бір халықты екінші халыққа танытатын ең басты құндылық­тар­дың бірі – оның мәдениеті мен әдебиеті. Сондықтан «Киіз үй / The Kazakh Yurt» кітабын ағыл­шын тіліне аудару кезінде мен бұл еңбекті жай ғана аударып отырған жоқпын, халқы­мыз­­дың бол­мысын, мә­де­ние­тін әлем оқырманына таныстырып жатырмын деген сезімде бол­дым. Киіз үйдің әр­бір құрамдас бөлігінің атауын, ма­ғынасын және қазақтың дәс­түр­лі тұрмы­сындағы орнын жақсы бі­ле­мін. Бұл еңбекті аудару ісінде ұлт­тық мазмұнды дәл жеткізуге мүм­кіндік берді деп ойлаймын, – деді ол.

Дегенмен аудармашы жұмыс барысында бірқатар кәсіби ма­манның кеңесіне жүгінген. Оның сөзінше, қазақтың дәстүрлі тұр­мысы мен мәдениетіне қатысты кейбір атаулар мен ұғымдар кон­текстік тұрғыдан шетелдік оқыр­манға бірдей түсінікті бола бер­мейді. Сондықтан аударма кезінде ұлттық мазмұнды сақтай отырып, оның мағынасын өзге мәдени ор­та өкілдеріне барынша ұғынықты жеткізуге баса назар аударылған. Жазушы бұл еңбекті тәржімалау барысында дәл осы мәселеге ай­рықша мән бергенін атап өтті.

– Аударма жасау кезінде шет­елдегі жетекшілеріммен және дос­тарыммен ақылдасып отыр­дым. Өйткені қазақтың ұлттық мәдениетіне қатысты кейбір ұғым­дарды шетелдік оқырманға түсінікті етіп жеткізу маңызды болды. Мәселен, «Шаңырақ» сияқ­ты атауларды Shanyrak деп ұсына салғаннан гөрі олардың ағылшын тіліндегі баламасын көрсетіп отырдым. Себебі бізге етене таныс ұғымның барлығы өзге жұртқа түсінікті бола бер­мейді. «Кеңесіп пішкен тон келте болмайды» демекші, осылайша көпшіліктің ақыл-кеңесіне сүйене отырып, құнды еңбекті жарыққа шығардық, – деді жазушы, аудар­машы Дүйсенәлі Әлімақын.

Атап өтерлігі, бұған дейін 32-Бейжің халықаралық кітап көрмесінде таныстырылған «Киіз үй» кітабы Қытайдың баспа са­ласы өкілдері мен оқырман қа­уы­мының ерекше қызығушылығын тудырған. Қазір бұл еңбек ұлттық мәдени мұраны әлемдік деңгейде насихаттауға бағытталған маңызды жобалардың бірі ретінде жоғары бағаланып отыр. 

Алтынай БАУЫРЖАНҚЫЗЫ, Алматы қаласы