Тілдер қалай жойылып кетеді және қазақ тілі алдында қандай сын қатерлер бар?

Зерттеушілер мәліметінше, әр екі апта сайын әлемде бір тіл жойылып кетеді.

Бүгінде әлемдегі тілдік әртүрлілік өте осал кезеңді бастан өтеріп жатыр. Оған технологиялар мен жасанды интеллектінің дамуы да әсер етіп отыр. Бұл ретте зерттеушілер мұның тек лингвистикалық мәселе емес екенін баса айтады - тіл жойылғанда сол тілде сөйлеушілердің мәдени бірегейлігі, тарихи жады, дүниетанымы, табиғат туралы білімдері мен салт-дәстүрлері де қоса жоғалады.

Бұл процестерді қадағалап отыратын және назар аударуға тұрарлық жобалар бар. Мәселен, ЮНЕСКО (World Atlas of Languages) ақпараты бойынша, әлемдегі тілдердің 40 пайызына жойылу қаупі төніп тұр.

Ethnologue ірі деректер қорының әдістемесіне сәйкес, қазақ тіліне жоғары деңгей берілген, дегенмен ескеретін жайттар аз емес. Tengrinews.kz редакциясы осы маңызды тақырыпты зерттеп, тілдердің неге жойылып кететінін, бұл процесте технологиялардың рөлі қандай екенін, оның адамзатты қалай өзгертетінін және мемлекеттік тілімізді дамыту үшін қандай сын-қатерлерді ескеру қажет екенін анықтауға тырысты.

Қай кезде тілдің жойылып кету қаупі бар?

Әлем бойынша түрлі тілдердің жай-күйін құжаттайтын бірқатар беделді ұйым бар. Алайда олардың әрқайсы әртүрлі әдістемені қолданады.

Мысалы, ЮНЕСКО-ның World Atlas of Languages атласы ауызша тілдермен қатар ым-ишара тілдерін де есепке алады. Сонымен қатар, ЮНЕСКО атласында қолданыстан шығып қалған тілдер де атап өтіледі.

Өз кезегінде, тілдер туралы әлемдегі ең ірі деректер қоры Ethnologue тек тірі тілдерді ғана есепке алады. Енді бәрін рет-ретімен қарастырайық.

World Atlas of Languages

Ұзақ уақыт бойы ЮНЕСКО "Әлемдегі жойылып бара жатқан тілдердің интерактивті атласын" жүргізіп келді, алайда жақында ұйым әдістемені өзгертіп, енді тілдерді тек "қауіп төніп тұр" немесе "қауіп төніп тұрған жоқ" деген критерийлер бойынша ғана бөлмейді.

Оның орнына шамамен 35 параметр мен екі негізгі индикаторды - үстемдік (dominance) пен өміршеңдікті (endangerment) ескеретін көпөлшемді бағалау қолданылады.

Анықтама: ЮНЕСКО - Біріккен Ұлттар Ұйымының білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі мамандандырылған мекемесі. Ол 1945 жылы құрылған және мәдени және табиғи мұраны сақтау, білім беруді дамыту, ғылыми ынтымақтастықты қолдау, сөз бостандығын қорғау және мәдени әртүрлілікті ілгерілетумен айналысады.

Тілге төнетін қауіпті бағалау үшін олар мынадай критерийді қолданады: тіл келесі ұрпаққа беріле ме?

Дәл осы ұрпақаралық сабақтастық тілдің өміршеңдігінің негізі ретінде қарастырылады.

Сонымен, ЮНЕСКО-ның World Atlas of Languages мәліметі бойынша, әлемде 8 324 тіл құжатталған, оның 7 000-ға жуығы қолданыста. Ал 351 тіл ғана оқыту тілі ретінде пайдаланылады.

Бұл ретте әр екі апта сайын бір тіл жойылып, тілдердің шамамен 40 пайызына жойылу қаупі төніп тұр.

ЮНЕСКО-ның 2025 жылға арналған Global Education Monitoring Report аналитикалық жазбасына сәйкес, бүкіл әлемдегі білім алушылардың 40 пайызы өз ана тілінде білім алмаған. Табысы төмен және орташа елдерде бұл көрсеткіш 90 пайызға дейін жетуі мүмкін.

Зерттеушілер мәліметінше, бұл мәселе жалпы алғанда ширек миллиардтан аса оқушыға әсер етеді, бұл сауаттылықты дамыту мен табысты білім алуға айтарлықтай кедергі келтіреді.

Ethnologue

Ethnologue деректер қорында 2 500 сарапшының қатысуымен жинақталған және жаңартылған 7 170 тіл бойынша бес миллион дерек бірлігі бар. Оларды зерттеушілер бүгінде әлемдегі тілдік әртүрлілік өте осал кезеңді бастан кешіп жатқанын атап өтеді.

Ethnologue 2026 жылға қарай жойылу қаупі төніп тұрған 3 226 тілді тіркеген - бұл 44,6 пайыз болады, оның үстіне олардың көбінде сөйлейтіндер саны 1 000 адамнан аз.

Осылайша, әрбір екінші тірі тіл дерлік қазірдің өзінде жойылып бара жатқан тіл болып саналады.

Бұл жобаның сарапшылары тілдердің 48,62 пайызын тұрақты деп есептесе, тек 6,77 пайызының ғана жойылу қаупі өте төмен деп санайды.

Егер қауымдастықтағы барлық бала тілді меңгеруді және қолдануды жалғастырса, тіл тұрақты деп саналады. Егер бұл жағдай өзгерсе, тұрақты тіл де жойылып бара жатқан тілдер санатына өтуі мүмкін.

Сонымен қатар, әлемдегі ең ірі 20 тіл 3,7 миллиардтан аса адам үшін ана тілі болып табылады. Бұл әлемдегі барлық тілдің небәрі 0,3 пайызын құрағанымен, планета халқының жартысына жуығы осы тілдерде сөйлейді.

Ethnologue ұсынған тілдердің интерактивті картасының скриншоты

Тілдердің жойылу себептері мен салдары

Өз кезегінде The Endangered Languages Project (ELP) зерттеушілері де әлемдегі шамамен 3 300 тілге жойылу қаупі төніп тұр деп санайды, оның 437-сі аса қауіпті деңгейдегі жойылып бара жатқан тілдер санатына жатады.

Ғалымдардың мәліметінше, соңғы 50 жылда 400-ден аса тіл жойылып кеткен.

ELP мамандары тілдердің жойылуын тек лингвистикалық мәселе ретінде қарастырмауды ұсынады. Олардың пікірінше, бұл стихиялы құбылыс емес, керісінше нақты тарихи және саяси себептері бар әлеуметтік процесс.

"Тіл берекелі, ауқатты қоғамда сирек қауіпке ұшырайды: әдетте оның жойылуы кең ауқымды әлеуметтік сілкіністер, әділетсіздік немесе адам құқықтарының бұзылуымен байланысты болады", - деп есептейді The Endangered Languages Project сарапшылары.

Сондай-ақ ELP зерттеушілері белгілі бір тіл жойылған кезде адамдардың мәдени бірегейлігі, халықтың тарихи жады, қауымдастықтың дүниетанымы, сондай-ақ табиғат туралы білімдері мен дәстүрлі тәжірибелері де қоса жоғалатынын айтады.

Енді қандай тілдердің жағдайы жақсы екеніне де назар аударайық.

Ethnologue 15 жылдан аса уақыт бойы әлемдегі ең ірі 200 тілдің тізімін жариялап келеді. Жер шары халқының 88 пайыздан астамы осы тілдердің бірін ана тілі ретінде пайдаланса, тағы жүздеген миллион адам оны екінші тіл ретінде меңгерген. Сондықтан рейтинг екі көрсеткішті де ескере отырып, әлем бойынша сол тілде сөйлейтіндердің жалпы санын көрсетеді.

Мәселен, Ethnologue мәліметтеріне сәйкес, ағылшын тілін 1,5 миллиард адам, қытай (мандарин) тілін 1,2 миллиард, хинди тілін 611,2 миллион адам, ал испан тілін 561,3 миллион адам қолданады.

Бұл ретте әдеби араб тілін 334,9 миллион адам, ал орыс тілін 210,3 миллион адам меңгерген.

2026 жылға қарай ең көп таралған 10 тіл төмендегі Ethnologue ұсынған интерактивті инфографикада көрсетілген:

Қазақ тілінің жағдайы қалай?

Қазіргі әлемде қазақ тілінің деңгейі қандай екенін түсіну үшін 2021 жылғы халық санағына мән берген жөн:

13 768 406 адам қазақша ауызша сөйлеуді түсінетінін айтқан; 13 750 439 адам қазақша еркін оқи алатынын көрсеткен; 12 670 407 адам бұл тілде еркін сөйлейтінін жеткізген; 7 380 900 адам қазақ тілінде еркін жаза алатынын айтқан.

Сол халық санағының қорытындысы бойынша елде 19 169 550 адам болған, демек, олардың 71,82 пайызы қазақ тілін меңгерген.

Бұл ретте қала халқының арасында қазақша ауызша сөйлеуді 8 020 249 адам (ел халқының 41,84 пайызы) түсінсе, 4 007 317 адам (20,90 пайыз) қазақша еркін жаза білген.

Ал ауыл халқы арасында, 2021 жылғы санақ бойынша, 5 748 157 адам (ел халқының 29,99 пайызы) қазақша ауызша сөйлеуді түсінген, 3 373 583 адам (17,60 пайыз) еркін жазған.

Ethnologue базасында қазақ тіліне Institutional санаты берілген. Бұл - олардың EGIDS (Expanded Graded Intergenerational Disruption Scale) классификациясындағы өміршеңдіктің ең жоғары деңгейі.

Бұл тілдің мынадай сипатқа ие екенін білдіреді:

ұрпақтан-ұрпаққа белсенді түрде беріледі; мемлекеттік басқаруда қолданылады; білім беру саласында пайдаланылады; бұқаралық ақпарат құралдарында бар; қоғамдық өмірде қолданылады.

Яғни, қазақ тіліне жойылып кету қаупі төніп тұрған жоқ.

Сонымен қатар Ethnologue "Digital Language Support" бөлімінде қазақ тілінің цифрлық қолдауын жоғары деп бағалайды.

Бұл тілдің цифрлық ортада кеңінен ұсынылғанын білдіреді: пернетақталар, қаріптер, локализациялар, электрон ресурстар, сайттар және басқа да цифрлық сервистер бар.

Қазақстанда қандай тілдерге жойылу қаупі төніп тұр?

Саяси ғылымдар докторы, Qazaq Expert Club-тың бұқаралық коммуникациялар және саясаттану саласындағы сарапшысы Гүлмира Сұлтанбаева Tengrinews.kz редакциясына Қазақстандағы лингвистикалық ахуал туралы өз ойын айтты. Оның пікірінше, тілдердің жойылу мәселесі еліміз үшін өзекті, бірақ бұл қазақ тіліне қатысты емес, өйткені ол мемлекеттік тіл және демографиялық тұрғыдан өсім бар.

"Қазақстандағы жойылып бара жатқан тілдердің бірі - дүңген тілі. Ethnologue бағалауынша, бұл аймақтағы ең осал түркі-синит тілдерінің бірі. Сөйлеушілердің негізгі бөлігі (шамамен 40 мың адам) Қырғызстанда шоғырланған. Қазақстанда бұл қауымдастық шағын және шашыраңқы орналасқан. Іле түркі тілі - лингвистердің мәліметінше, Қазақстан аумағында іс жүзінде жойылған тіл: оның иелері қазіргі жағдайда қазақ немесе ұйғыр тіліне көшкен. ЮНЕСКО атласының мәліметінше, Оңқор солон тілі 1990-жылдары-ақ бұрынғы Жоңғар ареалы (Шыңжаңмен шекарадағы тарихи қоныстану аймағы) аумағында жойылған деп тіркелген", - деп түсіндіреді Сұлтанбаева.

Анықтама: Дүнген тілі - негізінен Қазақстан мен Қырғызстанда таралған Орталық Азия дүнгендерінің тілі. Ол түркі тілдеріне емес, сино-тибет тілдер тобының синит тармағына жатады және қытай тілінің солтүстік-батыс диалектілері негізінде қалыптасқан. Қазіргі дүнген тілі кириллицаны қолданады және оған орыс әрі түркі тілдерінің айтарлықтай әсері болған. Іле түркі тілі немесе іле-түріктері - қарлұқ тобына жататын, саны аз түркі тілі. Ол ең алдымен Шыңжаңдағы Іле өзенінің аңғарында, сондай-ақ Қазақстандағы жекелеген отбасылар арасында таралған. Ұйғыр және өзбек тілдеріне жақын. Тілде сөйлеушілер саны өте аз, жас буын қазақ немесе ұйғыр тілдеріне көшіп жатыр, сондықтан бұл тіл іс жүзінде жойылып бара жатқан тіл болып саналады. Оңқор солон тілі, сондай-ақ эвенк тілінің жоңғар нұсқасы деп те аталады, ол тұңғыс-маньчжур тілдеріне жатады. Бұл тілде XVIII ғасырда қазіргі Шыңжаң аумағындағы Жоңғария мен Іле аңғарына қоныс аударған солондардың ұрпақтары сөйлеген.

Сондай-ақ, сарапшының пікірінше, ана тілінде оқыту жүйесі жоқ шағын диаспоралардың тілдері де осы тізімге кіреді: Ресей немістері сөйленістерінің бір бөлігі, шағын түркі және иран топтарының жекелеген сөйленістері.

Ортақ қауіп факторы - халықтың физикалық түрде жойылуы емес, урбанизация мен аралас некелер аясында тілдің отбасындағы күнделікті қолданыстан шығып қалуы.

"Дүнген қауымдастығының басым бөлігі тарихи тұрғыдан Қырғызстанда шоғырланған, ал қазақстандық бөлігі аздау және көбірек урбанизацияланған. Базадағы ресми мәртебе әрдайым жергілікті тұрақтылықты ескере бермейді: жинақы орналасқан ауылдық елді мекендерде (мысалы, Жамбыл облысында) тіл тұрмыста белсенді қолданылуы мүмкін, ал қалаларда орыс немесе қазақ тілінің пайдасына тез тілдік ауысу жүріп жатыр. Яғни, жаһандық бағалау тренд ретінде дұрыс болғанымен, ел ішіндегі жағдайдың біркелкі емес екенін нашар көрсетеді. Қазақстан бойынша бөлек социолингвистикалық далалық деректер қажет, ал олар әзірге аз", - дейді Гүлмира Сұлтанбаева.

Ethnologue картасында дүнген тілі жойылып бара жатқан тіл ретінде белгіленген. Ethnologue.com сайтынан скриншот

Бұл ретте Сұлтанбаева мынаны ерекше атап өтті: тілдік әртүрлілік - бұл қауіп емес, елдің байлығы, ішкі тұрақтылық пен елдің "жұмсақ күшінің" негізі. Ол этносаралық шиеленісті азайтып, Қазақстанның азшылықтардың құқықтарын сақтайтын мемлекет ретіндегі халықаралық имиджіне жұмыс істейді.

Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті де осындай пікірде. Tengrinews.kz сауалына берген жауабында олар азаматтардың ана тілін үйренуіне және мәдени мұраны сақтауына жағдай жасау қазақ тілінің жағдайын әлсіретпейтінін атап өткен.

"Керісінше, бұл тіл саясатына деген сенімді арттырып, оны неғұрлым әділ әрі орнықты етеді. Тілдік әртүрлілік мемлекеттің мәдени капиталы болып табылады. Әр тілде белгілі бір қауымдастықтың тарихи тәжірибесі, дүниетанымы, отбасылық жады мен дәстүрлі білімі сақталады. Алайда, этникалық тілдерді қолдау оларды мемлекеттік тілдің орнына қолдану дегенді білдірмеуі тиіс. Ол қазақ тілін елдің ортақ тілі ретінде меңгерумен қатар жүзеге асырылуы керек", - делінген комитеттің біздің сауалымызға берген жауабында.

Шенеуніктер қазақ тілінің жетекші рөлі нақты айқындалған жағдайда, көптілділік қоғамдық тұрақтылықтың маңызды ресурсы болатынына сендіреді. Бұл ретте басты мәселе тілдердің ресми түрде қатар өмір сүруінде емес, олардың функционалдық рөлдерін дұрыс анықтауда болып табылады.

"Қазақ тілі бүкіл қоғамды біріктіруші тілге айналуы тиіс, ал басқа тілдерді сақтау азаматтардың мәдени құқықтарын іске асыру ретінде қамтамасыз етілуі керек", - деп есептейді Тіл саясаты комитеті.

Қазақ тілінің күші неде және оның алдында қандай сын-қатерлер тұр?

Қазақ тілінің жағдайы мен дамуына келсек - Гүлмира Сұлтанбаева әлемдік зерттеушілердің бағалауымен келіседі: демографиясы өсіп келе жатқан және мемлекеттік мәртебесі бар тіл ретінде ол жойылу қаупінде емес және өміршеңдігі өте жоғары.

Бірақ ұзақ мерзімді құрылымдық сын-қатерлер бар. Олардың бастысы: "білу - күнделікті белсенді қолдану" арасындағы алшақтық.

"2021 жылғы халық санағының мәліметтері бойынша, қазақ тілін меңгергендердің үлесі 2009 жылғы шамамен 65 пайыздан 80–92 пайызға дейін өсті (есептеу әдістемесіне байланысты). Бірақ күнделікті тұрмыста қазақша сөйлейтіндер айтарлықтай аз. Күнделікті өмірде қазақ тілін қолданушылардың ең жоғары үлесі (58–68 пайыз) Қазақстанның оңтүстігі мен батысында байқалады, ал солтүстік және орталық аймақтарда бұл көрсеткіш небәрі 16–37 пайыз болады", - деп статистиканы талдайды Сұлтанбаева.

Сондай-ақ ол аймақтық және этникалық біркелкі еместікке назар аударады - еліміздегі барлық этностың ішінде күнделікті өмірде қазақ тілін басым көпшілігі қолданатындар тек қазақтардың өздері (63 пайыз), славян этностары мен немістерде бұл көрсеткіш небәрі 5–9 пайыз болады.

"Тілді формалды түрде меңгеру деңгейі (оқу / жазу / түсіну дағдылары) оны күнделікті тұрмыста белсенді қолдану қарқынынан тезірек өсіп келеді. Зерттеушілердің бағалауынша, бүгінде ел халқының шамамен 80 пайызы мемлекеттік тілді меңгерген, бұл 2009 жылғы көрсеткіштен (~65 пайыз) айтарлықтай жоғары. Алайда, қала тұрғындарының тек жартысына жуығы, ал ауыл халқының 59 пайызы ғана үйінде күн сайын қазақша сөйлейді. Бұл әлеуметтік лингвистикада "тәжірибесіз құзыреттілік тілі" деп аталатын типтік кезең. Дәл осы кезең тіл меңгеру көрсеткіштерінің өсуі болашақ ұрпақ үшін тілдің нақты нығаюына айнала ма, жоқ па, соны айқындайды", - дейді Гүлмира Сұлтанбаева.

Тіл саясаты комитеті қазіргі Қазақстанның басты әлеуметтік-лингвистикалық мәселелерінің бірі "тілді білемін" және "оны күнделікті өмірде қолданамын" деген ұғымдарда екенін атады.

"Қазақстан Республикасындағы тіл саясаты мәселелері бойынша 2025 жылы жүргізілген әлеуметтік және талдамалық зерттеулерге сәйкес, мемлекеттік тілді меңгерген халықтың үлесі 82 пайыз болды, оның ішінде респонденттердің 51 пайызы мемлекеттік тілді күнделікті өмірде қолданады. Сонымен қатар, мемлекеттік тілді қолданатын халықтың жыл сайынғы өсімі байқалады. 2023 жылғы ұқсас зерттеулердің нәтижесі бойынша бұл көрсеткіш 49,7 пайыз болған еді", - деп мәлімдеді Комитет өкілдері.

Ғылым министрлігінің шенеуніктері тілді білу оны түсіну, оқу, жазу немесе сөйлеу қабілетін білдіретінін түсіндіреді. Ал тілді қолдану - осы дағдыларды нақты әлеуметтік ортада қолдану деген сөз.

Фото: ©️ Massaget.kz / Болат Айтмолда

Мәселен, адам қазақ тілін білуі мүмкін, бірақ жұмыста, қызмет көрсету орындарында немесе цифрлық сервистерді пайдалану кезінде үнемі басқа тілге ауысып кетеді.

"Сондықтан бұл мәселені тек азаматтардың жеке таңдауымен түсіндіруге болмайды. Егер банк жүйесінде, медицинада, бизнесте, ғылымда, мемлекеттік мекемелер мен технологияларда қазақ тілін қолдануға нақты мүмкіндік немесе қажеттілік болмаса, жинақталған тілдік құзыреттілік пассивті күйде қала береді", - деп есептейді Тіл саясаты комитеті.

Ведомство өкілдері қазақ тілінің қоғамдық өмірдің барлық саласындағы рөлін одан ары нығайту және оны қолдануға деген тұрақты әлеуметтік қажеттілікті қалыптастыру мәселелері Тіл саясатын дамыту тұжырымдамасында көрініс тауып, соның аясында іске асырылып жатқанын айтты.

Өз кезегінде сарапшы Сұлтанбаева қазақ тілінің интернеттегі дамуын зерттей келе, оң әсерімен қатар қауіп-қатері де бар екі параллель процесті байқаған.

Жетістіктерге тоқталар болсақ, Қазақстан тілді цифрландыруға жүйелі түрде инвестиция құйып келеді.

"Қазақ, орыс, ағылшын және түрік тілдерін қамтитын, қазақстандық сайттардан, БАҚ пен онлайн-кітапханалардан алынған 150 миллиардтан аса токенді оқыту корпусы бар KazLLM ұлттық үлкен тілдік моделі әзірленіп жатыр. Сонымен қатар Ғылым және жоғары білім министрлігі тілді жасанды интеллектке бейімдеу және мәтінді өңдеуді автоматтандыру үшін бірыңғай цифрлық лексикалық база - Ұлттық сөздік қорын қалыптастырып жатыр. AlemAI алаңында нейрожелілерді қазақ тілінде оқыту үшін тілдік қорды кеңейту жоспарланған", - деп тізіп берді Сұлтанбаева.

Ал қауіп-қатерге келсек, қазақ тілді цифрлық контенттің сапасы мен көлемі әзірге орыс және ағылшын тілді контенттен артта қалып қойған, демек, ЖИ оқыту корпустары қалыптасқан теңгерімсіздікті бекітіп тастау қаупі бар. Егер тілдік корпусты мақсатты түрде арттырмаса, модельдер қазақ тілін үстем тілдерге қарағанда нашар "білетін" болады және солай қала береді.

"Автоматты аударма мен генеративті мәтіндерді лингвистер бақыламаса, олар қате грамматиканы немесе жасанды түрде жеңілдетілген лексиканы таратуы мүмкін. "Қала мен ауыл" арасындағы цифрлық теңсіздік қазақ тіліндегі сапалы сервистерге қолжетімділік алшақтығын күшейтуі ықтимал. Басқаша айтқанда, технология - бұл тілдің нығаюының автоматты кепілі емес, ол жүйелі инвестиция салғанда көмектесетін, ал инвестиция болмаған жағдайда қазіргі артта қалушылықты сақтап қалатын құрал ғана", - деп ескертеді Гүлмира Сұлтанбаева.

Анықтама: Тіл саясаты комитетінің мәліметінше, Telegram, YouTube және басқа да сервистерде халықтың 20,4 пайызы негізінен қазақ тілін пайдаланады, ал Instagram, WhatsApp, TikTok желілерінде бұл көрсеткіш - 23,9 пайыз. Сонымен қатар, респонденттердің 79 пайызы ІТ-жобалар арқылы қазақ тілін өз бетінше үйреніп жатыр. Мұндай сервистердің танымалдылығы өткен жылмен салыстырғанда 21 пайыз болды, бұл 2024 жылғы көрсеткіштен (17,7 пайыз) 3,3 пайызға жоғары. ІТ-жобалар мен сайттардың ішінде Soyle, "Қазақша үйренушілерге арналған", Audiokitap, Qazaq App, Qazaq by Example, Tilqural.kz, Kaz-tili.kz және басқалары аталды.

Гүлмира Сұлтанбаева қазақ тіліне ЮНЕСКО классификациясы тұрғысынан қауіп төніп тұрмағанына сенімді, бірақ тіл ғылым, бизнестің бір бөлігі мен цифрлық орта сияқты маңызды салаларда "бәрі білетін, бірақ бәрі бірдей қолданбайтын тіл" күйінде ұзақ уақыт қалып қою қаупі бар деп есептейді. Ал тілдің алдағы уақытта қолайлы дамуы үшін сарапшы қазірден бастап мынадай шараларды ұсынады:

Цифрлық корпусты ұлғайту және KazLLM мен Ұлттық сөздік қоры сияқты жобаларды қазақ тілі ЖИ-сервистерінде толыққанды бәсекеге қабілетті болатындай деңгейге дейін кеңейту. Қазақ тілі тек гуманитарлық емес, сонымен қатар жаратылыстану ғылымдарының да жұмыс тілі болуы үшін ғылыми-техникалық терминология мен оқу әдебиетін дамыту. Тілдің тұрмыстық қолданысы төмен солтүстік және орталық өңірлерге арналған нысаналы бағдарламалардың өңірлік алшақтығына мониторинг жүргізу. Қазақ тілін нығайту көпұлтты қоғам ішінде саяси салдарға әкеп соқпауы үшін азшылық тілдерін қолдау. Қалалық ортада тілдің отбасылық сабақтастығын ынталандыру. Өйткені тіл меңгерудің ресми статистикалық өсімі емес, дәл осы ұрпақаралық сабақтастық тілдің ұзақ мерзімді болашағын айқындайды.

Авторы: Никита Данилин

Аударған: Дина Шәріпхан

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу