Ұлттық қордың балаларға шарапаты

Egemen.KZ парақшасынан алынған деректерге сүйене отырып, Qazaq24.com мәлімдеме жасады..

Балалар жылы аясында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Ұлттық қор – балаларға» атты жаңа бағдарламаны ұсынған еді. Ұлттық қордың жыл сайынғы инвестициялық табысының 50 пайызы балалардың Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы арнаулы есепшотына түсетінін білген жұртшылық бастаманы бірден қуана қабылдады.

Суретті түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

Бағдарлама іске асқан санаулы жылда тиімділігін ел көре бастады. Балалардың болашағына инвестиция ретінде түсетін қаражаттың көлемі жылдан-жылға ұлғайып келеді. Мысалы, осы жолы «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында 18 жасқа толмаған әрбір баланың шотына 130,71 доллардан түсіпті (2025 жылға есептелген төлем). Бағдарламаға 2008–2025 жылдар аралығында туған 6 918 656 бала қатысқан. Яғни Ұлттық қор табысының бір бөлігі осы балаларға тепе-тең үлестіріліп, әр баланың өзіне тиесілі қаражаты шотына түскен. Биыл кәмелет жасқа толатын 356 613 балаға 132,1 млн доллар аудару көзделіп отыр.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам» атты Жолдауында еліміз пайдаланып жатқан ұлттық байлықтың игілігін әрбір отбасы көруі керектігін қадап айтты.

«Ұлттық қордың жыл сайынғы инвестициялық табысының 50 пайызын балалардың арнаулы жинақтаушы есепшотына аударуды ұсынамын. Қаржы әр бала 18 жасқа толғанға дейін аударылып тұрады, оны мерзімінен бұрын есепшоттан шығарып алуға болмайды. Жинақталған қаржы балалар кәмелет жасына толғаннан кейін олардың баспана немесе білім алуына жұмсалатын болады. Бұл қаражат өскелең ұрпақтың үлкен өмірге қадам басуына мүмкіндік береді. Қор, шын мәнінде, ұлттық мәртебеге ие болып, халқымыздың игілігіне қызмет етеді. Бастаманы мұқият әзірлеу қажеттігін ескере отырып, жобаны 2024 жылғы 1 қаңтардан жүзеге асыра бастауды тапсырамын», деді Президент.

Бала – біздің болашағымыз. Балаға құйылған инвестиция – ертеңгі күннің қам-қарекеті. Мемлекет байлығының бір бөлігі балалар игілігіне жұмсалғаны орынды. Бұл бастама әділетті, ашық, құқықтық мемлекеттің ұстанымына толық сай келеді. Жас ұрпақтың төрт құбыласы түгел ортада, ешкімнен қысастық көрмей, алаңсыз өмір сүруіне Үкімет қана емес, қоғам да мүдделі. Отбасы жағдайына, қаржылық ахуалына байланысты білім алуға құлшынысы жоғары немесе үйлі болуды көздеп жүрген талай жас арманынан қол үзуі мүмкін. Келешекте осындай озық ойлы, талапты буын тасада қалмаса, бұл бірінші кезек әділетті мемлекеттің жеңісі.

Ұлттық қордың инвестициялық табысы молайса, оның шарапаты ертең «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасына тиеді. Елімізде туу көрсеткіші жоғарылап жатқанын ескерсек, инвестициялық табыс та сол қарқынмен көбейіп келеді. Бағдарлама жөніндегі жыл сайынғы аударымдар әр есепті жылдағы Ұлттық қордың тиімділігіне байланысты қалыптасады. Себебі өткен 18 жылдағы орташа табыстылық алынады. Кейінгі 3 жылдағы жыл сайынғы аударымдардың динамикасын бағамдасақ, онда тиісті сомалардың жылдан-жылға артып келе жатқанын байқаймыз. Мысалы, бағдарлама басталған 2024 жылы қордан балалардың шотына 760 млн доллардан астам ақша жіберілсе, 2025 жылы 880 млн доллар, биыл 900 млн доллардан астам қаржы аударылған. Осылайша, үш жыл ішінде Ұлттық қордан 7 млн балаға 2,5 млрд доллардан астам қаражат есептелген. Оның ішінде 18 жасқа толған 985 мыңнан астам баланың шотына 200 млн доллардан астам ақша аударылған. Бір сөзбен айтқанда, аударым мөлшері әр есепті жылдағы Ұлттық қордың инвестициялық табысына байланысты болып отыр. Алдын ала есептеулерге сәйкес, «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасына 18 жасқа толғанша қатысатын бала шамамен 3,5 мың доллардан астам қаражат жинайды екен. Мұның өзі мектеп бітірген түлектерге әжептәуір қолдау. Қаржы министрлігі алға тартқан ақпаратты назарға алсақ, 2025 жылдың инвестициялық кірісі жөніндегі деректер биыл шілде айынан ерте белгілі бола қоймайды.

Инфографиканы жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ, «EQ»

Бұл ретте нысаналы талаптар жыл сайын есепті жылдың алдындағы он сегіз жылдағы орташаланған Ұлттық қордың инвестициялық кірісінің 50%-ы, есепті жылдың алдындағы 18 жылдағы орташаланған осы сомаға жыл сайын есептелетін инвестициялық кірістің есебінен қалыптасады. Тақырыпқа қатысты маңызды дерек-дәйектерді Қаржы вице-министрі Дәурен Темірбековтен сұрап білген едік.

– Балаларға есептелетін жыл сайынғы сома инвестициялық табысқа байланысты. Яғни кейінгі 18 жыл кезеңіндегі әр жылдың пайыздық кірісіне қатысты деректер алынып, инвестициялық табыстың 50%-ы алынатын орташа мән қалыптасады. Мәселен, 2024 жылдың қорытындысында Ұлттық қордың кейінгі 18 жылдағы орташа жылдық табыстылығы (2007 жылдан бастап 2024 жылды қоса алғанда) жылдық мәнде 2,97%-ға жетті. 2025 жылдың қорытындысында жылдық мәнде 18 жылдағы инвестициялық табыс 1,8 млрд долларды құрады. Бағдарламаға 6 918 656 бала қатысса, аударуға болатын жалпы сома 900 млн доллардан астам қаржыны құрайды. Әр балаға 130,71 доллар осылай есептелді, – деді Д.Темірбеков.

Бағдарлама іске қосылған сәттен бастап үш жылдағы (2024–2026 жылдар) инвестициялық кірісті ескере отырып, балаларға аударылған жинақтардың жалпы сомасы әрқайсысына 370,56 долларды құрайды. Яғни қор есебінен әр балаға бүгінге дейін түскен қаржының жалпы көлемі осындай. Еске сала кетелік, 18 жасқа дейінгі балаларға жыл сайын Ұлттық қордан алынған сомалар олардың БЖЗҚ-да ашылған шоттарында ескерілетін нысаналы талаптар түрінде есептеледі. Бұл ретте балаларға есептелген сомалар Ұлттық қор активтері құрамында қалып, инвестицияланады. Инвестициялауды жалғастырудың арқасында жыл сайын әр баланың нысаналы талаптарының сомасы алынған инвестициялық кіріс есебінен қосымша өсіп отырады. Бағдарлама басталғалы бір-екі жылда түскен ақшасын өз мақсатына жұмсаған жастар бар. Олар қаржысын оқуға немесе үй алуға құйған.

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының дерегіне сәйкес, биылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 241 522 өтінім түссе, оның ішінде жалпы сомасы 31,6 млн долларға 205 506 өтінім орындалған. Тұрғын үй жағдайларын жақсартуға 140 716 өтінім берілген. Оның ішінде жалпы сомасы 19,7 млн долларға 127 446 өтінім орындалыпты. Сол секілді оқу ақысын өтеуге 100 806 өтінім жолданса, 78 060 өтінімді орындауға 11, 9 млн доллар төленіпті. Бағдарлама 2024 жылдан бастап іске қосылғанын ескерсек, осы аралықта 600 мыңнан астам азамат кәмелет жасқа толып, оларға 100 млн доллар шамасында ақша аударылған.

Биылғы қаңтардағы жағдайға сәйкес, 205 мыңнан астам адам шамамен 31 млн доллардың үстінде қаражат пайдаланыпты. Бүгінде 18 жасқа толғандардың дені қаражатын мақсатты жұмсап үлгерсе, сәйкесінше кәмелетке енді толатын балалар өз құқықтарын әлі пайдаланбаған. Олардың қаражаты БЖЗҚ-да сақтаулы. Жалпы, әр бала мемлекеттік байлықтан өзіне тиесілі еншіден қағылмайды. Ол кәмелет жасқа толғаннан кейін Ұлттық қорда жиналған қаражат БЖЗҚ-ға жіберіліп, арнайы шот ашылады. Егер бұл қаражат 10 жыл ішінде пайдаланылмаса, онда бұл сома зейнетақы шотына аударылады. Ескеретін жайт, аталған ақша БЖЗҚ-ның арнайы шотында сақталған кезеңде жинақ үдерісіне жұмсалмайды әрі өзгеріссіз қалады.

Бағдарлама тетігі цифрландырылған әрі барынша ашық. Ата-аналар өз баласының жүйеде бар-жоғын немесе жинақ қаражатын kids.enpf.kz сайты (баланың ЖСН бойынша) арқылы, eGov.kz порталындағы жеке кабинетінен, Halyk, Kaspi.kz, Bcc.kz мобильді қосымшалары арқылы оңай біле алады. Қорыта келгенде, Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев бастамашы болған «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы ұлттық байлықты әділ бөлу қағидатына сай келеді. Ересек өмірге қадам басқан жастарға тең мүмкіндіктер сыйлау – мемлекеттің басым міндеттерінің бірі. Осы тұрғыдан алғанда, Ұлттық қорда жинақталған қаражат әлі талай жастың жолын ашады, арманына қанат байлайды.

Соңғы жаңалықтар