Жамбыл облысында балалар арасындағы буллинг фактілері жасырылып келген Закиева

Динара Зәкиева облыста балаларға қарсы қылмыс үшін жазасыз қалу, сондай-ақ мектептердегі балалар арасында болып жатқан жағдайды елемеу мәселесі өткір күйінде қалып отырғанын айтады.

— Осы айда мемлекеттік органдармен бірлесіп балалардың құқығының бұзылуы, зорлық-зомбылық, буллинг, суицид және кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстың алдын алу жүйесі мен қабылданған заңдардың іске асырылу сапасын зерделеу бойынша Президент тапсырмасына сәйкес Жамбыл облысында жұмыс жүргіздік.

Анықталған мәселелер мен оларды шешу жолдары облыс әкімімен, барлық басқарма мен аудан әкімдіктерінің басшылығымен талқыланды. Облыс әкімі заңдарды іске асырудың әрбір тармағы және анықталған мәселелер бойынша қабылданатын шаралар жеке бақылауында болатынын атап өтті.

Облыста балаларға қарсы қылмыс үшін жазасыз қалу, сондай-ақ мектептердегі балалар арасындағы немқұрайлылық пен болып жатқан жағдайды елемеу мәселесі өткір күйінде қалып отыр, — деді Зәкиева.

Динара Зәкиеваның айтуынша оқушылар арасында жүргізілген анонимді сауалнамалар барысында кейбір білім беру ұйымдарының әкімшілігі психологиялық анкеталардың нәтижелерін бұрмалап, буллинг пен зорлық-зомбылық фактілері бойынша нөлдік көрсеткіштерді көрсететіні анықталған.  

— ІІМ бірлесіп аудан орталықтарындағы және ауылдық жерлердегі мектептерде балалармен кездесіп, анонимді сауалнама өткіздік, сондай-ақ бұған дейін психологтар бірыңғай диагностика бағдарламасы аясында буллинг, зорлық және суицидтік қауіптердің алдын алу мақсатында жүргізген сауалнамалардағы балалардың жауаптарын зерттедім. Сауалнама кезінде балалар жәбірлеу, ақша бопсалау және өзге де құқыққа қарсы әрекеттер туралы ашық жазғанына қарамастан, кейбір мектептердің басшылығы қорытынды есептерде деректерді бұрмалап, бұндай жағдайларды 0% деп көрсетіп келген, — деді ол.

Оқушылар сауалнамада жоғары сынып оқушылары қысым көрсететінін жазған.

— Мысалы, Шу ауданындағы мектептердің 9-сынып оқушылары ақша бопсалау, ұрып-соғу, электрошокер мен кастет қолдану жағдайлары әр сыныпта кездесетін әдеттегі құбылыс екенін жазған. Қыздар болса жыныстық зорлық-зомбылық құрбаны болудан қорқып жүретінін көрсеткен.

Қордай ауданындағы 5, 7 және 9-сынып оқушылары мектептегі «жүйе» мен дедовщина, жоғары сынып оқушыларының кіші сыныптарға қысым көрсетуі, оларды азық-түлік пен сусын сатып әкелуге мәжбүрлеу, ұрып-соғу, тас лақтыру, қыздардың бір-бірінің шашын жұлып, қорлауы туралы жазған. Ал кейбір мектептерде балалар мұғалімдердің оларға қол көтеретіні, зат лақтыратыны және буллинг жасайтын жайлы жазған, — деді Бала құқықтары жөніндегі уәкіл.

Уәкіл балалардың буллинг пен бопсалау туралы айтқанымен тиісті шара қолданылмағанын айтты.

— Қыркүйек айында оқушы дәретханада қаза тапқан Тараз қаласындағы мектепте былтыр психологтар жүргізген диагностика кезінде де балалар бопсалау мен буллинг туралы хабарлағанына қарамастан, тиісті жұмыс жүргізілмеген, шара қабылданбаған. 11-сынып оқушыларының 9-сыныпқа қысым көрсетуі, мұғалімдер тарапынан буллинг, оқушылардың эмоционалды жағдайының нашарлауы сияқты жағдайлар қаланың біз барған басқа да мектептерінде анықталды.

Сонымен қатар, өңірде биылғы 9 айда тіркелген 14 суицид жағдайының жетеуінде балаларды аман алып қалатын мүмкіндік болды, себебі олардың суицид жасауға қауіптері алдын ала анықталып, тәуекел тобында болған, алайда уақтылы көмек көрсетілмей, балалардың даусы естілмей қалды. Сонымен қатар, жақында болған аяқталмаған суицид оқиғаларының бірі балаға жоғары сынып оқушыларының күш қолдануының кесірінен болған, — деді Зәкиева.

Облыс прокуратурасының мәліметінше, Байзақ және Жамбыл аудандарындағы мектептерде арнайы ведомствоаралық мобильді топтың жұмысы нәтижесінде 200-ден астам буллинг пен бопсалау фактілері анықталған.

— Бұл облыстың тек екі ауданының статистикасы. Қорытынды облыста балалар өздерін қауіпсіз сезінбейді. Өкінішке қарай, бұл жағдай балаларға қарсы қылмыстарға облыстық полицияның қалай әрекет ететінін ескерсек, таңғаларлық жағдай емес.

Мысалы, 8 жастағы қыз баланың денесіндегі көгерулер мен жарақаттардың (өгей әкесінің белдікпен ұрып-соғуы салдарынан) фотодәлелдері болғанына қарамастан, іс тоқтатылып, бала қауіпте қалдырылған. Қыз қатты қорқып қалған, онымен екі рет кездескенде де әңгімеміз барысында «маған ештеңе айтуға болмайды» деп отыр.

Қыздың үйіне бірінші барғанымызда өгей әкесі баланы жағасынан ұстап, сілкіп, ашуын көрсетіп жатса төрт полиция қызметкері, оның ішінде жергілікті полиция басшысының орынбасары да бар, бұл көріністі жай ғана бақылап тұрды. Мен олардың назарын агрессордың баланың құқығын олардың көз алдында бұзып жатқанына аударғанымда полиция қызметкерлері маған бұл бойынша арыз жазуды ұсынды да, қойды.

Тағы бір жағдайда, қазан айының басында 4-сынып оқушысы өгей әкесінің оны қорлайтыны туралы шағымданғанынан кейін, полиция қорғау нұсқамасын беріп қана, баланы үйде сол күйі қалдырып кеткен. Тек өңірлік уәкілдің араласуымен комиссия өткізіліп, ана мен балалары дағдарыс орталығына орналастырылды, алайда істі бәрібір тоқтатқан.

7 жасынан бері ағаларынан жылдар бойы жыныстық зорлық-зорлық көрген қыз баланың көз жасы облыста болып жатқан сұмдық оқиғалардың тағы бір ауыр көрінісі. Ол көз жасын тыя алмай, тергеушінің онымен «қалай сөйлескенін» айтып, содан кейін әділеттікке сенбеймін деп отыр.

Осы екі істің қайта тергелуі біздің облыс прокуратурасына және ІІМ-не жасаған өтінішімізден кейін ғана басталды, — дед ол.

Жалпы, облыс бойынша балаларға қатысты істердің тек 29%-ы ғана сотқа жеткен.

— Бұл көбіне тергеудің толық жүргізілмеуі мен жауапты қызметкерлердің салғырттығына байланысты болған деген сенімдемін.

Кәмелетке толмағандар істері жөніндегі инспекторлардың жұмысындағы мәселелер ерекше атап өтуге тұрарлық. Кей ауылдар арасындағы қашықтық 80 км-ге дейін жетсе де, облыста 154 қызметкерге бар болғаны 15 қызметтік көлік қарастырылған, сол себепті ауылдарға инспекторлар таксимен өз қаражаты есебінен қатынайды.

Мемлекет басшысы өңірлердегі жұмыс нәтижелеріне ерекше мән береді, кейінгі екі жылда қабылданған балалардың құқықтарын қорғауға және зорлық-зорлықтың алдын алуға бағытталған заңдар, шешімдер мен бағдарламалар қағаз жүзінде қалып қоймай, іс жүзінде балалардың игілігіне қызмет етуі тиіс.

Әр өңірде анықталған жүйелі және дербес мәселелер бойынша Президент Әкімшілігімен, орталық уәкілетті органдармен және жергілікті атқарушы органдармен бірлескен жұмыс жүргізіліп жатыр, — деді ол. 

Еске салсақ Жамбыл облысында аң аулауға шыққан бала көз жұмған еді. 

Айта кетелік Жамбыл облысында жасөспірім мерт болған еді. Сонымен қатар Таразда 14 жастағы мектеп оқушысы мен 15 жастағы жасөспірім суицид жасаған еді. 

Сондай-ақ екі аптада үш қайғылы оқиға тіркеліп, Тараз және Шу әкімдеріне сөгіс берілген еді.