Қазақстанда коллекторларға борышкерлермен өз ережелері бойынша соттасуға тыйым салынды

Қазақстанда коллекторлық агенттіктер мен банк қарыздары бойынша соттардың қай аймақта өтуі керектігіне қатысты жаңа ереже бекітілді. Жоғарғы Сот Төрағасы Асламбек Мерғалиевтің жетекшілігімен өткен кезекті жалпы отырыста соттылық мәселелері бойынша арнайы Түсіндірме қабылданды.

Алматы соттарындағы жасанды жүктеме және халықтың құқығы

Бұған дейін банктік қарыздар бойынша дау туындағанда, талап арыздар несие берген банктің орналасқан жері бойынша берілетін. Ал банктер несиені өндіру құқығын (цессияны) коллекторлық агенттіктерге сатқаннан кейін, коллекторлар да өздері орналасқан аймақтың сотына жүгінуді әдетке айналдырған.

Екінші деңгейдегі банктер мен коллекторлық компаниялардың басым бөлігі Алматыда шоғырланғандықтан, бұл тәжірибе Алматы қаласының соттарына жасанды әрі өте үлкен салмақ түсірді. Оған қоса, басқа өңірлерде тұратын қарапайым борышкерлердің Алматыдағы соттарға қатысып, өз құқықтарын қорғауы іс жүзінде қиындап кеткен болатын.

Алматы соттарына түскен жүктеме статистикасы:

2023 жылы: Ел бойынша келіп түскен 609 мың талап қоюдың 150 мыңы немесе 25%-ы Алматыға тиесілі болды;

2024 жылы: Бұл көрсеткіш 29%-ға жетті;

2025 жылы: Алматы соттарына түскен арыздар үлесі 26%-ды құрады.

Енді қалай болады? Жоғарғы Соттың жаңа ұстанымы

Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасының төрағасы Нұрсерік Шәріповтің мәлімдеуінше, бұдан былай талап ету құқығы басқаға берілген сәттен бастап, бастапқы несие шартында жазылған «аумақтық соттылықты өзгерту туралы» (яғни соттың банк не коллектор орналасқан жерде өтуі туралы) талап өзінің күшін жояды.

Жаңа Түсіндірмеге сәйкес:

Банк пен борышкер арасындағы алғашқы келісім шарттары коллекторларға өткеннен кейін қолданылмайды.

Мұндай дауларда енді ортақ бас заңдылық іске қосылады: талап арыз тек жауапкердің (борышкердің) тұрғылықты жері бойынша берілуі тиіс.

Бұл шешім Конституция, Азаматтық процестік және Азаматтық кодекс нормаларына негізделген және азаматтардың сот төрелігіне толыққанды қол жеткізу құқығын қорғауды көздейді.

Халықаралық кеңестің құрамы жаңарды

Жалпы отырыс барысында Жоғарғы Сот жанындағы консультативтік-кеңесші орган — Халықаралық кеңестің құрамын жаңарту мәселесі де қаралды. Бұл орган сот реформасын сараптамалық ілгерілетуде және халықаралық тәжірибені зерттеуде маңызды рөл атқарады.

Асламбек Мерғалиев Кеңес отырыстарында айтылатын кәсіби талқылаулардың сындарлы сипаты мен сараптамалық қорытындылардың жоғары сапасын атап өтті. Отырысқа қатысушылар құқықтану мен сараптамалық қызметте үлкен тәжірибесі мен беделі бар мамандардан жасақталған жаңа құрамға бірауыздан дауыс берді.

Бүгін, 10:52