Жаңа реформа мектептерді жүйелейді

Жекеменшік мектептердің барлығы жаңа цифрлық жүйеге толық көшіп, мемлекеттік қаржыландырудың барлық тетігі бір терезе бірыңғай сервисімен реттелетін болады. Бұл – қазына қаражатының әр тиынын бақылауды күшейтетін, сонымен бірге саланың ашықтығын қамтамасыз ететін маңызды қадам. 

Қаржы министрлігі мен Оқу-ағарту министр­лігі осы өзгерістерді түсіндіру мақсатында жеке­мен­шік мектептердің басшыларымен кездесулер өт­кізіп, жаңа жүйенің талаптары мен тәртібін тал­қылап жатыр. Биыл көрсетілген қызметтер үшін төлем толық жасалатыны мәлім. Алайда Үкі­мет хабарламасында 2026 жылдың қаңтарынан бас­тап барлық қызмет «жаңа ақпараттық жүйе ар­­­қылы қатаң бақылауда» болатыны атап өтілді. 

Жоспар бойынша бұл сервиске мемлекеттік тап­сырыс, гранттар, стипендиялар, жатақханаға ор­наластыру сияқты қаржыландырудың өзге де ба­ғыттары кезең-кезеңімен қосылады. Премьер-ми­нистр Олжас Бектеновтің айтуынша, же­ке­мен­шік білім беру саласында бұған дейінгі жыл­дары көптеген заңбұзушылық анықталған. 

«Шындығында, мемлекет жоқ оқушылар үшін де ақша төлеген жағдайлар бар. Нарықта тұтас заң­сыз индустрия пайда болған. Бұдан былай бір­де-бір теңге жосықсыз қатысушылардың немесе ше­неуніктердің қалтасына түспеуut тиіс», – деді Үкімет басшысы.

Анықталған бұзушылықтар аз емес. Жалған мұ­ға­лімдер, екі рет қаржыландыру фактілері, кіріс­терді жасыру, қызмет түрін дұрыс көрсетпеу, та­ғысын тағы. Мысалы, 745 мекеменің 155-і та­бысын жасырып, цифрландырылған 427 мектептің 30 пайызы құжатты дұрыс толтырмаған. Әсіресе, Түркістан облысы, Мақтаарал ауданында мектеп тойхана ретінде, ал Шымкентте сауда орталығы ре­тінде тіркелгені қоғамда үлкен резонанс ту­дыр­ды. Басқа өңірлерде де оқушы санын негізсіз арт­тыру жағдайлары анықталды.

Түркістан облысында мемлекеттік тапсырыс ала­тын 157 жекеменшік мектеп бар. 2024-2025 оқу жы­лының соңына дейін олардың барлығы «Қаржы орталығы» АҚ арқылы қаржыландырылды. Талдау барысында Ұлттық білім беру дерекқорында бір мектепте тіркелген оқушылардың іс жүзінде басқа мектепте оқып жүргені анықталған. Бұл туралы облыс әкімінің баспасөз қызметі мәлімдеді. Осы ол­қылықтарды жою үшін жаңа пилоттық жоба іске қосылды. Енді барлық төлем Қаржы министрлігінің e-Qazyna ақпараттық жүйесі арқылы жүргізіледі. Түркістан облысындағы 157 мектеп құжаттарын порталға жүктеп, келісімшарттар жасасып үлгер­ген. Қызмет актілері рәсімделіп, мәліметтер рас­тал­ған соң ғана төлем жүргізіледі. Бүгінде 110 мек­тепке қаражат аударылып, 25 мыңнан астам оқу­шы мен 4 мыңнан астам қызметкердің құжат­тары бойынша төлем толық берілген. Енді қаржы­лан­дыру тек нақты оқитын балаға жасалады. Бұл – жаңа жүйенің басты талабы.

Алайда ел бойынша түсіндіру жұмыстары жү­ріп жатқанда, Шымкенттегі жекеменшік мек­теп­тердің бірінде жағдай ушығып кетті. «Төрежан» мек­тебінің басшылығы ата-аналарға «1 қаңтардан бас­тап әр балаға айына 50 мың теңге төлеу керек» де­ген хабарлама жіберген. Тегін білім алып жүрген оқушылардың ата-анасы бұған ашулы. 

«Жыл ортасында бізді қай мектеп қабылдайды? Айы­на 50 мың теңге төлеуге жағдайы жетпейтін от­ба­сылар бар. Мұндай талап келісімде болмаған», – деп дабыл қақты олар. 

Ал мектеп құрылтайшысы бұл жағдайды қар­жы­ландырудың тоқтауымен байланыстырып отыр. 

«Мемлекет бала басына ақша бөлуді доғарады, сон­дықтан ата-аналардың төлеміне сүйенуге мәж­бүрміз», – дейді ол. 

Алайда Білім басқармасы бұл ақпаратты теріс­ке шығарып отыр. Мамандардың сөзінше, соңғы үш айда мектепке 24 миллион теңге аударылған. Жаңа жылдан кейін де оқушылар тегін білім алады.

Осылайша, жекеменшік мектептерге енгізіліп жатқан жаңа жүйе кейбір өңірлерде түсінбеушілік тудырып отыр. Сарапшылардың пікірінше, бұл үл­кен реформа алдындағы алғашқы салдары ғана, ал нақты тәртіп пен толық цифрландыру енгізілген соң, салада айқындық орнайды.

Назгүл НАЗАРБЕК,

Түркістан облысы