Аида Балаева: Білім мен медицинадағы қаржыландыру жүйесі әділ әрі ашық болуға тиіс

Мемлекет басшысы таяуда «Türkistan» газетіне берген сұхбатында білім беру мен денсаулық сақтау салаларындағы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жүйесін реформалау туралы атап өтті, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты.

Бұл туралы Премьер-Министрдің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева пікір білдірді.

Айтуынша, бұл ретте ең алдымен, жекеменшік мектептерді, балабақшаларды, даму орталықтарын және медициналық емханаларды «жан басына сәйкес қаржыландыру» мәселесіне ерекше назар аударылып отыр.

Осыған байланысты Үкімет жекеменшік ұйымдарға берілетін мемлекеттік тапсырыс тетіктеріне жан-жақты талдау жүргізіп, бірқатар көкейкесті мәселелерді анықтады. Атап айтқанда, жүйелерді ауқымды цифрландыру барысында салада бұрын байқалмаған заңбұзушылықтар мен олқылықтарды анық көрсетті. Бұл өз кезегінде аталған салалардағы бизнестің әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарына сай келмейді. Кейінгі 8 жылда жекеменшік мектептердің саны жеті есе артты. Бүгінде олар 785-ке жетті. Соған сәйкес бюджетке түсетін салмақ та күрт көбейді. Шығындар 2020 жылы 13 миллиард болса, 2025 жылы 242 миллиардқа дейін өсті, - деп атап өтті вице-премьер.

Сонымен қатар Аида Балаева 2020 жыл мен 2025 жылдар аралығындағы инвестициялық шығын 111  миллиард теңгені құрағанын алға тартты. Бұл қаражатқа шамамен 35 жаңа мектеп салуға болады. 

Соған қарамастан басты мақсат – орын тапшылығы мәселесін әлі де жоя алмадық. 2025 жылы бұл жетіспеушілік 251 мың орынға жетті. Бұл – облыстағы тұтас бір қаланың халқымен бірдей көрсеткіш. Жекеменшік мектептердің көбеюі білім сапасының төмендеуіне алып келді. Көптеген білім ошақтары нақты өңірлік қажеттілікті ескермей, ретсіз ашылды. Мәселен, олардың 80  пайызға жуығы жалға алынған ғимараттарда жұмыс істейді. Ал директорлардың біліктілігі мәселесі де сын көтермейді. Мектеп ғимараттары бизнес меншігінде қалып отыр. 20  жылдан кейін олардың түпкі мақсаты өзгеріп кетуі мүмкін. Бұл жүйеге деген сенімді азайтып, бюджет қаражатының тиімділігіне күмән тудырады, - дейді Аида Ғалымқызы.

Ведомство басшысы сондықтан қазір жағдайды түбегейлі өзгерту бойынша жүйелі жұмыс басталғанына тоқталды. 

Жаңа қаржыландыру тетігі пилоттық режимде іске қосылды. Мектептер толық цифрландырылып, бюджетке сәйкес реттелді. Бірақ бұл – биылғы оқу жылының соңына дейінгі уақытша шара. Негізгі міндет – жүйені толық қайта қарау. Ең алдымен, мемлекеттік тапсырыс нақты өңірлік қажеттілікке сай болуға тиіс. Жаңа мектептерге мемлекеттік тапсырыс беруге мораторий енгізу ұсынылып отыр. Мемлекеттік қолдау шарасы ретінде тек инвестициялық шығындарды өтеу тетігін қалдыру көзделуде. Сондай-ақ білім беру саласындағы бюджет шығындарын оңтайландыру мақсатында, ірі мегаполистерді қоспағанда, студенттік жатақханаларды қаржыландыру уақытша тоқтату мәселесі қарастырылуда. Бұл ретте барлық құқықтық және әлеуметтік тәуекелдер ескеріледі. Бағдарламаны кезең-кезеңмен тоқтату немесе шарттарын қайта қарау нұсқалары қаралуда. Дәл осындай мәселелер медицина саласында да байқалады. Үкімет азаматтардың өтініштерін ескере отырып, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры арқылы қаржыландырылатын жекеменшік медициналық ұйымдардың қызметіне талдау жүргізуде, - деді вице-премьер.

Айта кетерлігі, елімізде 20 миллионнан астам адам 698  бастапқы медициналық көмек ұйымына тіркелген. Соның 336-сы, яғни шамамен 48 пайызы – жекеменшік. Оларға тіркелген халық саны 5 миллион 600 мың адам. Бұл – ел халқының шамамен 28 пайызы.

2020 жылдан бастап алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсететін жекеменшік емханалардың саны 215-тен 336 ұйымға дейін өсті, ал тіркелген халық 3 миллионнан 5 миллион 600 мыңға дейін артты. Бүгінде алғашқы медициналық көмек ұйымдары республикалық бюджет есебінен, тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі аясында, жан басына сәйкес қаржыландырылады. Ал 2027 жылдың 1  қаңтарынан бастап бұл қызметтер міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры қаражаты есебінен жүзеге асады. Алайда жеке емханалардың саны көбейіп, оларға тіркелген халық екі есеге жуық артқанымен, бұл медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасын жақсарта қойған жоқ. Бүгінде қосарланған қаржыландыру фактілері бар. Кей қызметтер міндетті және ерікті сақтандыру арқылы қатар төленуде. Кейде көрсетілмеген қызмет үшін ақы алынған жағдайлар кездеседі, - дейді Аида Ғалымқызы.

Мәлімдеуінше, тіпті лицензиясыз, тиісті жабдықсыз жұмыс істеген ұйымдар да бар.

Бұл мәселелерді тек жүйелі өзгерістер мен толық цифрландыру арқылы шешуге болады. Денсаулық сақтау министрлігі халықтың нақты қажеттіліктеріне, демографиялық және көші-қон деректеріне сүйене отырып, медициналық көмекті жоспарлауға көшуде. Белсенді емес пациенттерді қаржыландыру жүйесінен шығару жоспарлануда. Тіркелу талаптары күшейтіліп, шағын емханалар біріктіріледі. Ал қаржыландыру көлемі ең тиімді мемлекеттік және сенімді жеке емханаларға бағытталады. Қосарланған төлем мен жалған есепті болдырмау үшін бірыңғай цифрлық бақылау енгізіледі. Барлық жүйелер біріктіріледі. Пациент көрсетілген қызметті мобильді қосымша арқылы өзі растайды. Бұл азаматтардың құқығын қорғайды. Сонымен бірге сапаны бақылау күшейе түседі. Тәуекелге бағдарланған қадағалау жүйесі енгізіліп, лицензиялау талаптары қатаңдайды, - деді министр. 

Сондай-ақ сапаны бағалайтын бірыңғай мемлекеттік жүйе жасалып, Ұлттық сапа институтын ашу жоспарланып отыр.

Сонымен қатар жеке медициналық ұйымдардың қызметі кешенді түрде тексеріледі. Ұсынылып отырған барлық шаралар жан басына сәйкес қаржыландыру жүйесін жетілдіруге бағытталып отыр. Біздің мақсатымыз – қаржыландыру жүйесін әділ, ашық және тиімді ету. Ең бастысы – бюджеттен бөлінетін қаражат халықтың игілігіне, білім мен денсаулық сапасын жақсартуға жұмыс істеуге тиіс, - деді Аида Балаева.