Алжирде отаршылдыққа қарсы халықаралық конференция өтеді

Африка Одағының 2025 жылға арналған тақырыбымен үндес маңызды тарихи қадам ретінде Алжир 2025 жылдың 30 қарашасы мен 1 желтоқсанында Африкадағы отаршылдық қылмыстары жөніндегі халықаралық конференция өткізеді. Бұл іс-шара Африка Одағы Бас Ассамблеясының 903 (XXXVIII) қарарына сәйкес ұйымдастырылып, Алжирдің әділеттілік орнату, өтемақы мәселесін көтеру және Африка халықтарының тарихи жадын сақтауға деген берік ұстанымын көрсетеді.

Бұл конференция тарихи әділдік пен өтемақы мәселесін көтеру, дәстүрлі мәдени құндылықтарды қайтару және ортақ ұжымдық мұраны қорғау бағытында Африка үшін біртұтас ұстаным қалыптастыруды көздейді. Жиынға Африка құрлығы, Кариб аймағы және әлемнің өзге аумақтарынан үкімет басшылары, заңгерлер, тарихшылар, академиктер және түрлі ғылыми салалардағы сарапшылар бас қосады.

Іс-шараның басты нәтижесі ретінде «Алжир декларациясы» қабылданбақ. Бұл – Африка Одағының тарихи әділдік орнату және өтемақы талап ету жөніндегі стратегиясының негізгі бағыттарын айқындайтын маңызды құжат. Декларация 2026 жылдың ақпанында өтетін Африка Одағы саммитінің қарауына және бекітуіне ұсынылады.

Алжир – империлизмге қарсы күресте мол тәжірибеге ие мемлекет. Ол Африканың түкпір-түкпірінде тарихи әділдік пен өтемақы талап етудің негізгі қозғаушы күшіне айналды. 1954 жылдан 1962 жылға дейін Алжир заманауи тарихтағы отаршылдықтың ең қатыгез кезеңін бастан өткерді. Отаршыл француз билігі жерді тәркілеп, халықты мәжбүрлеп жұмысқа жегіп, мәдени мұраны жойып, жаппай зорлық-зомбылық көрсетті. Атап айтқанда, олар Тәуелсіздік жолындағы соғыста азаматтарды азаптап, негізсіз өлім жазасына кесті, жерді жермен жексен етіп, қатігез тактикаларды қолданды. Ғалымдар мұны геноцид және адамзатқа қарсы бағытталған қылмыс деп таныды. Бұл қасіреттің салдары әлі күнге дейін ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. 

Расында да, Алжирдің еркіндік жолындағы күресі Африка мен оңтүстік құрлықтың түкпір-түкпірінде отаршылдыққа қарсы әрекеттің символына айналды. Бүгінде Президент Абдельмаджид Теббунның басшылығымен Алжир бұл мұраны континенттік деңгейдегі іс-қимыл платформасына айналдыруға күш салуда. Конференцияға отаршылдықтың гуманитарлық, мәдени, экономикалық, экологиялық және құқықтық әсерлерін қарастыру мақсатында Африкадан, Кариб аймағынан және одан басқа өзге де аумақтардан министрлер, заңгерлер, тарихшылар және түрлі сала мамандары қатысады.

Жоғары деңгейде ұйымдастырылып отырған осы шара арқылы Алжир тарихи әділеттілікті орнатуға және отаршылдықтың ұзаққа созылған салдарын мойындау тұрғысынан құрлықтық және жаһандық көшбасшылық рөлін қайта бекітуді көздеп отыр. Сонымен қатар, бұл бастама Алжирдің ұлттық қадір-қасиетін, тарихи естелігі және әділеттілік құндылықтарына негізделген ортақ африкалық болмысты қалыптастырудағы рөлін айқындайды.

Алжирдің бұл бастамадағы көшбасшылығы символикалық ғана емес, Африкадағы басқару жүйесі шеңберінде тарихи әділдікті институционалды деңгейде жүзеге асыруға деген ауқымды амбициясын көрсететін маңызды мәнге ие. Сондай-ақ мұндай жоғары деңгейдегі іс-шараны өткізу арқылы Алжир Африка халықтарының ұлттық қадір-қасиеті, тарихи мұрасы және құқығын қорғауға жауапты континенттік деңгейдегі қорғаушы екенін растайды.

XIX ғасырдың соңынан бастап Африканы еуропалық державалардың отарлауы құрлықтың дамуы мен өмір сүру салтын түбегейлі өзгертті. 1884–1885 жылдары өткен Берлин конференциясынан кейін Африкаға тиесілі жерлер империалистік державалар арасында бөлінді. Ал халық әскери басқыншылыққа, жерді тәркілеу мен мәжбүрлеп жұмысқа жегу сияқты қатегез әрекеттерге ұшырады. Африкалық қоғам мәдени мұраның жойылуы, табиғи ресурстарды өзгелердің пайдалануы және шекаралардың заңсыз бекітілуінен зардап шекті. Отаршылдықтың салдарлары – экономикалық теңсіздік, шекарадағы қақтығыстар және мәдени тепе-теңдіктің бұзылуы – әлі күнге дейін жалғасып келеді. Қаншама ауқымды қарсылыққа қарамастан, Африка елдерінің көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана тәуелсіздікке қол жеткізді. Бұл кезеңнің естелігі тарихи әділдікті орнату және Африка құрлығына ортақ тепе-теңдікті қалыптастыру үшін әлі күнге дейін маңызды болып отыр.

Осман Михажи,

Алжир Халық Демократиялық Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі