Астаналық студенттер өкпе обырын ерте анықтайтын жүйе ойлап тапты

Жақында Парижде өткен халықаралық «iGEM» байқауында Nazarbayev University студенттерінің командасы синтетикалық биология саласындағы алтын медаль мен «Best Entrepreneurship» арнайы жүлдесін жеңіп алып, әлемнің ең үздік жас биоинженерлері қатарына қосылды. Байқауда дүниежүзінің әр түкпірінен келген 7 мыңнан астам қатысушы мен 420-дан аса команда бақ сынасты, деп жазады Egemen.kz.

Біздің студенттердің «LUCID» жобасы – өкпе обырын ерте анықтауға арналған инновациялық жүйе. Ол негізгі екі бөліктен бөліктен тұрады. Біріншісі, «OncoSense «атты талшықты биосенсор болса, екіншісі – «Cancerna» жасанды интеллект жүйесі. Осы екі технология бірігіп, КТ-суреттерді талдау арқылы ісіктің сипатын дәлірек анықтауға көмектеседі.

Бұл – елімізде жиі кездесетін қатерлі дерттің бірі. Енді NU студенттері осы ауруды ерте әрі қолжетімді анықтайтын жоба ұсынып отыр.
«OncoSense» биосенсоры телекоммуникацияда қолданатын бірмодалы оптикалық талшықтарға негізделген. Бұл оның сезімталдығын арттырып, өндіріс құнын төмендетеді. Қазір құрылғы «ex vivo» форматында клиникалық сынақтан өтіп, науқастардың қан сарысуынан биомаркерлерді анықтау тиімділігін көрсету үстінде.

Ал «Cancerna» жасанды интеллект модулі жүйені толықтырып, ісіктерді қауіп деңгейіне қарай жіктейді, дәрігерлерге суреттерді талдауға, есептер құрастыруға және дәрілік өзара әрекеттестікті тексеруге көмектеседі. Болашақта команда ПЭТ/КТ деректері негізінде метастаз болжамын енгізіп, технологияны басқа қатерлі дерт түрлеріне де бейімдеуді жоспарлап отыр.

«Өлшеу әдісіміз доктор Даниэле Тоси жетекшілік ететін биосенсорлар мен биоқұралдар зертханасында жасалып, кейін өз биосенсорымызды құруға бейімделді. Біз сенсордың дұрыс жұмыс істеп, жеткілікті сезімталдыққа ие екенін растадық. Сондықтан зерттеуді жалғастыруды жоспарлап қойдық. Ал жасанды интеллект жүйесін дамыту – Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтымен бірлесіп жүзеге асады. Алдағы уақытта ЖИ моделін қосымша оқытып, жетілдіріп, оны клиникалық жағдайда сынақтан өткізуді көздеп отырмыз», деді «iGEM NU Kazakhstan» командасының жетекшісі Рауан Мұратұлы.

Рауанның айтуынша, байқауда арнайы аталымдар бойынша бәсекелестік өте жоғары болған. Біздің команда «EPFL», «McMaster University», «Boston University», «Queen’s University», «Beijing Institute of Technology», «University of Rochester» және «Eindhoven University of Technology» секілді мықты командалармен бақ сынасқан. 

Ал «LUCID» жобасы байқауда ғылыми маңызымен қатар, кәсіпкерлік әлеуеті үшін де жоғары бағаланды. Студенттер өздері ұсынған жобаның нарыққа енгізілуін дәлелдеп, оның елімізде ғана емес, шетелдік емдеу мекемелерінде де қолдануға болатынын көрсетті.