Бағдар айқын, ниет түзу

Іс-шараға сарапшылық және академиялық қауымдастық өкіл­дері, ғылыми-зерттеу инс­титуттарының басшылары, аза­мат­тық қоғам ұйымдарының мүшелері қатысты. Жиында жаңа Конституцияның мазмұны, оның құқықтық және саяси ма­ңызы, сондай-ақ негізгі заңда бекі­тілген қағидаттарды іс жүзін­де тиімді жүзеге асыру жолдары сөз болды.

Қазақстандық қоғамдық даму институты басқарма ­төра­ға­сының орынбасары Азамат Байғалиевтің айтуынша, жаңа Кон­ституцияда алғаш рет адам капиталын дамыту, бі­лім беру, ғылым және иннова­ция мем­лекеттік қызметтің стра­те­гия­лық басымдықтары ретінде нақты айқындалған.

– Ғылым конституциялық құндылық ретінде Жапония, Германия, Швейцария және Италия сияқты бірқатар елдің негізгі заңдарында бекітілген. Енді Қазақстан да ғылымды конституциялық деңгейде ­мойындайтын мемлекеттердің қатарына қосылды. Білім мен тех­нологияны осындай деңгейде бағал­ау – еліміздің ұзақ­мер­зімді дамуына берік негіз қалып­тас­ты­рады, – деді ол.

Заң ғылымдары магистрі, «Kazakh Invest» ұлттық ком­па­ниясының басқарушы ­директоры Нұрғазы Әнуарбеков жаңа Конституцияның өзегін құ­райтын «Әділетті Қазақстан» идея­сы мен «Заң мен Тәртіп» қағи­датын жүйелі іске асыру үшін арнайы мемлекеттік тұжырымдама қабылдау қажет деген пікір білдірді.

Оның айтуынша, бұл құжат 2021 жылы қабылданған «Қазақстан Республикасының құқықтық саясатының 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасының» орнына келуге тиіс. Себебі қолданыстағы тұжырымдама кейінгі жылдары жүзеге асқан ауқымды саяси реформаларды толық қамтымайды әрі жаңа Конституция бекіткен құқықтық негіздер мен мемлекеттік дамудың жаңа бағдарларын жан-жақты ескермейді.

– Жаңа Конституция мемле­кет­тік тілде жоғары сапада әзірленіп, ұлттық дүниетаным мен тарихи ерекшеліктерді терең ескере отырып жазыл­ған. Преамбулада қазақ мем­лекеттілігінің мыңжылдық тарихы, ұлы бабалар аманатына адал ұрпақ екеніміз және өткен­нен тағылым алып, бола­шақ­қа сеніммен қадам бас­қан жасампаз, бәсекеге қабілетті ұлт екеніміз айқын көрініс тапқан. Сондай-ақ алғаш рет басты заңымыз ресми түрде «Ата заң» деп бекітілді. Оның іргетасын «Әділетті Қазақстан» идеясы мен «Заң мен тәртіп» қағидаты құрайды. Сондықтан Конституцияда көзделген мақ­сат­тар мен кепілдіктердің толық жүзеге асуын қамтамасыз ету үшін оларды кеңінен насихаттайтын тиімді тетіктер мен нақты іс-қимыл алгоритмдерін қалып­тас­ты­ру маңызды, – деді сарапшы.

Құқық саласының сарапшысы, Қайтарылған активтерді басқару компаниясының бас директоры Қуанышбек Мұқаш заң мен тәртіп ұғымын тек құқық қорғау органдарының қыз­метімен шектеуге болмайтынын айтты.

– Көпшілік заң мен тәртіпті полицияның, прокуратураның немесе соттың жұмысы деп қабылдайды. Алайда бұл – ең алдымен әр азаматтың өміріне тікелей қатысты ұғым. Заң мен тәртіп – қоғамдағы қауіпсіздіктің, әділдіктің және ертеңгі күнге деген сенімнің басты кепілі, – деді ол.

Сарапшының айтуынша, жаңа конституциялық жағдайда заңның үстемдігін қамтамасыз ету мен адам құқықтарын қорғаудың маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Әлеуметтік-құқықтық саясаттың негізгі мақсаты – заңның баршаға бірдей әрі әділ қолданылуын қамтамасыз ету, құқықтық мәдениетті нығайту және азаматтардың мемлекетке деген сенімін күшейту.

– Бұл бағыттағы саясат бүгінде нақты нәтижесін бе­ріп отыр. Кейінгі жылдары елімізде қылмыс деңгейі едәуір төмендеді. Қылмыстық құқық бұзушылықтар саны 82 мыңнан 76 мыңға дейін азайды. Бұзақылық деректері 70 пайызға, ал тонау мен қарақшылық 80 пайызға қысқарды. Сонымен қатар «Заң мен тәртіп» қағидатын іске асыру азаматтардың құқықтарын қорғауға да оң әсерін тигізді. Прокурорлық қадағалау нәти­жесінде 2,5 мыңнан астам адам негізсіз қылмыстық жауап­кершілікке тартылудан қор­ғал­ды, 12 мыңнан астам заңсыз шешімнің күші жойылды, – деді Қуанышбек Мұқаш.

Жиын соңында қатысушылар жаңа Конституцияның ел ­дамуы үшін айқындаған жаңа бағыттарын тиімді іске асырудың құқықтық, институционалдық және практикалық тетіктеріне қатысты ұсыныстарын ортаға салды. Сарапшылар негізгі заңда бекітілген қағидаттарды қоғамдық өмірдің ажырамас бөлігіне айналдыру, құқықтық мәдениетті нығайту және мем­лекеттік басқарудың жаңа сапасын қалыптастыру алдағы кезеңнің басты міндеттерінің бірі екенін атап өтті.