Байқоңырдың екінші тынысы

Кешеннің тарихи миссиясы уақыт өткен сайын жаңа мазмұнмен толығып, заманауи технология, жаңа өндіріс және халықаралық ынтымақтастық тоғысқан стратегиялық алаңға айналу мүмкіндігін алып отыр. Бұл ретте «Бәйтерек» ғарыштық-зымыран кешені жобасының маңызы айрықша.

«Байқоңыр» десе, ең алдымен адам­заттың ғарышқа алғаш ұшуы, тұңғыш жасанды жер сері­гі­нің орбитаға шығарылуы еске тү­седі. Ғарыш тарихындағы осындай айтулы оқиғалар бұл кешеннің әлемдік маңызын айқындап берді. Алайда соңғы жиырма жылда ға­рыш индустриясы түбегейлі өз­гер­ді. Коммерциялық ғарыш қыз­мет­тері дамып, жерсеріктерді ұшыруға сұраныс артты. Жаңа технологиялар пайда болып, көптеген мемлекет өз ғарыш инфрақұрылымын қа­­­лыптастырды.

Осының барлығы «Бай­қоңыр­дың» бәсекеге қабілеттілігін сақ­тап, оның мүмкіндігін жаңа талап­тарға бейімдеуді қажет етеді.

Байқоңырдың болашағын айқындайтын жоба

Осы тұрғыдан алғанда, «Бәй­те­рек» ғарыштық-зымыран кешені Қа­зақстанның ғарыш саласындағы ең маңызды стратегиялық жо­ба­лары­ның бірі саналады. Өйткені оның мәні жаңа техникалық нысан салумен өлшенбейді. Жоба «Бай­қоңырдың» технологиялық мүм­кін­дігін жаңғыртып қана қоймай, ха­лықаралық ғарыш инф­ра­құры­лымындағы орнын сақтауға және нығайтуға бағытталған ұзақмер­зім­ді бастама ретінде бағаланып отыр.

Биыл 30 сәуірде «Байқоңыр» ға­рыш айлағынан жаңа буындағы «Союз-5» («Сұңқар») зымыран-та­сы­ғышының алғашқы сынақ ұшы­рылымының жүзеге асуы осы ба­ғыт­тағы маңызды кезең болды. Бұл  «Бәйтерек» жобасының практи­ка­лық тұрғыдан іске аса бастағанын көр­­сететін елеулі оқиға десек, қа­те­­­­леспейміз.

Қазақстан мен Ресей арасын­да­­ғы үкіметаралық келісім негі­зін­де жүзеге асырылып жатқан аталмыш жоба аясында екі тараптың міндеттері де айқындалған. Атап айт­қанда, Қазақстан тарапы ұшы­ру кешенінің жерүсті инф­ра­құры­лы­мын жаңғыртуға және қажетті тех­нологиялық жүйелерді қалып­тас­тыруға жауап берсе, Ресей жаңа буын­дағы «Союз-5» зымыран-та­сы­ғышын әзірлеу міндетін атқа­ра­ды.

Жобаның тағы бір маңызды артықшылығы, эк­о­ло­гия­лық талаптардың ескерілуі жо­­ғары мәнге ие. Себебі жуырда ұшы­рылған жаңа буындағы зы­мы­ран-тасығыштың отын жүйесі бұ­рын қолданылған кейбір ауыр зы­мырандармен салыстырғанда қор­шаған ортаға түсетін жүктемені азай­туға мүмкіндік береді. Бұл «Бай­­қоңырдың» ғарыштық қыз­метін за­манауи экологиялық та­лап­тарға сәй­кестендіру тұрғы­сы­нан да маңыз­ды рөл атқарады.

Өз кезегінде «Бәйтерек» жо­ба­сының мән-маңызы мен алдағы міндеттері жөнінде Қа­зақ­стан Республикасы Президентінің «Бай­қоңыр» кешеніндегі өкілді­гі­нен сұрап білдік.

Өкілдіктің мәліметіне сәйкес, «Бәй­терек» ғарыштық-зымыран ке­шенінің Қазақстан үшін страте­гиялық маңызы зор. Яғни бірегей жоба арқылы ғарыш айлағының техникалық мүмкіндіктерін жаң­ғыр­тып қана қоймай, оның әлем­дік ғарыш инфрақұрылымындағы ор­нын сақтап, одан әрі нығайтуға мүм­кіндік мол. Әсіресе осы ар­қы­лы Қазақстан мен Ресей ара­сын­да­ғы ғарыш саласындағы ынты­мақ­­тастықтың жаңа деңгейге кө­те­­­­рілгенін алға тартады.

Осы ретте «Бәйтерек» кеше­ні­нің іске қосылуы «Байқоңырдың» тех­нологиялық әлеуетін арттырып, заманауи зымыран-тасығыштарды ұшыруға қажетті инфрақұрылымды қалыптастыруға жол ашатынын мәлімдеп отыр. Сондықтан жоба­ның жүзеге асуы Байқоңыр қала­сы­ның экономикалық және әлеу­меттік дамуына да жаңа мүмкін­дік­тер беретініне сенім нық.

Жалпы, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қол­дауының арқасында жүзеге асып жатқан «Бәйтерек» жобасы Қазақ­стан­ның ғарыш саласындағы әлеуе­­тін күшейтетін маңызды бас­тама ретінде жоғары мәнге ие. Алдағы уақытта кешеннің толық­қанды іске қосылуы ғарыш қақ­па­сының жаңа даму кезеңіне жол ашып, өңірдің инвестициялық және технологиялық мүмкін­дік­терін арттыруға серпін береріне се­нім зор.

Өңір экономикасына жаңа серпін

Әлемдік ғарыш индустрия­сы­ның қарқынды дамуы ға­рыш айлақтарының эконом­и­ка­лық маңызын да арттырып отыр. Бү­гінде жерсеріктік байланыс, ин­тернет, климаттық мониторинг, ауыл шаруашылығы, геология, на­ви­гация және басқа да көптеген са­лалар ғарыштық технологияларға тәуелді бола бастады. Демек, Бай­қоңырдың келешегі тек зымыран ұшыру көрсеткіштерімен өлшен­бей­ді деген пікір қалыптасып келе­ді. Есесіне, экономикалық белсен­ді­­­лікті арттыру, жаңа жұмыс орындарын ашу, жергілікті кадрларды даярлау және сервистік секторды дамыту тұрғысынан да маңызды рөл атқаруы тиіс. Осы тұрғыдан алғанда, «Бәйтерек» жобасының Қы­зылорда облысының әлеу­мет­тік-экономикалық дамуына берер мүмкіндігі мол.

«Бүгінде жоба аясында жер­гі­лік­ті халық арасынан 300-ге жуық аза­мат жұмыспен қамтылып отыр. Со­нымен қатар жоғары білікті ма­ман­дарды даярлау жұмыстары жүр­гізіліп, жергілікті кадрлардың кә­сіби құзыреттерін арттыруға жағ­дай жасалуда. Жобаның маңызы тек зымыран ұшырумен шектелмейді. «Бәй­терек» – Байқоңырдың ұзақ­мер­зім­ді даму перспективаларымен тіке­лей байланысты стратегия­лық жоба. Оның іске асырылуы қа­ла­ның инженерлік, энергети­калық, ком­муналдық және әлеу­мет­тік инф­­рақұрылымын одан әрі дамы­ту­ға жаңа мүмкіндік береді. Өйт­кені заманауи ғарыш ай­ла­ғының тиімді жұмыс іс­теуі үшін оның ин­женерлік-ком­му­налдық инф­­ра­құрылымы да за­­­манауи та­лап­тарға сай болуы қа­жет. Осы бағытта облыс әкімдігі тара­п­ынан Бай­қоңыр қаласының ком­мунал­дық және энергетикалық жүйе­лерін кезең-кезеңімен жаң­ғыр­ту мәселесіне де ерекше көңіл бө­лініп отыр. Жалпы, «Бәйтерек» жобасы Бай­­қоңыр үшін жаңа даму кезеңі­нің басталуына негіз болады деп есеп­тейміз. Ол ғарыш айлағының тех­никалық мүмкіндіктерін кеңей­тіп қана қой­май, жаңа жұмыс орын­дарын ашуға, жергілікті кадр­лар­­дың әлеуе­тін арттыруға, ғы­лы­ми-техни­калық ортаны дамы­ту­ға және эко­логиялық қауіпсіз­дік­ті күшейтуге мүм­кіндік береді. Бай­қоңыр – Қазақстанның ға­на емес, бүкіләлемдік ғарыш са­ласының тари­хында өзіндік ор­ны бар біре­гей қала. Сондықтан оның тарихи маңызын сақтай оты­рып, заманауи технологиялар, эко­логиялық қауіп­с­іздік және тұ­рақ­ты инфра­құры­лым негізінде жаңа даму ке­зеңіне шы­ғаруды мақ­сат тұтамыз», – дейді бұл жө­нін­де Қызылорда облысы әкі­мі­нің орынбасары, Прези­дент­тің «Бай­­қоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі Қайрат Нұртай.

Қазір жоба аясында жергілікті ха­лықты жұмыспен қамтуға мүм­кін­дік артқан. Сонымен қатар ин­женерия, автоматтандыру, электр энергетикасы, ақпараттық тех­нологиялар, бағдарламалау жә­не техникалық қызмет көрсету ба­ғыттарында білікті мамандарға сұ­раныс ұлғая түскен. Бұл өз ке­зе­гін­де өңірдегі техникалық және кә­сіптік білім беру жүйесіне де жаңа талаптар қойып отыр.

Жаңа мүмкіндіктер алаңы

Негізінен, «Бәйтерек» ке­ше­ні арқылы ғарыш айлағы­ның жұмысы жанданып, Бай­қоңыр­­ғ­а келетін мамандар мен ма­­мандандырылған қызметтердің кө­лемі де артады деп күтілуде. Бұл бірін­ші кезекте қаладағы сервистік инф­рақұрылымға деген сұранысты кү­шейтетін болады. Сондай-ақ жер­гілікті кәсіпкерлер үшін жаңа на­рық қалыптастыра алады деген пі­кір бар.

Бұдан бөлек, «Байқоңырдың» та­­рихи және ғарыштық әлеуеті ту­ризм бағытында да жаңа мүмкін­дік­­терге жол ашатыны айтылады. Со­­нымен қатар кешеннің эконо­ми­­калық және экологиялық тиім­ді­лігі де жоғары бағаланып отыр. 

«Жалпы, «Бәйтерек» жобасы ке­шеннен ұшырылатын «Союз-5» («Сұңқар») зымыран-тасығы­шы­ның отын жүйесінің бұрынғы зы­мыран-тасығыштарға қарағанда экологиялық қауіпсіздігі жоғары болуымен ерекшеленеді. Сон­дық­тан «Бәйтерек» жобасының іске асы­­рылуы «Байқоңырдағы» ға­рыш­­­тық ұшырулардың экология­лық қауіпсіздігін арттыру бағытын­дағы маңызды қадам деп санаймыз. Бұл, әсіресе Байқоңыр қаласы мен оған жақын орналасқан елді ме­кендер­дің тұрғындары үшін айрық­ша маңыз­ды. Ал эконо­ми­калық тұрғыдан алып қарасақ, жоба Байқоңырдың да­му мүм­кін­діктерін кеңейтеді. Оның жүзеге асуы жаңа жұмыс орын­дарын ашу­ға, инженерлік-тех­никалық мамандарды даярлау­ға, заманауи технологияларды ен­гізуге және ғарыш саласына қа­тысты жаңа өндірістік әрі сер­вис­тік бағыттар­дың қалыптасуына мүм­кіндік аша­ды. Сондықтан «Бәй­терек» Бай­қоңырдың жоғары тех­нологиялар мен инновациялар шо­ғырланған орталық ретінде дамуына жаңа серпін береді деп ай­ту­ға болады», – деді  Қайрат Ырза­құлұлы.

Жалпы, «Бәйтерек» жобасын бір ғана зымыран ұшыру кешені ре­тінде қабылдау жеткіліксіз. Яғ­ни бұл стратегиялық жоба Бай­қоңыр­дың технологиялық әлеуетін жаң­ғыртуға, өңір экономикасына ин­вестиция тартуға, жергілікті кадр­лардың біліктілігін арттыруға жә­не жаңа кәсіпкерлік бағыттарды қалыптастыруға мүмкіндік береді деп жоспарланған.

Осы тұрғыдан алғанда «Бәй­терек» жобасы Байқоңырдың жаңа тынысын ашатын маңызды қадам ретінде жоғары маңызға ие. 

Ербақыт ЖАЛҒАСБАЙ, 

Қызылорда облысы