Біздің оқыту тәсілін өзге мектептер үйренуде Бақытжан Шарапбекұлы

Нақтырақ айтсақ, білім беру үдерісінде көптілділікті, инклюзивті оқытуды және бағалаудың басқа да түрлерін қосқанда, заманауи педагогикалық тәсілдер белсенді енгізілуде. Сондай білім ордасының бірі – Астана қаласында Жұмабек Тәшенов атындағы №10 мектеп-гимназия.

Мұнда  қатардағы оқушылармен бірге көзі нашар көретіндер мен мүлдем көрмейтін балалар оқиды. 2015 жылы ашылған арнайы сыныпта  оқушылар сабақты брайль тәсілімен өтеді. Сабақ мемлекеттік стандартқа сай өткізілгенімен ерекше балалар дәрігердің рұқсатымен ғана 9-сыныптан кейін емтихан тапсырады. Ал көзі мүлдем көрмейтіндер сынақтан босатылған. Десе де олар 10-11-сыныпқа келгенде қоғамдық гуманитарлық және жаралыстану бағытында білім алуына мүмкіндік жасалған.

Мектеп директоры Бақытжан Шарапбекұлының айтуынша, қазір білім ордасында көзі көрмейтін балалардың 6 сыныбы бар. Онда 32 оқушы оқиды. Көзі нашар көретіндердің 10 сыныбында 86 оқушы білім алып жатыр.

– «Дара», «Шеврон» секілді компаниялардың әрдайым қолдауының арқасында ерекше оқушыларға  толығымен жағдай жасалып, арнайы ресурстық орталықпен қамтамассыз етілген. Мәселен, оқу бағдарламасы бойынша көзі нашар көретін балалар үлкен шрифті оқулықпен оқытылады. Ал көзі мүлдем көрмейтіндер брайль әдісімен оқиды. Арнайы тақтайшада инемен тескілеп әріпті теріп, сөйлем жазады. Әр әріптің өз белгісі бар. Зағип жандар оны қолымен ұстап, саусақтарының ұшымен сезу арқылы оқиды. Біздің мектепте көзі нашар көретін және көзі мүлдем көрмейтін балаларға ғана емес, арасында аутист те, психикалық дамуының тежелген де оқушылар бар. Меніңше, әрбір білім мекемесі ерекше баланы оқытуға дайын болуы тиіс. Әр бала негізі өзінің тұрғылықты жеріне жақын жердегі мектеп білім алғаны дұрыс, сондықтан қай-қайсына да жағдай жасалуы қажет, – деді мектеп директоры Бақытжан Шарапбекұлы.

Оның айтуынша, он жылдың ішінде білім ордасы ерекше балаларға білім беру бойынша өзіндік бағдарламасы жүйеленді. Тіпті оқушыларға білім беріп қана қоймай, ұстаздардың біліктілігін арттыруда. Әсіресе, көзі нашар көретін және көзі мүлдем көрмейтін балаларды оқытатын педагогтарды даярлап жатыр.

– Ондай оқушылармен тифлопедагог, логопед, дефектолог, психолог секілді арнайы мамандар жұмыс істеуі тиіс. Шыны керек, елімізде ондай мамандар өте қат. Әрине, осы мамандық бойынша Алматыда Абай атындағы педагогикалық институты және Қарағандыдағы мемлекеттік университеті оқытады. Олардың сабақ берудегі тәжірибесі аздық етеді. Сол себепті әуелден өз мамандарымыздың барлығын арнайы курстарда оқытып, біліктілігін арттырдық. Бүгінде мұғалімдерді ерекше балаларға сабақ беруге біліктілігін арттырып,  арнайы курс өткізіп, үйретуге мүмкіндік туды, – дейді Бақытжан Шарапбекұлы.

Курстың алғашқы легі тамыз айында басталып, 20 шақты маманды даярланды. Биылдың өзінде 80-ге жуық маманды оқытылған.

«Біз тек қалалық мектептерге ғана емес, респиблика бойынша да онлайн тұрғыда көмектесе аламыз. Мысалы, жақында біздің тәсілмен оқытуды ойластырып жүрген Павлодардағы білім ордасы мектебімізбен танысып, мамандармен тілдесіп қайтты. Ақмола облысының Целиноград ауданындағы орта мектебі тәжірибе алмастық. Жалпы мектеп жұмысын осындай бағытта енгізуге атсалысуға біз даярмыз, – дейді ол.

Негізі дені сау балаға сабақ беріп жүрген ұстаз бұларға келгенде кібіртіктеп қалады. Осының алдын алу үшін өз мұғалімдер көзі көрмейтін немесе нашар көретін балалармен жұмыс істеуге үйрену қажет. Екі жыл бұрын Жұмабек Тәшенов атындағы №10 мектеп-гимназиясында тәжірибеден өткен жас маман Әділ Еділұлы бүгінде тифлопедагог ретінде жұмыс істейді. Тифлопедагог – көзі көрмейтін және көзі нашар көретін балалармен айналысатын маман.

Оның айтуынша, қазір Әділ Еділұлы бір емес, бірнеше сыныптың оқушыларын оқытады. Яғни, кеңістікті бағдарлау пәнінің мұғалімі ретінде оқушыларға таяқпен қалай жүруі керегі, далаға шыққанда не істеу керегі не болмаса инва таксиді өзі шақыра алуға үйретеді.

– Біздің Президент Қасым-Жомарт Тоқаев айтқандай, жасанды интеллект өміріміздің бір бөлшегіне айналды. Сондықтан жасанды интеллектіні оқу бағдарламасы ретінде ғана емес, оқу процесіне енгізу керек. Яғни, біз  оқушыларымызға ақпаратты технологияларды қалай пайдалануды үйретіп, заман ағамынан қалыс қалмауға баулып жатырмыз, – дейді Әділ Оралбаев.

Әділ Еділұлы BMIS деген қосымшамен жұмыс істейтінін жеткізді. Айтуынша, америкалық қосымшаның әртүрлі функциясы бар. Қажет десе еріктілермен байланысқа шыға алады. Жұмыс барысында өзіне қажетті құжаттарды да интеллект арқылы жасап отырғанын айтты.

 – Мысалы, олар камера арқылы видеобайланысқа шығып, көзі көрмейтін адамға тұрған жерін айтып, түсіндіріп, сипаттап береді. Не болмаса супермаркетке кіріп, өзіне қажетті заттың қай сөреде тұрғанын біле алады. Тіпті, оның түр-түсін сипаттап, газдалған немесе газдалмаған судың өзіне қажеттісін таңдап алуы мүмкін. Немесе көзі көрмейтін бала алдында келген бейтанысты суретке түсіріп, қосымшаның сипаттауы арқылы оның қайда екенін біле алады. Ал енді қосымшаны пайдалануды үйрену әр баланың қабылдауына байланысты. Яғни, интеллектісі сақталған болса, тез үйреніп кетеді. Егер қосымша басқа диагнозы болса, оқуы қиындай түседі. Бастысы әр баланы өз баламдай көріп, барымды салып үйретемін, – деді Әділ Еділұлы.

Айта кетейік, көзі көрмейтін оқушылардың ішінде қызыл аттестатқа бітіруге үміткер де бар.