Бұрын соңды болмаған жағдай: әлемдегі туу көрсеткіші ұдайы өсу деңгейінен төмендеді

2026 жылы жаһандық бала туу көрсеткіші тарихта алғаш рет халықтың табиғи өсімін қамтамасыз етуге қажетті деңгейден төмендеді. Мұндай қорытындыны Terra Incognita: The Economics of a Shrinking World зерттеуінің авторлары жасаған, деп хабарлайды Tengrinews.kz.

Зерттеушілердің бағалауынша, халық санының қарапайым ұдайы өсімі үшін орта есеппен бір әйелге шаққанда шамамен 2,2 баладан келуі керек. Алайда қазіргі уақытта әлемдік көрсеткіш бұл межеден төмен түскенге ұқсайды.

"Бұрын-соңды мұндай жағдай болған емес - не соғыс, не пандемиялар кезінде мұндай құбылыс байқалмаған", - деп атап өтті зерттеу авторлары.

Зерттеушілер 1950 жылдан бергі 236 ел мен аумақтың демографиялық мәліметтерін зерделеді. Олар 219 елде бала туу көрсеткішінің тұрақты төмендегенін анықтады, әзірге бұл елдердің ешбірінде үрдістің кері бағытқа бұрылу белгілері байқалмай отыр.

Авторлардың мәліметінше, жаһандық бала туу деңгейі өзінің шырқау шегіне 1978 жылы жеткен, содан кейін ұзаққа созылған құлдырау басталған.

Жұмыс авторлары осы уақытқа дейін төмен бала туу көрсеткіші негізінен бай мемлекеттердің мәселесі саналып келгенін айтады. Енді бұл үрдіс табысы төмен және орташа елдерде де айқын көрініс таба бастады.

Мәселен, 2025 жылы бала туудың жиынтық коэффициенті бір әйелге шаққанда: Колумбияда - 1,01, Иранда - 1,35, Мексикада - 1,51, Бразилияда - 1,52, Тунисте - 1,45 баланы құрады.

Зерттеу авторлары сандарды саралай келе, Мексикадағы бала туу деңгейі өмір сүру сапасы әлдеқайда жоғары АҚШ-қа қарағанда төмен деген қорытындыға келді.

"Осылайша, төмен бала туу көрсеткіші тек жоғары әл-ауқаттың салдары ретінде қарастырылудан қалып барады. Демографиялық құлдырау біртіндеп табыс деңгейі мен даму сатысы әртүрлі елдерге тарай бастады", - дейді зерттеу авторлары.

Бала туу көрсеткішінің төмендегеніне қарамастан, планета халқының саны бірден азая қоймайды.

Егер қазіргі үрдіс сақталса, Жер тұрғындарының саны тағы 30 жылдай өседі. Зерттеу авторларының болжамынша, шамамен 2056 жылы халық саны 9 миллиард адамға жетіп, содан кейін кеми бастайды. Сонымен қатар, БҰҰ болжамы анағұрлым оптимистік сипатта: ұйым әлем халқы 10,3 миллиардқа дейін өсіп, шарықтау шегіне 2084 жылы жетеді деп күтеді.

Бұған дейін ғалымдар Жер халқын біртіндеп азайтып, қазіргі 8 миллиардтан астам адамнан 2200 жылға қарай 4 миллиардқа дейін жеткізуді ұсынған болатын. Олардың пікірінше, бұл табиғи ресурстарға түсетін салмақты, қоршаған ортаның ластануын және ресурстар үшін бәсекелестікті азайтады. Сонымен бірге, зерттеушілер бұған мәжбүрлі шаралармен емес, білім беру (әсіресе қыздар үшін) және өмір сүру сапасын арттыру арқылы қол жеткізуге болады деп есептейді - мұндай тәсіл бірқатар елде бала туу көрсеткішінің төмендеуіне әкеліп үлгерген.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз