Бюджет қаржысына сатып алынған өнімдер халыққа жетпей, қоймаларда бұзылып жатыр Темір Қырықбаев

Мәжіліс депутаты, "AMANAT" партиясы фракциясының мүшесі Темір Қырықбаев тұрақтандыру қорларының қазіргі жұмысы халықтың мүддесіне сай емес екенін айтты. Депутаттың айтуынша, бюджет қаржысына алынған азық-түлік қоймаларда бұзылып жатқанда, негізгі әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасы өсіп, бағаны тұрақтандыру тетіктері бастапқы мақсатын ақтамай отыр, – деп хабарлайды Aikyn.kz. 

Мәжілістің жалпы отырысында Жоғары аудиторлық палатаның жеке кәсіпкерлік субъектілеріне көрсетіліп жатқан мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігі жөніндегі есебі қаралды. Бұл экономиканың орнықты дамуы, жаңа жұмыс орындарын ашу және өндірісті дамыту тұрғысынан аса өзекті мәселе болып отыр. Талқылау барысында Үкіметтің бизнесті субсидиялау саясатының нақты нәтижесі, оның жарияланған мақсаттарға сәйкестігі және ең бастысы – бұл шаралардың қарапайым азаматтардың тұрмысына қаншалықты әсер етіп отырғаны жөнінде өткір әрі орынды сұрақтар қойылды.

– Осы орайда тұрақтандыру қорларының қазіргі жағдайына ерекше назар аударғым келеді. Себебі мұнда тек бизнесті қолдау тетіктері туралы емес, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын ұстап тұруға бағытталған мемлекеттің тікелей міндеті сөз болып отыр.

Естеріңізге сала кетейін, тұрақтандыру қорлары 2011-2012 жылдары дағдарысқа қарсы құрал ретінде құрылған болатын. Мемлекеттің сол кездегі логикасы айқын еді: баға құбылған кезеңдерде нақты тауар қоры болуы және нарыққа жедел шығу мүмкіндігі арқылы бағаның өсуін тежеу, азаматтардың сатып алу қабілетін қорғау қажет болды. Алайда арада он жылдан астам уақыт өтсе де, бұл механизм бүгінде бастапқы мақсатына сай жұмыс істемей отырғанын мойындауымыз керек.

Жоғары аудиторлық палатаның есебі әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың бағаны тұрақтандыру процесіне қатысуы тиімсіз екенін айқын көрсетіп отыр. Соның салдарынан негізгі азық-түлік бағасы өсуде: бір жыл ішінде картоп шамамен 40 пайызға, ал пияз 20 пайызға қымбаттаған. Бұл – жүйелі болжам мен тиімді басқарудың жоқтығын білдіреді.

Ең сорақысы, бюджет қаржысына сатып алынған өнімдердің халыққа жетпей, қоймаларда бұзылып жатқаны. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің деректеріне сүйенсек, соңғы екі жылда сатып алынған өнімнің небәрі 19 пайызы ғана сатылған. Ал қалған бөлігі 2021 жылдан бері қоймаларда жатып, бағаны тұрақтандыру міндетін орындамай отыр.

Қызылорда облысындағы жағдай да осының нақты мысалы. Мұнда тұрақтандыру қорының қоймаларында шамамен 1,8 млрд теңгенің өнімі есепте тұрғанымен, сақтау орындары ұзақ мерзімге лайықталмаған, ал әлеуметтік дүкендерде ет пен сүт өнімдері жетіспейді.

Тағы бір алаңдататын жайт, тұрақтандыру қорларына бөлінген қаражаттың айналымнан шығарылып, депозиттерге орналастырылуы. Мәселен, Батыс Қазақстан облысында «Ақжайық» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы бір жыл бойы 2 млрд теңгеден астам қаражатты депозитте ұстаған. Аудиторлық материалдар мұндай жағдайлардың өзге өңірлерде де бар екенін көрсетеді.

Жоғары аудиторлық палата қазіргі форматта әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың бағаны тұрақтандыру тетіктеріне қатысуы орынды емес екенін атап өтті. Бүгінде СПК-лардың өзінде тұрақтандыру қорларымен жұмыс істеудің нақты әрі түсінікті алгоритмі жоқ. Өнімдер қалай және қашан сатылатыны алдын ала жоспарланбайды, тауар «қолайлы сәтті» күтіп қоймаларда ұсталады, ал нәтижесінде нақты әрекет жасалмайды.

Талқылау нәтижесі бойынша Мәжіліс депутаттары жағдайды түбегейлі өзгертуге бағытталған нақты ұсынымдар берді. Үкімет әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар мен тұрақтандыру қорларының тиімділігіне кешенді баға беріп, олардың жұмыс моделін қайта қарауы тиіс.

Бағаны тұрақтандырудың айқын, өлшенетін және ашық тетіктері болуы қажет: тұрақтандыру қоры қай кезде, қандай көлемде нарыққа шығады және оның нақты нәтижесі қандай болатыны анық белгіленуі тиіс. Ал әкімдіктер өңірлік ерекшеліктерді ескере отырып, нақты әрі өміршең ұсыныстар ұсынуы керек. Бізге тұрақтандыру қорларының өнімді қалай сатып алуы, қашан және қалай сатуы керектігін нақты айқындайтын тиімді әрі түсінікті модель қажет.

Мәжіліс депутаттары бұл мәселені алдағы уақытта да қатаң бақылауда ұстап, Парламент ұсынымдарының толық орындалуына және тұрақтандыру қорларының халық мүддесіне сай, өз функциясын нақты атқаруына күш салатын болады, – деді депутат.