Дәурен Серғазин: Алдар уақытпен бірге жаңғырған кейіпкер

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып мәлімет бөліседі..

Көрермен үшін ерекше жаңалық. Көпшіліктің сүйікті кейіпкеріне айналған Алдар бейнесі араға жылдар салып, жаңа тыныспен, тың интерпретацияда үлкен экранға қайта оралды. Бірақ бұл жолғы ізденістің ізі де, идеясы мүлдем бөлек. Иә, қазақ киносының классигі Шәкен Аймановтың Алдарынан кейін әйгілі кейіпкерді жаңа буынға қайта танытқан актер Дәурен Серғазин болса, енді міне, сол Дәурен тұп-тура 15 жылдан кейін халық жадында сақталған жарқын образды бүгінгі заманға бейімдеп, қайта жандандыруды мақсат етіпті. Тек бұл жолы бас кейіпкер ғана емес, фильмнің продюсері ретінде де тер төккен өнер иесінен төл туындысы турасында сұрадық. Сонымен, 23 сәуірде үлкен экранға жол тартқалы отырған ұлттық жоба – «Алдар. Махаббат туралы аңыз» фильмінің көрерменге ұсынар қандай жаңалығы бар? Бүгінгі Алдар бұрынғы Алдарлардан несімен ерекшеленеді? Оны актердің өзінен сұрадық.

– Дәурен Серікбекұлы, сізді көрерменіңіз осыдан 15 жыл бұрын-ақ «Алдар көсе» телехикаясындағы сомдаған сәтті бейнеңіз арқылы мойындап қойды емес пе? Араға уақыт салып Алдарға қайта оралуыңыздың сыры неде?

– Иә, Алдар көсе – санамызда бала кезден бар кейіпкер. Бірақ уақыт өте келе оны тек жеңіл әзілдің, қулықтың нышаны ретінде ғана қабылдай бастадық. Ал шын мәнінде, оның астарында үлкен философия жатыр. Осыны қайта ашқымыз келді. Екі жыл бұрын сол ой пісіп-жетіліп, «неге біз өз кейіпкерімізді жаңа деңгейде көрсетпейміз?» деген сұрақ туды. Ойыма бірден 2011 жылы түсірілген «Алдар көсе» телехикаясында бірге жұмыс істеген ресейлік режиссер Дин Махаматдинов түсті. Дин мырзаға хабарласып, толықметрлі тарихи фильм түсіру мүмкіндігін талқыладық. Ол кісі идеяны қолдап, қаржыландыру табылған жағдайда сценарий жазуға болатынын айтты. Осылайша, сценарий бойынша бірлескен талқылаулар жүргізіліп, кейіпкерлер мен оқиға ауқымы нақтыланды. Кейін «NAURYZ production» шығармашылық бірлестігі қолдау білдіріп, режиссерге ресми түрде тапсырыс берілді. Сценарий шамамен екі ай жазылып, өткен жылдың қаңтар айынан бастап жобаға дайындық басталды. Үш-төрт ай ішінде команда жасақталып, түсірілім жұмысы бір айда аяқталды. Қазіргі уақытқа дейін постпродакшн кезеңі жүргізілді. Ал енді «Басқа кейіпкер емес, неге Алдар?» десеңіз, себебі Алдардың ауқымы кең. Бұл образды кезінде Шәкен Айманов үлкен экранға шығарған. Біз осы дәстүрді жалғастыра отырып, кейіпкердің мазмұнын жаңаша түсіндіруге тырыстық. Бұрынғыдай тек бай мен кедей арасындағы тартыс емес, бұл жолы Алдар көсе – әділет жолында күресетін, мұқтаж жандарға риясыз көмектесетін тұлға ретінде көрсетілді. Алдар арқылы өскелең ұрпақтың өзіміздің ұлттық кейіпкерлерге, фольклорлық қаһармандарға, аңыздарға деген қызығушылығы оянып, сүйіспеншілігі артса деген ниетті негіз еттік. Фильмде қазақтың болмысына тән еркіндік, шешендік, тапқырлық, кеңпейілділік секілді қасиеттер дәріптелді. Алдар көсе – еркін рухтың, тәуелсіз ойдың рәмізі ретінде ұсынылды. Оның әрекеті жеке адамдар шеңберінен шығып, елдік деңгейдегі мәселелермен байланыстырылды. Хан, сұлтандармен кеңесетін, үлкен шешімдерге қатысатын тұлға ретінде бейнеленді. Бір сөзбен айтқанда, бұл Алдар – уақытпен бірге жаңғырған кейіпкер. Себебі қазіргі қоғамда жастардың назарын шетелдік суперқаһармандар жаулап алғаны белгілі. Marvel әлемінің кейіпкерлері қызықты болғанымен, өзіміздің ұлттық болмысымыздан алыстап бара жатқандаймыз. Осы фильм арқылы көрерменге: «Өз кейіпкеріңді таны, өз тамырыңды ұмытпа» деген үндеу тастағымыз келді.

– Алдар бейнесі актерлік ізденісіңіздегі алғашқы тәжірибе болмағанымен, бұл жоба – продюсерліктегі дебютіңіз ғой. Қандай қиындықпен бетпе-бет келдіңіз?

– Оныңыз рас. Фильмнің толықтай ұйымдастыру жұмысын арқалау оңай емес. Ең қиыны – жауапкершілікті мойныма алу болды. Өйткені бұл жай ғана шағын жоба емес, үлкен қаржы, үлкен команда, үлкен тәуекел. Режиссер емеспін, бірақ жобаның авторы әрі ұйымдастырушысы ретінде барлық үрдістің ішінде болу керек екенін түсіндім. Монтаж, музыка, сценарий өзгерістерінің бәрін бақылауымда ұстадым. Бұл – шығармашылықпен қатар, басқарушылық қабілетті де талап етеді. Енді рөлің ғана емес, қолға алған жобаңның табысы, алдағы тағдырыңа алаңдайсың. Оның үстіне мемлекеттің ешқандай қолдауынсыз, жекелеген азаматтардың ұлттық дүниеге деген махаббаты мен жанашырлығының арқасында ғана тарихи жанрда фильм түсіруге бел буу – үлкен тәуекел. Жоба ауқымды болғандықтан, бірнеше продюсер білек сыбана кірістік. Олардың қатарында «NAURYZ production» шығармашылық бірлестігінің негізін қалаушы, бас продюсеріміз Наурыз-Бек Тастанбек, Әділ Ахметов, Нұрболсын Құлбатыр және мен, төртеуміз бірлесе жұмыс істедік. Әу баста ұлттық жобаларды қолдау мақсатында құрылған продакшнның алғашқы ауқымды жобасы ретінде фильмге көп күш жұмсалды. Түсірілім еліміздің әртүрлі табиғи аймақтарында өтті. Шөл, тау, жайлау, өзен – бәрін қамтуға тырыстық. Алдағы уақытта халықаралық фестивальдарға қатысып жатсақ та, қазақ жерінің сұлулығы бар қырынан көрінгенін қаладық. Сондықтан әр көрініс ерекше мағына беруі керек болды. Бұған дейінгі тарихи фильмдерде көрсетілмеген локацияларға басымдық бердік. Әсіресе Алматыдан 300 шақырым қашықтықтағы Мыңжылқы жайлауында жұмыс істеу үлкен қиындық тудырды. Жүзге жуық адамнан тұратын топты жеткізу оңай болмады. Бірақ соған қарамастан, Қарқара табиғаты кадрға ерекше атмосфера сыйлады.

– «Алдар. Махаббат туралы аңыз». Фильм атауының өзі елең еткізетіндей...

– Фильмнің жанры – аңыз, яғни нақты тарихи деректерге емес, қиял мен фольклорлық сюжеттерге негізделген. Қиял бар жерде романтиканың да қатар жүруі заңды. Сондықтан махаббат желісін қостық. Бұл шығармашылық топқа костюм, грим, кейіпкер бейнесін жасауда еркіндік берді. Өйткені бізде нақты кезең, дәуір жоқ. Ал аңызға көп дүние сыйдыруға болады. Костюмдердің барлығы арнайы тігілді, тіпті кей материалдарды табуға Қырғызстан мен Қытайға баруға тура келді.

– Құпия болмаса, фильмнің бюджеті қанша?

– Түсірілімге 500 миллион теңгеден астам қаржы кетті. Бұл бастапқы жоспарымыздан екі есе көп. Жалпы, мұндай деңгейдегі фильм бір миллиард теңгеден астам қаражатты қажет етеді. Бірақ өнерге жанашыр жандардың арқасында, қолдауының күшімен көп қиындықты жеңіл еңсердік. Киноға деген махаббат, ұлттық идеяға деген сенім – басты қозғаушы күш болды. Бір сөзбен айтқанда, жоба достардың, жанашыр жандардың қолдауының арқасында жүзеге асты. Сенесіз бе, тіпті актерлердің көпшілігі шын көңілден жай ғана өнер деп жұмыс істеді. Ешқандай қаламақысыз, өзінің төл жобасы деп жанашырлықпен атсалысты. Осы үшін де барлық түсірілім тобына алғысымды білдіремін.

– «Қаламақысыз жұмыс істеді» деп қызықтырып қойдыңыз ғой. Фильмнен кімдердің ізденісін көре аламыз? Жалпы, актерлік құрам қалай іріктелді?

– Кәсіби актерлермен қатар жаңа есімдерге мүмкіндік берілді. Жаңа туындыда ұстазымыз, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Нұрқанат Жақыпбай, Асан Мәжит, Әділ Ахметов, Жандәулет Батай, Әшім Ахмет, Мұхтар Тұрсынбай, Ариан Худаштиан, Мұхамедсаид Бағашаров, Ақкенже Әлімжан, Ернар Жұматаев, Мәдина Май, Назерке Серікболқызы, Данияр Оразаев, Бекжан Керімбаев, Асланбек Жанұзақов, Асылбек Әйтіш бастаған кіл кәсіби актерлер өнер көрсетеді. Әр рөлге үлкен кастинг ұйымдастырылып, әр кейіпкердің табиғаты мұқият ашылды. Сонымен қатар жобаға Қырғызстаннан Атай Омурбековті арнайы шақырдық. Бұл туындының халықаралық деңгейге ұмтылысын көрсетті. Ілгеріде атап өткенімдей, фильмнің сценарий авторы әрі қоюшы режиссері де шетелдік мықты маман – Дин Махаматдинов. Киносүйер қауым жақсы біледі, ол бұған дейін «Алдар көсе» телехикаясы арқылы танылған. Айтулы жоба сол жұмыстың жалғасы іспетті, бірақ мазмұны мен ауқымы жағынан әлдеқайда кең.

– Ал өзіңіз ше? Алдарды сағындыңыз ба?

– Иә, рөлді шынымен сағынып қалыппын. Түсірілім басталар алдында аздап қорқыныш болды — «Бұрынғы Алдарды қайта елестете аламын ба, таптаурындылыққа түсіп кетпеймін бе?» деп қобалжыдым. Бірақ камера алдында бұрынғы сезім қайта оралып, әрі қарай бәрі жеңіл жүрді. Әрине, 15 жыл бұрын түсірілген Алдардан бұл Алдардың өзгешелігі көп. Бүгінгі Алдар – есейген, өмір көрген, тәжірибесі артқан кейіпкер. Бір сөзбен айтқанда, барлық жағынан тереңдеген Алдар.

– Қалай ойлайсыз, Алдар көсенің бүгінгі қоғамдағы құндылығы қандай?

– Алдар – көзқарас, тұтас бір дүниетаным. Әділетке сену, еркін болу, адам болып қалу – осының бәрі бүгін де маңызды. Егер тереңірек қарасақ, ол қазақтың өмірге деген көзқарасын, философиясын бойына жинаған образ. Оның қулығы жай қулық емес, әділетке жетудің амалы, еркіндігі – ішкі тәуелсіздік. Ал еркіндік – қазақ болмысының негізі. Кезінде ата-бабамыз кең далада өмір сүрген, ойы да, рухы да еркін болған. Қазір сол еркіндік жоғалып бара жатқандай. Алдар көсе арқылы сол рухты қайта сезіндіргіміз келді.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен –

Назерке ЖҰМАБАЙ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар