Дотациядан донорға

Бұл аудан кеңес кезінен-ақ егін және сүт-ет ба­ғытындағы мал шаруа­шылығына маманданды. Осы қос салаға қоса бау-бақша саласы да өркендеді. Бірақ кешегі өтпелі кезеңде соның бәрі көзден бұл-бұл ұшты. Оның себебі, қоғамдық формация аяқасты ауысып, нарық экономикасы келді. Жаппай жабайы жекешелендіру жүрді, меншік қатынасы күрт өзгерді. Бұрынғы жүйелі экономикалық байланыс үзілді. Осылайша, кешегі бақуат ­аудан мемлекеттік hәм облыстық бюджеттен бөлінетін дотацияға тәуелді болып қалған кезі де болды. Алайда 2021 жылдан бастап жағдай қайта өзгерді. Бәйтерек дотациялық ауданнан донор ауданға айналып, күні бүгінге дейін облыс қазынасына
8 млрд 513 миллион теңге құйып­ты.

Бүгінде аудан облыс бюджетіне жыл сайын 2 миллиардтан астам теңге түсіреді. Кейінгі 5-6 жыл бойы аудан өз аумағындағы елді мекендерді көркейтуге де 7 млрд 587 млн теңге жұмсады. Бұл қаржы ауылдарға трансформатор, көше шамдарын орнатуға және ауыстыруға, спорт және балабақша алаңын ашуға, бейнебақылау орнатуға, Достық, Рубежин, Бай­қоныс, Раздольное, Сұлукөл, Қаражар, Мирное ауылдарының көшелерін асфальттауға, Щапов, Макаров, Көшім ауылдарында сот, ауылдық әкімдік, ауылдық клуб пен кітапхана ғимараттарын салуға бөлініпті.

Осынау қыруар жұмыстың мән-жайын Бәйтерек ауданының әкімі Марат Тоқжанов былайша тарқатады:

– Ауқымды жұмыс ауданға жеке инвестиция тарту арқылы жүзеге асты. Мемлекет басшының негізгі тапсыр­масының бірі – ел экономикасына инвестиция тарту. Өйткені ол – тұрақты экономикалық дамудың, жаңа жұмыс орындарын ашудың және халықтың өмір сүру деңгейін жақсартудың шешуші факторы. Осы мақсатқа жету үшін мемлекет тартымды инвестициялық ­ахуал қалыптастыру, кәсіпкерлікті қолдау, инфрақұрылымды дамыту, отандық және шетелдік инвес­торлар үшін қолайлы жағдай туғызу бағытында көп жұмыс атқардық. Инвестиция тарту заманауи технологияны енгізуге, өнеркәсіпке қоса шағын және орта бизнесті дамытуға жағдай жасап, елдің халықаралық бәсекеге қабілетін нығайтады. Осы кезеңде ауданға жалпы 329,1 млрд теңге инвестиция тартылды. 2025 жылдың қорытындысы бойынша инвестиция көлемі 91,6 млрд теңгені құрап, 2024 жылмен салыстырғанда 134%-ға артты. 2026 жылдан бастап аудан инвес­тиция тартудың жаңа деңгейіне көтерілгендіктен биылғы жоспар 112,0 млрд теңгені құрап отыр, – дейді Марат Лұқпанұлы.

Елімізде кәсіпкерлікті дамыту үшін көп жыл жеңілдік шарасы жасалды. Оларды жөнді-жөнсіз тексеруге біраз жыл ты­­йым салынды. Мұндай қамқорлық кәсіпкерліктің күрт дамуына жол ашты. Шағын және орта бизнеске қоса, жеке кәсіпкерлік те өрістеді. Алайда үлкенді-кішілі кәсіпкерлік нысандарының кіріс-шығысты сауатты есептеу, әсіресе, уақтылы салық төлеу мәдениеті түбегейлі қалыптаса қойған жоқ. Бәйтерек ауданында бұл мәселе 2020 жылдан бастап қатаң қадағалана бастады. Тексеріс ­аудан аумағындағы біраз мейрамхана, тойхана, шаштараз, сән салондары, автокөлікке техқызмет көрсету стансалары сықылды кәсіпкерлік нысандарының дер кезінде әрі толық көлемде салық төлемейтінін көрсетті. Қазір бұл бағыттағы жұмыс бір ретке келді. Сондай-ақ басқа облыста тіркелген, бірақ аудан территориясында жерасты байлығын игеретін екі ірі мекеме-кәсіпорын салық төлеуші ретінде Бәйтерекке «қоныс тепті». Қазір ауданда халық шаруашылығының барлық саласы дамып келеді. Бүгінде Бәйтерек ауданындағы біраз мекеме-кәсіпорын еліміздің өзге өлке-өңірлерімен қоса, тіпті алыс-жақын шетелге де өз өнім-тауарын шығарады.

Мысалы, «Алтын бидай», «Нұрлы жол kz», «Лихачев», «Хаминовское» шаруа қожалық­тары мен «Агросервис Батыс» ЖШС жасымық, ноқат сынды дақылдарды Түркияға, «Терра Ақжайық» ЖШС ет өнімдерін Тәжікстанға эскпорттайды. Ал «Белесагро» ЖШС ұн өнімдерін Түрікменстанға тұрақты жөнел­теді.

Бүгінгі таңда ауданда асыл тұқым­ды мал асырауға маман­дан­ған 43 шаруа­шылық бар. Соның 34-і – етті, бесеуі – сүтті бағыттағы сиыр малын өсіруге, үш шаруашылық – қой, ал бір шар­уашылық – жылқы өсіруге маман­данған. Ауданның іскер азаматтары мал өсіріп қана қоймай, ет-сүт өнімдерін өңдеп-өндіреді. Мысалы, 250 адамға тұрақты жұмыс беріп тұрған «Жайық ет» ЖШС тек бір ауысымның өзінде 10 тонна ет өңдейді. «Каверина С.» жеке кәсіпкерлігі жылына 1 243 000 литр сүт өңдеп, сары май мен ірімшік өндірісін жүйелі жолға қойды. «Даринский мясной двор» ЖШС тәулігіне 600 кило шұжық шы­ғарып, облыс аумағындағы үлкенді-кі­шілі дүкен­дерге күн са­йын жөнелтіп отыр.

Биыл «Ауыл аманаты» бағдар­ла­масы аясында қайта өңдеу саласы қарқынды дамыды. «Ольга» жеке кәсіпкерлігі жартылай фабрикат өңдеуді бастады. «Байбарақов» жеке кәсіпкері кондитерлік өнімдер цехын, «Терек Агро» ауылшаруашылық өндірістік кооперативі макулатураны қайта өңдеп, жұмыртқаға арналған ұяшық өндіретін станоктар, ал «Greenery Bereke Flow Group» өнірістік кооперативі тұрмыстық химия өнімдерін шығаратын құрал-жабдық алған болатын.

Ал жылыжай шаруашылығына маманданған «World Green Company» ЖШС жылына 3700 тонна қызанақты, 4000 тонна қиярды сауда сөресіне жеткізуге әбден төселіп алды.

Иә, кәсіпкерліктің көкжиегі кеңейген сайын Бәйтерек ауданы­ның донорлық мәртебесі де нығая түсері кәміл, – дейді ­аудан әкімі. 

Ел іргесі бекиді

Бүгінде Бәйтерек – бүкіл ауыл­­­дық округ орталығына асфальт жол салынған облыстағы бірден-бір аудан. Тіпті бұрынғы колхоз, –совхоз бөлімшелері, яғни, бүгінгі шағын елді мекен­дер­дің кіреберіс жо­лына дейін асфальт төселе бас­тады. Шека­ра маңындағы Сырым батыр, Чувашка, Өркен, Красный Урал, Жайық, Новенький сияқты ауыл­­дардың көше жолы жөнделіп жатыр.

2024 жылы мемлекеттік шека­раға таяу орналасқан Сұлу­көл, Кирсанов, Красносар­мейск, Құрманғазы, Шалғай, Егіндібұлақ, Чиров, Раздольный ауылдарында 54 үй салынды. Ол үйлер табыс-кірісі аз, әлеуметтік тұрғыдан қолдау-көмекті қажет ететін отбасы­ларға берілді. Ал биыл Бәйтеректің аумағында 60 үй салынып жатыр. Олардың дені шекара бойындағы елді мекендерде бой көтереді. Ел шетіндегі ауылдарды қажетті мамандармен бірінші кезекте қамту да жіті назарда.

«Осының бәрі мемлекеттік шекараға жақын қоныстанған ауылдардың байырғы халқы ешқайда көшпей, жаңа тұрғындар көшіп келуі үшін, яғни ел іргесін бекіту мақсатында жасалып жатқан іс-әрекет»,  дейді Марат Лұқпанұлы. 

Мінезі – мәрт, жаны – жомарт

2024 жылы көктемдегі су тасқыны бәйтеректіктерге де қиын тиді. Сол «ат ауыздығымен су ішкен, ер етігімен су кешкен» қиын кезеңде Бекболат Шікәнов, Армат Бисенов, Қуаныш Мырзағалиев, Асқар Асанов, Қайыржан Киргенев, Александр Лихачев, Александр Недопекин, Михаил Марченко, Владимир Шевчук сынды жергілікті кәсіпкер азаматтар қолда бар техникасын ортаға салды. Аудан әкімі Марат Тоқжанов пен аудандық мәслихат төрағасы Нұрлыбек Хайруллин де түрлі деңгейдегі мәслихат депутаттарымен бірге құтқару жұмыс­тарының бел ортасында жүрді.

Бәйтерек ауданында атымтай жомарт кәсіпкер аз емес. Мәселен, Бейбітшілік ауылдық округінде Бейбіт Асанов су жаңа спорт нысанына қоса, ауыл кеңсесін жаңадан салып берді. Раздольный ауылында Владимир Шевчук жаңа балабақша салып, медпункті күрделі жөндеуден өткізді. Александр Недопекин Шалғай ауылына кіреберіс жолдың жобасын өз ақшасына жасатты. Ал Сұлукөл ауылына қызметке келген мамандар үшін Армат Бисенов жаңадан 3 үй салып, оған қоса 2 үйді сатып әперді. Армат Ғимранұлы 2021 жылдан бері осы ауылға жыл сайын 20 млн теңге қаражат бөліп келеді. Бір қызығы, қаржының қандай мақсатқа жұмсалуын округ әкімі емес, ауылдық қоғамдық кеңес мүшелері кеңесіп шешеді.

– Бәйтеректің басшысы Марат Тоқжановты батысқазақ­стандықтар жақсы біледі. Ол кабинетте отыратын әкім емес. Өзіне де, өзгеге де қатаң талап қоя біледі. Соның арқасында ауданның әлеуметтік-экономикалық даму қарқыны жақсы, – дейді ауданның құрметті азаматы, Үлкен Шаған ауылының тұрғыны Майдан Жұбандықов.

Батыс Қазақстан облысы