Елордадағы көкөніс жәрмеңкесі

Жаз басталғалы «Керуен жолы» сау­да орталығы маңында адам қарасы көбейген. Сөрелерде жаңа піскен қызанақ, қияр, картоп, пияз, тәтті бұрыш, қарбыз, қауын, өрік пен алма самсап тұр. Сатушылардың айтуынша, қазіргі кезде ең өтімді өнімдердің қатарында бақша дақылдары мен көкөніс бар. Жәрмеңкеде сауда жасап отырған Майра Әбілдаеваның сөзінше, өнімнің басым бөлігі Түркістан облысындағы Жетісай мен Сарыағаш өңірлерінен тікелей жеткізіледі.

«Қазір қарбыз бен қауынға сұраныс өте жоғары. Қарбыздың келісі шамамен 200 теңге, қауын 400 теңге көлемінде сатылып жатыр. Өнімді делдалсыз, тікелей шаруалардан аламыз. Сондықтан үстемеақы аз қосылып, бағасы да қол­жетімді болады», дейді ол.

Расында, жәрмеңкедегі баға тұр­ғындар қалтасына салмақ салмайды. Мұнда қызанақтың келісі 300 теңге, қияр 650-700 теңге, картоп 330 теңге, пияз 250 теңге шамасында. Алма 300-400 теңгеден, банан 800-900 теңгеден сатылып жатыр. Сатушы Ақбота Серікқызы өнімнің шыққан жері де бағаға тікелей әсер ететінін айтады.

«Павлодардан картоп келеді. Қызанақ пен қиярды көбіне Шымкенттен алдырамыз. Кейбір жемістер Өзбекстан мен Қытайдан жеткізіледі. Баға ауа райына, өнім көлеміне байланысты өзгеріп тұрады. Соған қарамастан сатып алушылар көбіне жергілікті өнімді сұрайды. Оның сапасына сенім жоғары», дейді сатушы.

Сатушылардың пікірін ресми статистика да растайды. Ұлттық статис­тика бюросының мәліметіне сәйкес, мамыр айында елдегі инфляция 0,7 пайыз болды. Ал маусымдық көкөніс бағасы айтарлықтай арзандаған. Бір айдың ішінде қияр 25,4 пайызға, қызанақ 25,1 пайызға төмендеген. Жыл­дық есепте қияр бағасы 35,2 па­йызға, қызанақ 24,3 пайызға, пияз 25,1 пайызға арзандаған. Соған қара­мас­тан азық-түлік бағасы жалпы ал­ғанда 0,4 пайызға өскен.

Бағаға әсер ететін тағы бір маңызды фактор – ішкі өндіріс көлемі. Былтыр ел диқандары 25,9 миллион тонна ас­тық жинап, кейінгі жылдардағы ең жоғары нәтижелердің біріне қол жеткізді. Сонымен қатар 2,8 миллион тонна картоп, 3,7 миллион тонна көкөніс пен 2,5 миллион тонна бақша дақылы өндірілді. Бұл ішкі нарықты негізгі өніммен қамтамасыз етуге мүмкіндік бергенімен, жеміс-жидек нарығында импорттың үлесі әлі де жоғары.

Сыртқы сауда дерегі осыны дәлел­дейді. 2025 жылы еліміздің жаңа жиналған жемістер мен жидектер саудасының жалпы көлемі 561 миллион долларға жеткен. Оның шамамен 90 пайызы импорттың үлесіне тиесілі. Биыл сыртқы жеткізушілер арасында да өзгеріс байқалды. Егер бұрын Ресей негізгі экспорттаушылардың қатарында болса, енді Қытай елімізге жеміс-жидек жеткізетін ең ірі елге айналды. Екінші орында – Өзбекстан. Бұдан бөлек, Иран, Түркия, Әзербайжан мен Қырғызстаннан да түрлі өнім әкелінеді.

Астана тұрғындарының дастарқаны бүгінде еліміздің бірнеше өңірі мен шетелден жеткізілетін өнімнің есебінен толығып отыр. Бір жағынан, бұл – қала халқын жыл он екі ай азық-түлікпен қамтамасыз етудің тиімді жолы. Екінші жағынан, бағаның құбылуы өнімнің шыққан жеріне, логистикаға, маусымға, импорт көлеміне тәуелді екенін көрсетеді. Сондықтан елорданың азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуда отандық өндірісті ұлғайтып, өнімді делдалсыз жеткізу тетіктерін дамыту бұрынғыдан да маңызды болып отыр.

Дариға ДАРХАН,

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ студенті