Еңбек демалысының орнына ақша алуға бола ма: заңгер жауабы

Еңбек демалысын ауыстыру тәртібі

Заңгер Вячеслав Сташков алдымен Қазақстанның Еңбек кодексіндегі "Жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысын ауыстыру жағдайлары мен тәртібі" деп аталатын 94-бапқа тоқталды.

Осы бапқа сәйкес, жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы толықтай немесе ішінара мына екі жағдайда ауыстырылады:

Аталған жағдайларда тараптардың келісімі бойынша еңбек демалысы келесі жұмыс жылына ауыстырылуы немесе ағымдағы жылы берілуі мүмкін.

Сонымен бірге осы баптың 3-тармағында пайдаланылмаған демалысты ұзақ уақыт бойы бермеуге тыйым салынған:

"Пайдаланылмаған жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысын не оның бір бөлігін қатарынан екі жыл бойы бермеуге тыйым салынады".

Ал еңбек демалысының орнына ақшалай өтемақы алу мәселесі Кодекстің "Жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысынан кері шақыртып алу" деп аталатын 95-бабында қарастырылады.

Бұл жерде бірнеше маңызды жайтты ескеру қажет.

Біріншіден, жұмыскерді еңбек демалысынан тек оның жазбаша келісімімен ғана кері шақыртуға болады.

Екіншіден, демалыстың пайдаланылмаған бөлігі кейін беріледі:

"Кері шақыртып алуға байланысты пайдаланылмаған жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысының бір бөлігі еңбек шарты тараптарының келісімі бойынша ағымдағы жұмыс жылы ішінде немесе келесі жұмыс жылында кез келген уақытта беріледі не келесі жұмыс жылындағы жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына қосылады".

Үшіншіден, өндірістік қажеттілікке байланысты демалыстан кері шақыртылған жұмыскер демалыстың пайдаланылмаған күндері үшін ақшалай өтемақы сұрауға құқылы.

Сондай-ақ бұл мәселеге Еңбек кодексінің "Жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына құқықты іске асыру және еңбек шарты тоқтатылған кезде өтемақы төлеу" деп аталатын 96-бабының 2-тармағы да қатысты. Онда былай делінген:

"Еңбек шарты тоқтатылған кезде жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысын пайдаланбаған немесе толық пайдаланбаған жұмыскерге пайдаланылмаған демалыс күндері үшін өтемақы төлемі жүргізіледі".

Яғни еңбек демалысының орнына ақша алуға екі жағдайда ғана болады: жұмыскер демалыстан кері шақыртылып, тараптар өтемақы төлеуге келіскенде немесе еңбек шарты тоқтатылғанда. Өзге жағдайда демалысты ақшалай төлеммен алмастыруға жол берілмейді.

"Жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысын беру – міндетті мемлекеттік кепілдік. Демалысты немесе оның бір бөлігін қатарынан екі жыл бойы бермеуге тыйым салынады. Бұл жұмыс берушіні осы екі жыл ішінде жұмыскерді кемінде бір рет еңбек демалысына жіберуге міндеттейді. Демалыстан кері шақырту рәсімделген кезде жұмыскер тараптардың келісімі бойынша екі нұсқаның бірін таңдай алады: пайдаланылмаған демалыс күндерін өзара келісілген басқа мерзімге ауыстыру немесе сол күндері демалудың орнына ақшалай өтемақы алу. Еңбек шартын тоқтатпай, пайдаланылмаған демалыс күндерін ақшалай төлеммен алмастыруға мүмкіндік беретін жалғыз заңды негіз – осы. Ал жалпы тәртіп бойынша жұмыскердің қалауы ғана еңбек демалысын берудің орнына ақшалай өтемақы төлеуге негіз бола алмайды", – деп түсіндірді заңгер.

Қосымша демалыс кімдерге беріледі?

Кейбір қазақстандықтарға қосымша ақы төленетін еңбек демалысы қарастырылған. Бұл құқық "Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы" және "Арал өңіріндегі экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы" заңдарда көзделген.

"Қазақстан заңнамасында азаматтардың жекелеген санаттары үшін негізгі жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына қоса арнайы әлеуметтік кепілдіктер қарастырылған. Оларға еңбекақыға қосымша ақы төлеу және жыл сайынғы ақы төленетін қосымша еңбек демалысын беру жатады", – деп түсіндірді Вячеслав Сташков.

Оның айтуынша, қосымша төлемнің мөлшері мен демалыстың ұзақтығы заңнамада белгіленген радиациялық қауіп немесе экологиялық қасірет аймағына қарай айқындалады. Сондай-ақ жұмыскердің осы кепілдіктерді алуға құқығы бар санатқа жататыны ескеріледі.

Жаңа жылға әлі бірнеше ай бар. Дегенмен мерекені саяхатта өткізгісі келетіндер турларды қазірден қарай бастағаны жөн. Теңіз жағасында демалу немесе үйден алысқа ұзамай мерекелік бағдарламаны тамашалау – таңдау бюджетке байланысты. Қандай бағыттар қолжетімді және екі адамға арналған сапар қаншаға түсетіні туралы материалымызда тарқатып жаздық.